Ο ιστορικός Τίμοθι Σνάιντερ, σε ένα εκτενές κείμενο στη σελίδα που διατηρεί στο Substack, παρουσιάζει τον Ντόναλντ Τραμπ ως μια φιγούρα που μοιάζει ισχυρή, αλλά στην πραγματικότητα αποδυναμώνει τις Ηνωμένες Πολιτείες τόσο στο εσωτερικό όσο και στη διεθνή σκηνή.
Ο Σνάιντερ εισάγει την έννοια του «αδύναμου ισχυρού», περιγράφοντας το πώς ο Τραμπ καταστρέφει τις αμερικανικές θεσμικές δομές και αποδυναμώνει τη χώρα, ενώ παράλληλα εμφανίζεται ως «ισχυρός» ηγέτης για το εντός των ΗΠΑ ακροατήριό του.
Η ψευδαίσθηση της δύναμης
Ο Σνάιντερ επισημαίνει ότι η αμερικανική ιδέα της ελευθερίας –όπου το μόνο που εμποδίζει την ευημερία είναι εξωτερικά εμπόδια– οδηγεί πολλούς να αποδέχονται την αποσύνθεση των θεσμών ως κάτι επιθυμητό.
Στο πλαίσιο αυτό, η διάλυση της κρατικής διοίκησης από τον Ελον Μασκ θεωρείται «μεταρρύθμιση», ενώ η προδοσία των συμμάχων από τον Τραμπ φαντάζει «στρατηγική».
Αυτή η νοοτροπία, γράφει ο Σνάιντερ, οδηγεί στην ανάδυση του «αδύναμου ισχυρού», ενός ηγέτη που φαίνεται δυνατός επειδή κάνει τους άλλους αδύναμους.
Καθώς ο Μασκ διαλύει τα κρατικά όργανα που ασχολούνται με την οικονομία, την άμυνα και τις μυστικές υπηρεσίες, το μόνο που απομένει είναι η ίδια η παρουσία του Τραμπ.
Το πρόβλημα όμως είναι ότι, χωρίς λειτουργικούς θεσμούς, οι Ηνωμένες Πολιτείες χάνουν την ικανότητα να ασκούν επιρροή στον κόσμο.
Η αδυναμία του Τραμπ στη διεθνή σκηνή
Ο Σνάιντερ υποστηρίζει ότι ο Τραμπ είναι «αδύναμος» ακριβώς επειδή παραδίδεται στις διαθέσεις ξένων δυνάμεων. Υπονομεύει τους κανόνες, αλλά δεν μπορεί να τους αντικαταστήσει με κάτι άλλο.
Αντί να ελέγχει τη γεωπολιτική σκακιέρα, υιοθετεί τη ρητορική επεκτατιστών, όπως ο Πούτιν, υποστηρίζοντας διεκδικήσεις επί της Γροιλανδίας, του Παναμά, του Μεξικού και του Καναδά.
Η ρητορική αυτή, όμως, τον παγιδεύει. Δεν μπορεί να ασκήσει πίεση ούτε να εκφοβίσει άλλες χώρες.
Ο Σνάιντερ δίνει ως παράδειγμα τη Ρωσία: ο Τραμπ δεν έχει εκφοβίσει τον Πούτιν. Αντιθέτως, έχει γίνει θύμα εκφοβισμού από αυτόν. Παρόλο που οι οπαδοί του τον βλέπουν ως «σκληρό ηγέτη», στην πραγματικότητα λειτουργεί ως ένα όργανο αποδυνάμωσης των ΗΠΑ προς όφελος της Ρωσίας.
Ο ίδιος παραθέτει και την Ουκρανία ως παράδειγμα της αδυναμίας του Τραμπ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι μπορεί να σταματήσει τον πόλεμο με ένα tweet, όμως «τα κεφαλαία γράμματα και τα θαυμαστικά του δεν αλλάζουν την πολιτική του Κρεμλίνου».
