Περικυκλωμένος από φρουρούς και από ψηλό ατσαλένιο φράχτη, ο πύργος του ενεργειακού κολοσσού προκαλεί δέος και τρόμο. Εντος του κτιρίου η ατμόσφαιρα δεν διαφέρει. Ελεγχοι ασφαλείας, τεράστιοι διάδρομοι και σιωπηλά πρόσωπα που μεταφέρονται από τον ένα όροφο στον άλλο. Καλώς ήλθατε στην Gazprom, την εταιρεία με τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο και με το μεγαλύτερο πρόβλημα δημόσιων σχέσεων στον πλανήτη.
Οι Ρώσοι επιμένουν ότι πρόκειται για μια φυσιολογική εμπορική οργάνωση, που κάνει τη δουλειά της πουλώντας ενέργεια για να κερδίσει χρήμα. Οι επικριτές ωστόσο βλέπουν αυτήν την μερικώς κρατική ομάδα ως απεχθές όργανο του Κρεμλίνου στις απόπειρες του τελευταίου να χρησιμοποιήσει την ενέργεια ως εργαλείο για την εξωτερική πολιτική.
Φοβάται η Δύση
Ο φόβος αυτός ενισχύθηκε τον Ιανουάριο του 2006, όταν η Gazprom διέκοψε την παροχή φυσικού αερίου στην Ουκρανία και ύστερα απείλησε να κάνει το ίδιο και στη Λευκορωσία εάν δεν δεχόταν τις νέες υψηλότερες τιμές των ενεργειακών αποθεμάτων. Οι φόβοι ενισχύθηκαν εν μέσω πιέσεων σε ξένες εταιρείες, όπως η Shell και η BP, να μεταβιβάσουν στην Gazprom μέρος των δραστηριοτήτων τους επί ρωσικού εδάφους. Και πολλές επιφανείς προσωπικότητες της πολιτικής και των επιχειρήσεων της Βρετανίας βρίσκονται σε επιφυλακή, αφού η Gazprom δήλωσε πέρυσι στον Guardian ότι επιθυμεί να αγοράσει μια μεγάλη εταιρεία όπως η British Gas.
Το ψυχρό περιβάλλον στο κτίριο του ρωσικού κολοσσού αλλάζει, καθώς εισέρχομαι στο γραφείο του διευθυντή υπεύθυνου για της εξαγωγές, αλλά η ατμόσφαιρα παραμένει η ίδια. Ο Αλεξάντρ Μεντβέντεφ δεν δείχνει να με αναγνωρίζει. Του θυμίζω ότι συναντηθήκαμε πέρυσι στο Λονδίνο. «Το ξέρω», μου απαντάει, χωρίς να κινήσει ούτε έναν μυ. Με ηρεμία διαψεύδει ότι η Gazprom είναι εργαλείο του Κρεμλίνου. «Πολύ απλοποιημένη αυτή η άποψη», δηλώνει. «Προφανώς το κράτος κατέχει την πλειονότητα των μετοχών, αλλά οι υπόλοιπες κυκλοφορούν ελεύθερα στη Ρωσία και στα δυτικά χρηματιστήρια και όλοι οι μέτοχοι έχουν το δικαίωμα να επηρεάσουν την εταιρεία».
Ουδείς αμφισβητεί ότι οι διασυνδέσεις του Κρεμλίνου έχουν βαθιές ρίζες. Ο πρόεδρος της εταιρείας είναι ο πρώτος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Ντιμίτρι Μεντβέντεφ, ενώ ο υπουργός Εμπορίου Γκέρμαν Γκρεφ συμμετέχει στο διοικητικό συμβούλιο όπως και ο Βίκτορ Κριστένκο, υπουργός Ενέργειας και Βιομηχανίας. Ούτε προσπάθησε κανείς να κρύψει από το επίσημο επιχειρηματικό σχέδιο της εταιρείας ότι φιλοδοξεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή. Η ιστοσελίδα της Gazprom επιβεβαιώνει ότι στρατηγικός στόχος της ειναι να ηγηθεί της παγκόσμιας ενέργειας. Παρότι σήμερα παρέχει στην Ευρώπη το ένα τέταρτο των ενεργειακών της αναγκών, η προσφορά θα αυξηθεί στο ένα τρίτο μετά το 2010, χωρίς να χρειαστούν νέα συμβόλαια.
Ωστόσο, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η εξουσία της Gazprom προκαλεί νευρικότητα εξ αιτίας της σκληρής μεταχείρισης που επιφυλάσει στα πρώην σοβιετικά κράτη. Ο κ. Μεντβέντεφ, όμως, δηλώνει ενοχλημένος με ορισμένα σχόλια που ερμηνεύουν την πολιτική της εταιρείας ως ένα νέο είδος ψυχρού πολέμου. Πριν από δώδεκα μήνες, ο κ. Μεντβέντεφ δήλωσε στον Guardian ότι η Gazprom θέλει να αγοράσει μια βρετανική εταιρεία και η συζήτηση συνεχίζεται ακόμη. Οι επικεφαλής των κορυφαίων βρετανικών οργανώσεων καταναλωτών ενέργειας ένωσαν τις δυνάμεις τους σε μια έκκληση προς την Ε.Ε. να αντισταθεί στη ρωσική εξουσία.
Τεράστια αποθέματα
Η Gazprom ιδρύθηκε από τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ το 1989 και σήμερα διαθέτει περισσότερα ενεργειακά αποθέματα από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Εχει απλώσει την κυριαρχία της στις τράπεζες, τη γεωργία και τις οικοδομικές επιχειρήσεις. Εχει ακόμη και τον έλεγχο ορισμένων ΜΜΕ. Αλλά εκείνο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι ελέγχει απολύτως ζωτικής σημασίας προμήθειες προς χώρες όπως η Φινλανδία, η Σλοβακία και η Βουλγαρία -που εξαρτώνται κατά 100% από το ρωσικό φυσικό αέριο- ενώ παρέχει το 66% του φυσικού αερίου της Τουρκίας, το 41% της Γερμανίας και το ένα τέταρτο της Γαλλίας. Στη Βρετανία παρέχει μόλις το 2% και σκοπεύει να φθάσει το 10% έως το 2010, καθώς έχει αρχίσει επιθετικά προγράμματα επέκτασης. Εχει αγοράσει ήδη μια μικρή εταιρεία παροχής, την Pennine και ανήγγειλε τα σχέδιά της να εξαγοράσει το μεγαλύτερο μέρος των μετοχών του στρατηγικής σημασίας αγωγού φυσικού αερίου, ΒΒL, που διατρέχει τη Βρετανία και την Ολλανδία.
