Κρυπτογραφημένα δεδομένα μέσα σε ψηφιακές φωτογραφίες, επικοινωνίες με τη βοήθεια υπερβραχέων ασυρμάτων, αόρατη μελάνη, ανταλλαγές τσαντών σε πολυσύχναστες αποβάθρες σιδηροδρομικών σταθμών, θάψιμο χρηματικών ποσών σε απόμακρες τοποθεσίες της βόρειας Νέας Υόρκης και «ανάληψή» τους δύο χρόνια αργότερα, ειδικά φορτηγάκια ασφαλών τηλεπικοινωνιών και άλλες τέτοιες μέθοδοι αποτελούν το κατηγορητήριο κατά των έντεκα φερόμενων ως Ρώσων κατασκόπων που κρατούνται από τις ΗΠΑ, προκαλώντας ενθουσιασμό στους ρέκτες των μυθιστορημάτων του Τζον Λε Καρέ. Οι λεπτομέρειες της συνήθως πληκτικής καθημερινότητας ενός κατασκόπου σε «βαθιά απόκρυψη» είναι αυτές που προκαλούν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ακόμη, όμως, και οι άρτια εκπαιδευμένοι πράκτορες του «Κέντρου Μόσχας» -όπως λεγόταν το αρχηγείο της KGB στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου- συνήθιζαν να γράφουν σε χαρτιά τους κωδικούς που δεν μπορούσαν να θυμηθούν, αφήνοντας τα ενοχοποιητικά αυτά στοιχεία σε κοινή θέα στα σπίτια τους. Τα πρώτα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι οι Ρώσοι πράκτορες δεν ήταν τίποτα παραπάνω από υπάλληλοι, που διαφωνούσαν έντονα με τα «αφεντικά» τους για φαινομενικά ασήμαντα ζητήματα, όπως σε ποιο όνομα θα υπογράφονταν τα συμβόλαια αγοράς κατοικίας. Ενας από τους πράκτορες χρειάσθηκε να εκπαιδευθεί στη χρήση κάρτας αυτόματου τραπεζικού μηχανήματος αναλήψεων (ΑΤΜ). Οι υπολογιστές τους, στο μεταξύ, παρουσίαζαν συχνά δυσλειτουργίες, ενώ -όπως πολλοί άλλοι ξένοι εργαζόμενοι- οι πράκτορες παραπονούνταν ότι στα αρχηγεία «δεν καταλαβαίνουν τι τραβάμε εδώ».
Η εντύπωση που αποκομίζει η αμερικανική δικαιοσύνη από τα έγγραφα της υπόθεσης κατασκοπείας είναι μιας ρωσικής υπηρεσίας που πασχίζει να αποδείξει τη χρησιμότητά της στην πολιτική ηγεσία. Πληροφορίες για τα τεκταινόμενα στην αγορά χρυσού, που θα μπορούσαν να έχουν προέλθει από οποιαδήποτε ανάλυση κοινής λήψης της Γουόλ Στριτ, χαρακτηρίσθηκαν «πολύ χρήσιμες» και απεστάλησαν απευθείας στο υπουργείο Οικονομικών της Ρωσίας. Σε άλλο έγγραφο, το αρχηγείο διατάζει πράκτορα να προσπαθήσει «να εντοπίσει λεπτομέρειες, που αν και άγνωστες στο ευρύ κοινό, αποκαλύπτονται σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις με στελέχη του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, της κυβέρνησης και σημαντικών ινστιτούτων μελετών». Στο μεταξύ, οι πράκτορες προσπαθούσαν να μεταδώσουν πληροφορίες που θα ικανοποιούσαν τους προϊσταμένους τους. Ο καλύτερος διάλογος, από τα έγγραφα παρακολουθήσεων του FBI, θα μπορούσε να έχει βγει αυτούσιος από το μυθιστόρημα του Γκάχαμ Γκριν «Ο Ανθρωπός μας στην Αβάνα».
Λαζάρο: Μου λένε ότι οι πληροφορίες μου δεν έχουν καμία αξία γιατί δεν συμπεριέλαβα καμία πηγή. Λένε ότι τους είναι άχρηστες.
Πελάεζ: Αλήθεια;
Λαζάρο: Ναι, Αυτό είπαν. Λένε ότι χωρίς πηγή, χωρίς να λέω ποιος μου τα είπε όλα αυτά, η έκθεσή μου είναι άχρηστη.
Πελάεζ (τον διακόπτει): Γράψε κάτι υποτιμητικό για κάποιον πολιτικό από εδώ. Θα τους αρέσει σίγουρα.
