H πιο απλή εξήγηση για την ψυχρότητα του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν έναντι των ΗΠΑ κρύβεται στα αποτελέσματα δημοσκόπησης που διενεργήθηκε στα τέλη του περασμένου έτους από το ανεξάρτητο κέντρο Ε.Ε. – Ρωσίας των Βρυξελλών (με επικεφαλής τον πρώην ηγέτη των Βρετανών φιλελεύθερων, Πάντι Ασντάουν). Η δημοσκόπηση δημοσιεύτηκε στις 22 Φεβρουαρίου και δείχνει ότι μόλις το 16% των Ρώσων επιθυμεί την εγκαθίδρυση μιας δυτικού τύπου δημοκρατίας στη Ρωσία.
Το 26% πιστεύει, επίσης, ότι το ημι-αυταρχικό σύστημα διακυβέρνησης του κ. Πούτιν ταιριάζει στη Ρωσία πολύ περισσότερο απ’ ό,τι η δημοκρατία, ενώ το 35% επιθυμεί την επιστροφή του σοβιετικού συστήματος. Επιπλέον, τα δύο τρίτα των Ρώσων πολιτών προτιμούν ένα ισχυρό κράτος προστατευτισμού αντί για ένα φιλελεύθερο κράτος που εγγυάται ελευθερίες.
Προτεραιότητες
Η πλειοψηφία θέλει μια κρατική αρχή που να συντονίζει τους θεσμούς της εθνικής εξουσίας και όχι τον διαχωρισμό των εξουσιών σε εκτελεστική και νομοθετική. Προτεραιότητες των Ρώσων είναι, σύμφωνα με την ίδια δημοσκόπηση, η ασφάλεια (68%) και η στέγαση (64%). Η ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα της ελεύθερης συναναστροφής αποτελούν προτεραιότητες μόνο για το 18% και το 4% αντιστοίχως.
Το 75% θεωρεί ότι η Ρωσία «είναι ένα ευρασιατικό κράτος που ακολουθεί τον δικό του δρόμο ανάπτυξης», ενώ μόλις το 10% θεωρεί τη χώρα «τμήμα της Δύσης με αποστολή να προσεγγίσει περαιτέρω την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες». Το 45%, τέλος, πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση απειλεί την οικονομική και πολιτική ανεξαρτησία της Ρωσίας, ενώ διαβλέπει τον κίνδυνο επιβολής ενός ξένου πολιτισμού.
Ολα αυτά δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες που έτρεφαν οι Αμερικανοί και Δυτικοευρωπαίοι όταν έληξε ο ψυχρός πόλεμος. Τι συνέβη; Η απάντηση είναι φόβος. Φόβος για την ασφάλεια, που ενέπνευσε η εμπειρία της εποχής Γέλτσιν, φόβος εξαιτίας των νέων πιέσεων που ασκεί η Αμερική στη Ρωσία. Οι υποκινούμενες από δυτικά συμφέροντα συστάσεις που έκαναν οι δυτικές κυβερνήσεις συνέβαλαν αισθητά στο χάος της δεκαετίας του ’90 και στην κατάρρευση των σοβιετικών θεσμών, που είναι και η βασική αιτία για τις επικρατούσες απόψεις στη σημερινή Ρωσία.
Η θεωρία Γκορμπατσόφ
Η θεωρία του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ ότι η Ρωσία θα μπορούσε να αλλάξει μέσω μιας συστηματικής εφαρμογής του νόμου της τάξης, προκαλεί πρωτίστως περιφρόνηση. Το σοβιετικό σύστημα ανέκαθεν παρείχε -στη θεωρία- δημοκρατικούς θεσμούς και νομικά συστήματα, τα οποία στην πράξη αγνοήθηκαν, καθώς η δομή του Κομμουνιστικού Κόμματος ήλεγχε το κράτος και επέβαλλε τη θέλησή της με αστυνομικά μέτρα και βία, ακυρώνοντας την ουσιαστικά ανίσχυρη κυβέρνηση. Χωρίς κυβέρνηση και κόμμα επήλθε το χάος της περιόδου Γέλτσιν, όταν οι Ρώσοι εκκλήθησαν να εγκαταλείψουν το παρελθόν και να αρχίσουν από την αρχή. Τις τελευταίες ημέρες της Σοβιετικής Ενωσης, ύστερα από 70 χρόνια απολυταρχικής διακυβέρνησης, πολλά άτομα υπέστησαν σοβαρές στερήσεις. Εξ ου και η κυρίαρχη άποψη στις δημοσκοπήσεις ότι η περίοδος Γέλτσιν, της φαινομενικής ελευθερίας, ήταν η πλέον σκοτεινή στη σύγχρονη ρωσική ιστορία, με την ανεργία, τη φτώχεια και τις νέες ανισότητες να σαρώνουν.
Οι Ρώσοι δεν θέλουν άλλη δημοκρατία. Ο Πούτιν τούς έδωσε μια κοινωνία νόμων, ασφάλεια και προβλεψιμότητα. Ο Ρώσος πολίτης δεν έχει δημοκρατία, αλλά ψηφίζει. Δεν έχει ελεύθερα ΜΜΕ, αλλά έχει ελευθερία του λόγου. Χάρη στα ενεργειακά αποθέματα και την άνοδο των τιμών που πυροδότησε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, έχει ξανά ισχύ στη διεθνή σκηνή.
Ο,τι κι αν είναι η Ρωσία σήμερα, οι Ρώσοι νιώθουν άνετα με αυτό. Αντίθετα, δεν νιώθουν άνετα με τις προθέσεις των ξένων. Θεωρούν την Αμερική απειλητική, για τους λόγους που ο ίδιος ο Πούτιν εξήγησε στη σύνοδο του Μονάχου για τη διεθνή ασφάλεια τον Φεβρουάριο, προκαλώντας οργή και έκπληξη στους Αμερικανούς αξιωματούχους.
Προκλητικές ενέργειες
Τι πίστευε η Ουάσιγκτον ότι θα προκύψει από τη ρωσική εμπειρία στον αμερικανικού τύπου καπιταλισμό; Πώς αλλιώς θα μπορούσε να αντιδράσει η Μόσχα στην προώθηση του ΝΑΤΟ προς τα σύνορά της παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις περί του αντιθέτου; Τι περιμεναν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι να φέρει η προσπάθεια εγκατάστασης φιλοαμερικανικών κυβερνήσεων στη Γεωργία, την Ουκρανία και τη Λευκορωσία ή η ανάπτυξη αμερικανικών βάσεων στην Κεντρική Ασία; Ή το σχέδιο εγκατάστασης αντιπυραυλικού συστήματος στην κεντρική Ευρώπη;
Ακόμη και Αμερικανοί αναλυτές βρίσκουν περίεργη και προκλητική την ιδέα τοποθέτησης ενός μη δοκιμασμένου συστήματος αμφιβόλου αμυντικής ικανότητας, έναντι μιας απειλής που δεν υπάρχει ακόμη, σε τόπους όπου είναι βέβαιο ότι θα εκληφθούν ως ένδειξη εχθρότητας κατά της Ρωσίας. Για ποιο λόγο πρέπει να αντιμετωπίζουμε τη Ρωσία ως εχθρό; Είναι βέβαιο ότι η κυβέρνηση Μπους έχει ήδη δημιουργήσει αρκετούς εχθρούς.
