Πολλοί από εμάς φανταζόμαστε καμιά φορά τι θα κάναμε αν ήμασταν δισεκατομμυριούχοι. Ακόμη κι αν αγοράζαμε ένα πολυτελές σπίτι, λιμουζίνα με σοφέρ, γιοτ, ελικόπτερο και άλλα παρόμοια, θα μας έμεναν και πάλι αρκετά χρήματα να ξοδέψουμε ή να ζήσουμε μόνο από τους τόκους. Οι πλέον ευσυνείδητοι θα έκαναν και δωρεές σε φιλανθρωπικά ιδρύματα, μολονότι δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι η πλειοψηφία των σύγχρονων κροίσων είναι τόσο «πεφωτισμένη». Αντιθέτως, υπάρχουν σήμερα τόσοι πολλοί πάμπλουτοι επιχειρηματίες που ενδιαφέρονται αποκλειστικά για υλικά αγαθά, ώστε έχει στηθεί μια ολόκληρη βιομηχανία υπερπολυτελών προϊόντων για να ικανοποιήσει τους πόθους τους.
Στο Παρίσι για παράδειγμα, βρίσκεται ένα εστιατόριο στο οποίο συχνάζουν οι Ρώσοι ολιγάρχες, όπου σερβίρεται μπεκάτσα. Στη Γαλλία, όμως, απαγορεύεται το κυνήγι και το σερβίρισμα αυτού του -ιδιαίτερα εύγευστου είναι η αλήθεια- πτηνού. Το εν λόγω εστιατόριο εκμεταλλεύεται την αξία της απαγορευμένης απόλαυσης, χρεώνοντας τη μερίδα 220 ευρώ. Φαίνεται, μάλιστα, ότι η υπερβολική αυτή τιμή δεν αποθαρρύνει τους πελάτες του. Αλλωστε, η μέση τιμή κατ’ άτομο για ένα γεύμα εκεί ξεπερνάει τα 300 ευρώ. Απευθύνεται δηλαδή αποκλειστικά σε ανθρώπους που δεν ξέρουν πώς να ξοδέψουν τα λεφτά τους.
Οι δισεκατομμυριούχοι
Ομως, ακόμη και για όσους η μπεκάτσα αποτελεί την αγαπημένη τους λιχουδιά, είναι δύσκολο να φανταστούμε τι χρειάζεται μια περιουσία 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αυτή ήταν η πρώτη σκέψη που μου ήλθε στο μυαλό όταν διάβασα την περασμένη εβδομάδα ένα ρεπορτάζ στον Guardian, στο οποίο αναφέρεται ότι αυτό ακριβώς είναι το ποσό που έχει συγκεντρώσει στην κατοχή του ο πρόεδρος Πούτιν. Αν ήθελε απλώς να βάλει κάτι στην άκρη για τα γεράματά του, θα τον κατανοούσα, ακόμη και αν αυτό το κάτι περιείχε κάποια μηδενικά. Αλλά ακόμη και αν αγοράσει ένα Airbus για να κάνει τις βόλτες του και πλένεται με σαμπάνια για την υπόλοιπη ζωή του, δεν θα καταφέρει να ξοδέψει 20 δισεκατομμύρια δολάρια. Η ιστορία με τον Πούτιν δεν ακούγεται καθόλου παράλογη, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς τη δυνατότητα που είχε ως αρχηγός κράτους να γράφει επιταγές από τα ταμεία της Ρωσίας εις διαταγήν του εαυτού του. Την ίδια τακτική ακολούθησαν άλλωστε και πολλοί Αφρικανοί ηγέτες, με προεξάρχοντα τον Ρόμπερτ Μουγκάμπι. Σύμφωνα μάλιστα με μια έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας, τα χρήματα που έχουν υπεξαιρέσει οι πολιτικοί ηγέτες της Αφρικής από το τέλος της αποικιοκρατίας μέχρι σήμερα υπερβαίνουν το σύνολο της βοήθειας που έχει χορηγήσει η Δύση σε ολόκληρη την ήπειρο.
Η διεθνής κοινότητα προβληματίζεται με το ενδεχόμενο να αναλάβει την προεδρία της Νοτίου Αφρικής ο Τζέικομπ Ζούμα, ένας άνθρωπος που έχει καταδικαστεί από τα δικαστήρια της χώρας του επειδή δωροδοκήθηκε από γαλλική εταιρεία όπλων. Στην ουσία όμως, η εκλογή του Ζούμα απλώς επιβεβαιώνει τον παγκόσμιο κανόνα. Είναι γνωστές εξάλλου οι εκθέσεις της Διεθνούς Διαφάνειας, σύμφωνα με τις οποίες οι περισσότερες χώρες του κόσμου είναι διεφθαρμένες. Στη δε Λατινική Αμερική, μόνο η Χιλή μοιάζει με φάρο διαφάνειας σε μία ήπειρο όπου η διαφθορά είναι ενδημική. Σε πολλά κράτη, το καρκίνωμα φτάνει μέχρι το μεδούλι της κοινωνίας και οι πολίτες συχνά βάζουν χαρτονομίσματα μέσα στο δίπλωμά τους όταν το επιδεικνύουν σε κάποιον αστυνομικό, προκειμένου να αποφύγουν την κλήση.