Γιατί, όμως, το FBI δαπάνησε χρόνια παρακολουθώντας μία ομάδα ερασιτεχνών; Μία θεωρία θέλει την ομάδα Ρώσων να μην είναι πράκτορες, αλλά «σκοπευτές». Οι σκοπευτές έχουν ως αποστολή τους τον εντοπισμό πιθανών «στόχων», των στελεχών της κυβέρνησης εκείνων που λόγω προσωπικών τους ιδιαιτεροτήτων (κρυφή ομοφυλοφιλία, εξωσυζυγικές σχέσεις, κλπ.) θα μπορούσαν να πέσουν θύματα εκβιασμού.
Πολιτική διάσταση
Αλλη θεωρία υποστηρίζει ότι το FBI προχώρησε στην έρευνα σε μία προσπάθεια να βοηθήσει τον πρόεδρο Μεντβέντεφ στην αντιπαράθεσή του εναντίον των «σιλοβίκι», των παλιών κατασκόπων της KGB που κατάφεραν να διατηρήσουν την ισχύ τους μετά την πτώση της ΕΣΣΔ. Κάτι τέτοιο συνάδει με τη στρατηγική προσέγγισης που επιδιώκει η Ουάσιγκτον απέναντι στον Ρώσο πρόεδρο Μεντβέντεφ και με την καχυποψία με την οποία αντιμετωπίζει τον πρωθυπουργό -και πρώην πράκτορα της KGB- Βλ. Πούτιν.
Η ρωσική αντίδραση υπήρξε ήρεμη και μετρημένη, ιδιαίτερα εάν συγκριθεί με προηγούμενες ρητορικές υπερβολές του Κρεμλίνου κατά των ΗΠΑ. Η ρωσική κυβέρνηση χαρακτηρίζει ανυπόστατες τις κατηγορίες. Στις 29 Ιουνίου, όμως, η Ρωσία παραδέχθηκε ότι οι συλληφθέντες είναι υπήκοοί της και όχι Αμερικανοί, Καναδοί και Περουβιανοί, όπως δηλώνουν τα διαβατήριά τους.
Αυτό φέρνει τη Ρωσία σε δύσκολη θέση, καθώς οι απελάσεις Ρώσων πρακτόρων συνοδεύονται συνήθως από απελάσεις Δυτικών ομολόγων τους. Το γεγονός, όμως, ότι οι συλληφθέντες δεν ήταν διπλωμάτες, ίσως οδηγήσει τη Μόσχα στην απέλαση Αμερικανών στελεχών ινστιτούτων στη Ρωσία.
Ο,τι και να γίνει, όμως, η χρονική συγκυρία των αποκαλύψεων, που φαίνεται να αναβλήθηκαν έως ότου ολοκληρωθεί η επίσκεψη Μεντβέντεφ στις Ηνωμένες Πολιτείες, δείχνει ότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν το επεισόδιο αυτό να πλήξει τη νέα προσέγγιση μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας.
Αννα Τσάπμαν: η μοιραία κοκκινομάλλα
«Μοιραία γυναίκα» του δικτύου Ρώσων κατασκόπων χαρακτήρισαν τα αμερικανικά ΜΜΕ την 28χρονη Αννα Τσάπμαν. Η εντυπωσιακή κοκκινομάλλα χαρακτήριζε τον εαυτό της επιχειρηματία, ενώ στην προσωπική της σελίδα στο Facebook έγραφε: «Αν μπορείς να ονειρευτείς, μπορείς να γίνεις αυτό που ονειρεύεσαι». Η Τσάπμαν εγκαταστάθηκε μόνιμα στις ΗΠΑ το 2005, μένοντας σε διαμέρισμα ένα τετράγωνο από τη Γουόλ Στριτ. Δημιούργησε μάλιστα λογαριασμούς σε ιστοσελίδες κοινωνικής και επαγγελματικής δικτύωσης, όπως Facebook και LinkedIn, στις οποίες περιέγραφε τον εαυτό της ως διευθύνουσα σύμβουλο μεσιτικής εταιρείας με ειδίκευση στη Μόσχα, την Ισπανία και τη Βουλγαρία.
Στις περισσότερες από 90 φωτογραφίες που ανάρτησε η Τσάπμαν στο Facebook, η ευειδής κοκκινομάλλα εμφανίζεται σε διάφορες χώρες, όπως την Τουρκία, όπου διέμεινε στο πολυτελές ξενοδοχείο «Les Ottomans» της Κωνσταντινούπολης. Στη σελίδα της, η Τσάπμαν τοποθέτησε επίσης οικογενειακές της φωτογραφίες από τη Ρωσία. Στις αρχές Ιουνίου, άνδρας του FBI πλησίασε την Τσάπμαν, παριστάνοντας τον Ρώσο πράκτορα, ανοίγοντας τον δρόμο για την εξάρθρωση του δικτύου.
