Οι ετοιμόρροπες παράγκες μιας εργατικής συνοικίας μεταναστών δείχνουν να στριμώχνονται στη σκιά ενός πυρηνικού εργοστασίου, εδώ στο Τσελομπιτίγεβο της Ρωσίας, έξω από τη Μόσχα. Μια γυμνή λάμπα τρεμοσβήνει σε μια από τις παράγκες – ένα μεταποιημένο κοντέινερ που χρησιμεύει για σπίτι στην οικογένεια του Αβάζ Ακάτοφ. Παρά το ψυχρό απόγευμα, η ατμόσφαιρα μέσα είναι αποπνικτική από τη ζέστη μιας ξυλόσομπας και τη θερμότητα των σωμάτων των δύο μικρών του γιών, της γυναίκας και της αδελφής του, που ζουν όλοι σ’ αυτόν το χώρο, λίγο μεγαλύτερο από ντουλάπα.
Οι συνθήκες είναι άθλιες, λέει ο Ακάτοφ, 44 ετών, εργάτης από το Τατζικιστάν. Και επιδεινώνονται κάθε μέρα. Ζώντας στο περιθώριο, τα εκατομμύρια των μεταναστών της Ρωσίας αντιμετωπίζουν ολοένα και μεγαλύτερα προβλήματα διαβίωσης, καθώς η χώρα εισέρχεται στη χειρότερη περίοδο οικονομικής παρακμής, το 1998, όταν κατέρρευσε το ρούβλι. Σαν κοπάδια που κατέφθασαν κυρίως από πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της κεντρικής Ασίας και προσελήφθησαν μαζικά κατά τη δεκαετή περίοδο της ρωσικής οικονομικής άνθησης για την οικοδόμηση εμπορικών κέντρων, ουρανοξυστών και κατοικιών πολυτελείας, οι μετανάστες εργάτες της Ρωσίας φθάνουν τώρα, σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα 10 εκατομμύρια άτομα, δίνοντας στη χώρα τον δεύτερο μεγαλύτερο πληθυσμό μεταναστών στον κόσμο μετά τις ΗΠΑ.
Λιγότερες άδειες εργασίας
Η ζήτηση εργατικών χεριών στις οικοδομές ή σε σπίτια ιδιωτών που ανακαινίζονται έχει μειωθεί αισθητά, ενώ οι εργοδότες καθυστερούν τελευταία την καταβολή των μισθών, βυθίζοντας στην απελπισία πολύ κόσμο. Πολλοί τώρα ζουν μέσα στις ίδιες τις οικοδομές τις οποίες χτίζουν. Αλλοι βρίσκουν καταφύγιο σε πρόχειρα χαμόσπιτα φτιαγμένα από λαμαρίνες, βαλμένα το ένα πάνω στο άλλο σε γκέτο όπως αυτό του Τσελομπιτίγεβο. Ρώσοι αξιωματούχοι, οι οποίοι και οι ίδιοι υφίστανται τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, αναζητούν τώρα τρόπους χαλιναγώγησης του αριθμού των μεταναστών, προκειμένου να διατηρηθούν θέσεις εργασίας για τους Ρώσους πολίτες. Υπό το βάρος των οικονομικών προβλημάτων, ο πρωθυπουργός Βλαντιμίρ Πούτιν, αν και αναγνωρίζει την εξάρτηση της χώρας του από τα ξένα εργατικά χέρια, έχει ζητήσει περιορισμούς στην έκδοση αδειών εργασίας για τους μετανάστες.
Παρ’ όλα αυτά, όπως λέει ο Ακάτοφ, οι ευκαιρίες στη Ρωσία παραμένουν μεγαλύτερες σε σύγκριση με εκείνες στην πατρίδα του. «Δουλεύεις και κερδίζεις 100 ρούβλια, 200 ρούβλια, 500 ρούβλια και μπορείς να φας». Για μια μέρα δουλειάς η αμοιβή σου μπορεί να αντιστοιχεί σε τρία έως πέντε δολάρια. «Αλλά στο Τατζικιστάν δεν θα έβγαζες 500 δολάρια ούτε σ’ ένα χρόνο»… Ο Ακάτοφ έχει αποφασίσει να μείνει εάν μπορεί -να εργάζεται για ψίχουλα, να υφίσταται τον εκβιασμό των εργοδοτών και της αστυνομίας και να ζει με τον φόβο των ρατσιστικών επιθέσεων- όπως και εκατομμύρια άλλοι μετανάστες. «Οι άνθρωποι δεν έχουν άλλη εναλλακτική πηγή εισοδήματος», δηλώνει ο Ουζμπέκος Μπαχρόμ Καμρόγεφ, υπερασπιστής των δικαιωμάτων των μεταναστών στη Ρωσία.
Στο σπίτι του Ακάτοφ, το νερό για το τσάι βράζει σ’ έναν κουβά πάνω στη σόμπα, καθώς φίλοι και γνωστοί έχουν έλθει για επίσκεψη. Τώρα πια οι ημέρες κυλούν μέσα στην αγωνιώδη αναμονή για την εύρεση εργασίας. «Εχω αφήσει τους δικούς μου στην πατρίδα, 15 άτομα», λέει ο Αλεξάντρ Μπαμποκόνοφ για τη ζωή του στο Τατζικιστάν. «Πρέπει να τους βρω ρούχα και φαγητό, αλλά πώς; Τα χρήματα φθάνουν μόνο για να φάμε». Οι αυξανόμενες επιθέσεις μεταναστών τους έχουν επίσης θορυβήσει, καθώς οι θέσεις εργασίας γίνονται όλο και πιο δυσεύρετες και η λαϊκή δυσαρέσκεια για την παρουσία της ξένης εργατικής δύναμης κερδίζει έδαφος.
Στο έλεος της αστυνομίας
Ως αποκορύφωμα όλων αυτών των προβλημάτων, οι μετανάστες βρίσκονται συχνά στο έλεος της αστυνομίας, που μπορεί να κατασχέσει μετρητά και άλλα πολύτιμα πράγματα με οποιοδήποτε πρόσχημα και χωρίς κανέναν λόγο απολύτως, όπως λένε μάρτυρες αλλά και εμπειρογνώμονες.
Τους τελευταίους μήνες, η αστυνομία έχει πραγματοποιήσει αρκετές επιδρομές στο Τσελομπιτίγεβο, αναζητώντας, σύμφωνα με μαρτυρίες, παράνομους μετανάστες. Τα νόμιμα χαρτιά των κατοίκων της παραγκούπολης, όμως, δεν αποτελούν απαραιτήτως εγγύηση προστασίας. Σε μια πρόσφατη επιδρομή, η αστυνομία ανάγκασε καμιά δεκαριά άνδρες να γδυθούν παρά το ψύχος και τους έκαψε τα ρούχα όταν διαπίστωσε ότι δεν είχαν αρκετά μετρητά να δώσουν. «Ακόμη κι όταν όλα τα χαρτιά σου είναι εντάξει, μπορεί να σε ξυλοκοπήσουν και να σου πάρουν τα χρήματα», είπε ο Καμρόγεφ. «Δεν βοηθάει και πολύ να είσαι νόμιμος εδώ». Ο Ακάτοφ συνελήφθη στην αγορά πρόσφατα, μαζί με τα δυο του παιδιά, όταν είχε βγει να αγοράσει ρούχα. Παρότι τα χαρτιά του ήταν εντάξει, κατηγορήθηκε για κατοχή πλαστών εγγράφων. Το διαβατήριό του κατασχέθηκε. «Λένε ότι θα με απελάσουν, δεν ξέρω τι να κάνω»…