Στη Βρετανία πάντως, παρά τις επιμέρους εξαιρέσεις, έχουμε το δικαίωμα να υπερηφανευόμαστε για τη διαφάνεια της δημόσιας διοίκησης. Τα ποσά που περιλαμβάνονται σε οικονομικά σκάνδαλα, στα οποία έχουν εμπλακεί κάποιοι πολιτικοί μας κατά καιρούς, είναι μικρά και συνήθως προορίζονται για τα κομματικά ταμεία και όχι για τους τραπεζικούς λογαριασμούς συγκεκριμένων προσώπων. Βεβαίως, το ζήτημα δεν συνδέεται με κάποια υποτιθέμενη ηθική ακεραιότητα που ρέει στο αίμα των Βρετανών, αλλά με το γεγονός ότι η δικαιοσύνη στη χώρα μας είναι πράγματι αδέκαστη και τα μέσα ενημέρωσης δεν ελέγχονται από κόμματα. Δεν υπάρχει επομένως περίπτωση να πλουτίσει κάποιος από την πολιτική του σταδιοδρομία στη Βρετανία.
Διάχυτη η διαφθορά
Στη Ρωσία αντιθέτως, η κατάσταση είναι τραγική. Η διαφθορά είναι διάχυτη, κυρίως εξαιτίας των πενιχρών μισθών με τους οποίους αμείβονται οι δημόσιοι υπάλληλοι. Στη διεθνή κατάταξη, η Ρωσία κατατάσσεται δίπλα σε χώρες όπως η Ρουάντα και οι Φιλιππίνες σε ό,τι αφορά τη διαφάνεια του δημόσιου βίου.
Ο έκλυτος βίος της ρωσικής μειονότητας του Λονδίνου είναι ενδεικτικός του τι επικρατεί στη χώρα τους. Αμφιβάλλω αν υπάρχει έστω και ένας από τους νεόπλουτους Ρώσους μεγιστάνες ο οποίος βγάζει το ψωμί του με τίμιο τρόπο. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι μέλη της μαφίας. Τα εγκλήματά τους παραμένουν εγκλήματα, έστω και αν έχουν την έγκριση του Κρεμλίνου. Εάν δεν ληφθούν μάλιστα μέτρα, τότε πολύ σύντομα η διαφθορά θα περάσει και στη δική μας κοινωνία και ο πρόσφατος φόνος του Λιτβινένκο θα μοιάζει με πταίσμα.
Προκειμένου όμως να καταπολεμηθεί η διαφθορά, θα πρέπει επιτέλους να μπει μια τάξη στο τραπεζικό σύστημα. Στη Βρετανία, όταν κάποιος προσπαθήσει να καταθέσει μεγάλα ποσά στον λογαριασμό του, οι υπάλληλοι της τράπεζας τον ρωτούν από πού βρήκε τα χρήματα. Αμφιβάλλω αν οι ελβετικές τράπεζες κάνουν τέτοιες αδιάκριτες ερωτήσεις στους Ρώσους μεγιστάνες. Μέχρι λοιπόν να υπάρξει μια διεθνής συμφωνία για τη λειτουργία του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος, ο κόσμος μας θα μαστίζεται από τη διαφθορά.
Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι η διαφάνεια είναι αυτή που εξασφαλίζει την άνοδο του βιοτικού επιπέδου, δεδομένου ότι η οικονομική πρόοδος εξαρτάται εν πολλοίς από τη λειτουργία του κράτους δικαίου. Δεν είναι επομένως υπερβολικό να ισχυριστεί κανείς ότι η Ρωσία δεν θα ανακάμψει ποτέ πλήρως, αν δεν εγκαταλείψει την ηθική του γκάνγκστερ. Σε κάθε άλλη περίπτωση, τα πρόσκαιρα οφέλη από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα περιοριστούν στους ολίγους. Με άλλα λόγια, αυτό που πραγματικά στοιχειώνει τη σημερινή κοινωνία της Ρωσίας είναι ότι ο νόμος δεν ισχύει για όλους και θύμα αυτής της ζοφερής πραγματικότητας είναι η ίδια η χώρα.
