Σε μια χώρα με το κύρος και την ιστορία της Ρωσίας, το δημογραφικό πρόβλημα είναι άμεσα συνδεδεμένο με τη διαχείριση της πολιτικής εξουσίας, αλλά και τον τρόπο άσκησης της εξωτερικής πολιτικής. Αυτή τη στιγμή, το δημογραφικό της Ρωσίας, η οποία επανακάμπτει εντυπωσιακά στη διεθνή σκακιέρα, μοιάζει με ωρολογιακή βόμβα έτοιμη να εκραγεί. Πολιτικοί επιστήμονες, ακόμη και ο πρόεδρος Πούτιν, φοβούνται ότι η Ρωσία θα συρρικνωθεί δραματικά και από τα 150 εκατ. που ήταν πέρσι θα αγγίξει ώς το 2050 τα εκατό εκατομμύρια, εξαιτίας της εξάπλωσης σοβαρών επιδημιών, όπως των καρδιαγγειακών παθήσεων και του έιτζ, εξαιτίας όμως και των πληθυσμιακών ανακατατάξεων που συνδέονται με την εισδοχή Κινέζων εργατών και μουσουλμάνων.
Το δημογραφικό πρόβλημα, οι μακροπρόθεσμες συνέπειες του οποίου μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές για τη Ρωσία και για την περιφέρεια, ήταν ένα από τα θέματα συζήτησης στρογγυλής τραπέζης για την Παγκόσμια Ασφάλεια και τις Περιφερειακές Συγκρούσεις, που διοργανώθηκε στην Αθήνα από το Κέντρο Ρωσίας και Ευρασίας του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου.
Πού οφείλεται
Ο καθηγητής Κωνσταντίνος Φίλης, ο οποίος παρούσιασε το θέμα υπό την ιδιότητα του προέδρου του Κέντρου, αναφέρθηκε στις τρεις σημαντικές διαστάσεις του προβλήματος. Η πρώτη σχετίζεται με τη φυσιολογική γήρανση του πληθυσμού και τη δραματική μείωση των γεννήσεων, αλλά και των αποδεκατισμό των Ρώσων από επιδημίες και ανίατες ασθένειες. Η δεύτερη διάσταση αφορά την εκτεταμένη μετανάστευση Κινέζων εργατών στη Σιβηρία και στη ρωσική Απω Ανατολή με στόχο την εξεύρεση εργασίας. Η παράμετρος αυτή ενέχει τον κίνδυνο μελλοντικής αφομοίωσης μέρους της ρωσικής επικράτειας. Υπάρχει και τρίτη διάσταση, την οποία πολιτικοί αναλυτές χαρακτηρίζουν σημαντική. Αφορά τη συνεχή αύξηση του ισλαμικού πληθυσμού και την αντίστοιχη μείωση του σλαβόφωνου στοιχείου.
Οπως σημείωνε παλιότερα το έγκυρο βρετανικό πολιτικό περιοδικό «Εκόνομιστ», ένας από τους λόγους μείωσης του πληθυσμού σχετίζεται με τον πλούτο. Ο δυτικός τρόπος ζωής και οι προσδοκίες που συνδέονται μαζί του μεταφέρθηκαν και στη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένου του μικρού αριθμού των γεννήσεων. Ωστόσο, εκείνο που εντυπωσιάζει είναι η θνησιμότητα, η οποία είναι υπερδιπλάσια του δυτικοευρωπαϊκού μέσου όρου. Με προσδόκιμο ζωής τα 59 χρόνια για τους άνδρες, ο αριθμός μπορεί να συγκριθεί μόνον με εκείνον της υποσαχάριας Αφρικής.
Παράλληλα η Ρωσία κατέχει το ρεκόρ των καρδιαγγειακών παθήσεων σε διεθνές επίπεδο, αλλά και των αυτοκτονιών και των δολοφονιών. Από τον εντυπωσιακό αυτό κατάλογο δεν θα μπορούσε να απαλειφθεί το αλκοόλ. Το 2004, 36.000 Ρώσοι πέθαναν από υπερβολική χρήση αλκοόλ. Το δυσάρεστο αυτό περιβάλλον επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από τη μάστιγα του έιτζ, η οποία λαμβάνει διαστάσεις επιδημίας, τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στη ρωσική περιφέρεια, υπενθύμισε στο ακροατήριό του ο καθηγητής Κ. Φίλης, ο οποίος προσέθεσε ότι ένας από τους λόγους μείωσης του ρωσικού πληθυσμού οφείλεται στον εγκλωβισμό, μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, Ρώσων υπηκόων στις δημοκρατίες της Βαλτικής, στη Λευκορωσία, την Ουκρανία, αλλά και σε δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας, όπως το Καζακστάν.
Η μετανάστευση Κινέζων μεταναστών αποκτά ξεχωριστή σημασία στην ιεράρχηση των ρωσικών δημογραφικών προβλημάτων, καθώς καθορίζει σε σημαντικό βαθμό την εξωτερική πολιτική του Κρεμλίνου και δικαιολογεί πολλές αποφάσεις, τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και σε επίπεδο διεθνών οργανισμών. Πολλοί Ρώσοι επιστήμονες έχουν ασχοληθεί με το πρόβλημα, με την ελπίδα ανατροπής των δεδομένων. Χωρίς επιτυχία, όμως, γιατί το Κρεμλίνο δεν επιδεικνύει την ανάλογη πολιτική βούληση και φυσικά δεν επιθυμεί να διαταράξει τις σχέσεις του με το Πεκίνο, ιδιαίτερα σε μια εποχή παγκόσμιων ανακατατάξεων. Ενας δεύτερος ρόλος είναι ότι οι Κινέζοι μετανάστες καλύπτουν τα κενά που έχουν δημιουργηθεί στις ανατολικές περιοχές της Ρωσίας. Παράλληλα, η εργασία των Κινέζων με χαμηλά ημερομίσθια και χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις διευκολύνει τους εργοδότες.
Οι μουσουλμάνοι
Αλλά το σπουδαιότερο σημείο του δημογραφικού είναι η συνεχής αύξηση του μουσουλμανικού πληθυσμού, που συγκριτικά με το ρωσικό στοιχείο διακρίνεται για αυξημένη γεννητικότητα. Το 1989, ο μουσουλμανικός πληθυσμός αυξήθηκε κατά 40%. Αν δεν αλλάξουν οι ρυθμοί γεννητικότητας των δύο πληθυσμών (Ρώσων, Μουσουλμάνων) μέχρι το 2016, ανέφερε ο Ελληνας πανεπιστημιακός, οι μουσουλμάνοι θα συνιστούν πλειοψηφία στο τμήμα των νέων που κατατάσσονται υποχρεωτικά στον ρωσικό στρατό, ενώ μέχρι το 2020 οι μουσουλμάνοι θα υπερβαίνουν το 1/5 του συνολικού ρωσικού πληθυσμού. Οι συνέπειες για την εσωτερική σταθερότητα για τη συνοχή της ρωσικής κοινωνίας είναι αυτονόητες και δεν είναι τυχαία η επιμονή του προέδρου Πούτιν να βελτιώσει την εικόνα της Ρωσίας και να ενισχύσει τους δεσμούς της με τον μουσουλμανικό κόσμο. Ενας άλλος παράγοντας υπογεννητικότητας στη Ρωσία είναι το εμπόριο λευκής σαρκός. Ο καθηγητής επεσήμανε ότι οι γυναίκες που γίνονται αντικείμενο παράνομης διακίνησης είναι σε ηλικία που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν οικογένεια.