Το μόνο που καταφέρνει είναι να ενισχύει την πεποίθηση της Ρωσίας ότι μπορεί να πάρει ακόμα περισσότερα.
Ο Τραμπ ως «τηλεοπτικός ισχυρός»
Ο Σνάιντερ υπογραμμίζει ότι η δύναμη του Τραμπ είναι καθαρά τηλεοπτική. Είναι ένας ταλαντούχος ηθοποιός που δημιουργεί την ψευδαίσθηση ισχύος. Η δύναμή του εξαρτάται αποκλειστικά από την υποταγή του κοινού του.
Ο ίδιος δεν διαθέτει καμία στρατηγική ή υπομονή να διαχειριστεί κρίσεις και δεν έχει τα εργαλεία να εφαρμόσει μια συνεκτική εξωτερική πολιτική.
Η αδυναμία του αυτή φαίνεται και από τον τρόπο που αντιμετωπίζει τους συμμάχους και τους αντιπάλους των ΗΠΑ. Μπορεί να εκβιάζει τον Καναδά και το Μεξικό, αλλά όχι να τους αναγκάσει να υποχωρήσουν.
Δεν έχει φοβίσει τη Ρωσία. Αντίθετα, την έχει ενθαρρύνει. Η επιθετικότητά του δεν έχει δημιουργήσει φόβο στη διεθνή σκηνή, παρά μόνο αβεβαιότητα και αποδυνάμωση της αμερικανικής επιρροής.
Ο ρόλος του Μασκ και η διάλυση του κράτους
Ενα βασικό σημείο που θίγει ο Σνάιντερ είναι η σχέση του Τραμπ με τον Μασκ. Ο τελευταίος, μέσω της διάλυσης των αμερικανικών θεσμών, δημιουργεί τις συνθήκες για την πλήρη ανικανότητα της κυβέρνησης να σχεδιάσει και να εφαρμόσει πολιτική.
Η κατάργηση ειδικευμένων υπηρεσιών, όπως αυτές που χειρίζονται κυρώσεις ή πληροφορίες ασφαλείας, καθιστούν αδύνατη οποιαδήποτε σοβαρή διπλωματική ή στρατηγική κίνηση.
Το αποτέλεσμα είναι η αυτοκαταστροφή της αμερικανικής ισχύος. Η Ρωσία και η Κίνα δεν χρειάζεται πλέον να ανταγωνιστούν τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μπορούν απλά να περιμένουν, καθώς η Ουάσιγκτον διαλύει τον εαυτό της.
Ο Τραμπ ως «εργαλείο αποδυνάμωσης»
Ο Σνάιντερ κλείνει με μια ξεκάθαρη διαπίστωση: κανείς στη Μόσχα δεν θεωρεί τον Τραμπ ισχυρό. Αντίθετα, τον βλέπουν ως ένα εργαλείο για να αποδυναμώσουν τις ΗΠΑ.
Η καταστροφή θεσμών, η υποταγή του σε ξένους αυταρχικούς ηγέτες και η απομόνωση της Αμερικής από τους συμμάχους της, καθιστούν τον Τραμπ έναν από τους πιο αδύναμους ηγέτες στη σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ.
Η ψευδαίσθηση του ισχυρού άνδρα που καλλιεργεί, καταρρέει μπροστά στη σκληρή πραγματικότητα: η πραγματική ισχύς δεν έγκειται στην καταστροφή, αλλά στη δημιουργία και στη διατήρηση συμμαχιών και θεσμών.
Ο Τραμπ και ο Μασκ δεν μπορούν να κάνουν τίποτα από αυτά, και ο κόσμος το γνωρίζει.
- Ο Τίμοθι Ντέιβιντ Σνάιντερ (γεννημένος το 1969) είναι Αμερικανός ιστορικός, ειδικευμένος στην ιστορία της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, της Σοβιετικής Ενωσης και του Ολοκαυτώματος. Κατέχει την έδρα Richard C. Levin στην Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Γέιλ και είναι μόνιμος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Επιστημών στη Βιέννη.
