Ποιος φταίει που η εικόνα της Ρωσίας στη Δύση έχει φθάσει σε τραγικά χαμηλό επίπεδο; Οι απόψεις διίστανται τόσο στο Κρεμλίνο όσο και στη Δύση. Και είναι αλήθεια ότι μπορούμε να αρχίσουμε να μιλάμε για έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο, έναν πόλεμο εντυπώσεων.
Το Κρεμλίνο θεωρεί ότι έχει πέσει θύμα επιθετικότητας, με τα δυτικά ΜΜΕ να ηγούνται της εκστρατείας δυσφήμησης. Με άλλα λόγια, το Κρεμλίνο μπορεί να ισχυριστεί ότι η Δύση έχει εξαπολύσει κατά της Ρωσίας μια αγέλη άγριων σκύλων -τους νέους συμμάχους της μεταξύ των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών- που γαυγίζουν δυνατά, ενώ τα αφεντικά τους κάθονται στη γωνία και τρίβουν τα χέρια με ικανοποίηση. Σε γενικές γραμμές, το Κρεμλίνο νιώθει την αγανάκτηση στα βάθη της ψυχής του, σαν παιδί. Δεν έκανα τίποτα κακό!
Τίποτα κακό; Τώρα η Δύση νιώθει αγανάκτηση. Ποιος χρησιμοποιεί το φυσικό αέριο για να στριμώξει τους γείτονές του, τη Γεωργία, την Ουκρανία και τώρα τη Λευκορωσία; Ποιος διεξάγει εκστρατεία εθνοκάθαρσης εναντίον των Γεωργιανών; Ποιος σκότωσε την ανεξάρτητη δημοσιογράφο, Αννα Πολιτικόφσκαγια και δηλητηρίασε τον Αλεξάντρ Λιτβινένκο μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου; Ποιος παίζει διπλό παιχνίδι στο Ιράν; Τη μία μετά την άλλη, το Κρεμλίνο απορρίπτει όλες τις κατηγορίες. Δεν αδίκησε τους γείτονές του -επρόκειται για καθαρά εμπορικά ζητήματα και μάλιστα ζητήματα που αφορούν τη σφαίρα των ρωσικών συμφερόντων. Οι δολοφονίες ήταν απελπιστικά χρήσιμες για τους εχθρούς του Κρεμλίνου και διετάχθησαν προφανώς από πολιτικούς εξόριστους, κ.ο.κ.
Οι ρίζες της αντιπαράθεσης
Ο σημερινός πόλεμος εντυπώσεων έχει δύο ρίζες, την πολιτική και την ψυχολογική, συνδεδεμένες με τις ιστορικές αξίες του ρωσικού έθνους. Ηδη από τα τέλη της διακυβέρνησης Γέλτσιν οι Ρώσοι έχουν απογοητευτεί με τη Δύση που τώρα θεωρείται ανάξια εμπιστοσύνης και καχύποπτη. Το Κρεμλίνο άρχισε να ψάχνει για μια ρωσική εθνική ιδέα.
Δεν πρέπει να εκπλήσσει, συνεπώς, το γεγονός ότι οι αντιδυτικές δυνάμεις έχουν κερδίσει έδαφος, οραματιζόμενες την ανασύσταση της αυτοκρατορίας. Αυτό έχει οδηγήσει σ’ έναν νέο μεσσιανισμό, βασισμένο στο παλαιό όραμα της Ιερής Ρωσίας. Και είναι φυσικό να έχει ξεσπάσει μια σφοδρή διαμάχη με την ορθολογιστική Δύση, που σπεύδει να υπερασπιστεί τους γείτονες της Ρωσίας.
Το αδύνατο σημείο της σημερινής ρωσικής πολιτικής δεν είναι ότι απέτυχε να υπερασπιστεί τα εθνικά συμφέροντα, αλλά το ότι η αυτοκρατορική στάση της Ρωσίας -η επιθυμία να μιλά από θέση ισχύος- δεν μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες. Προκαλεί απλά εκνευρισμό.
Ψάχνουν συνωμοσίες
Προφανώς ένας ήπιος ηγέτης σαν τον Πούτιν θα προτιμούσε να αποφύγει τις εθνοκαθάρσεις ή τις δολοφονίες πολιτικών αντιπάλων. Και αν η ρωσική πολιτική εμφανίζει έναν εθνικιστικό, αντιδυτικό χαρακτήρα, σημαίνει ότι ο ίδιος ο Πούτιν νίπτει τας χείρας του. Σημαίνει ότι οι Ρώσοι θα ψάχνουν πάντα για δυτικές συνωμοσίες· ότι θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις παγκόσμιες αξίες για να αποδεχθούν μια κατάσταση που υπαγορεύει ότι είναι καθήκον τους να σκοτώνουν όποιον δεν τους αρέσει.
Η Ρωσία έχει κουραστεί να ακούει κηρύγματα από τη Δύση και η Δύση έχει κουραστεί να παρακολουθεί τα ρωσικά σκάνδαλα. Ο πόλεμος εντυπώσεων αποτελεί μια μορφή αμοιβαίας δυσπιστίας, που μπορεί να ξεπεραστεί μόνο με μια νέα γενιά Ρώσων ηγετών.
