H Ολγα θέλει το πρώτο της παιδί, που μόλις γεννήθηκε στη σιβηρική πόλη Ιρκούτσκ, να έχει δύο αδέρφια. Αν θα τα αποκτήσει εξαρτάται από το αν εκείνη και ο σύζυγός της θα μπορούν να τα συντηρήσουν. Ναι, παραδέχεται, ίσως βοηθήσει το νέο σχέδιο του Ρώσου προέδρου, Βλαντιμίρ Πούτιν, να προωθήσει τα επιδόματα τέκνων. Στόχος του Πούτιν είναι να αυξήσει τον αριθμό των γεννήσεων στη Ρωσία, που είχε κατακρημνιστεί κατά την τελευταία σοβιετική περίοδο και σταθεροποιήθηκε αρκετά κάτω από το επίπεδο αντικατάστασης του πληθυσμού. Ο τελικός σκοπός του είναι να αναχαιτίσει και να αναστρέψει τη φθίνουσα πορεία του ρωσικού πληθυσμού. Παρά τη μεγάλη εισροή παλιννοστούντων Ρώσων από το εξωτερικό, ο πληθυσμός έχει μειωθεί κατά έξι εκατομμύρια από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης με αποτέλεσμα να έχει πέσει στα 143 εκατομμύρια. Κάθε χρόνο εξακολουθεί να συρρικνώνεται κατά 700.000 και υπολογίζεται ότι μέχρι το 2050 ίσως έχουν απομείνει λιγότερο από 100 εκατομμύρια Ρώσοι.
Ο τρόπος ζωής
Πάντως το σχέδιο του Πούτιν, όσο κι αν εξυπηρετεί τις φιλοδοξίες της Ολγας, είναι απίθανο πως θα αναστρέψει την τάση. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η φθίνουσα αυτή ροπή είναι παλιά και επιταχύνεται. Οι οικονομικές δυσκολίες δεν αρκούν για να ερμηνεύσουν το φαινόμενο. Πολλές από τις φτωχότερες πληθυσμιακές ομάδες στη χώρα, στην πλειοψηφία τους μουσουλμανικού θρησκεύματος, είναι οι πλέον γόνιμες.
Κατά κάποιο τρόπο ο πλούτος μοιάζει να συνδράμει την τάση μείωσης του πληθυσμού. Ο δυτικός τρόπος ζωής και οι προσδοκίες, που συνδέονται μαζί του, μεταφέρθηκαν και στη Ρωσία και με βάση τα ευρωπαϊκά δεδομένα ο αριθμός γεννήσεων είναι μικρός, αλλά όχι υπερβολικά μικρός. Ο Ανατόλι Βισνέφσκι της ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών επισημαίνει ότι σε άλλες χώρες τα επιδόματα μητρότητας παρήγαγαν μία έκρηξη γεννήσεων, όχι όμως με μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Η μεγαλύτερη αιτία προβληματισμού στα δημογραφικά στοιχεία της Ρωσίας είναι η αληθινά εντυπωσιακή θνησιμότητα, η οποία είναι υπερδιπλάσια του δυτικοευρωπαϊκού μέσου όρου. Με ένα προσδόκιμο ζωής κάτω των 59 για τους άνδρες, ο αριθμός είναι συγκρίσιμος μόνο με την υπό τη Σαχάρα Αφρική. Είναι περίπου 5 χρόνια λιγότερο απ’ ό,τι πριν από σαράντα χρόνια και 13 χαμηλότερα από τα γυναικεία επίπεδα, ένα από τα χαμηλότερα χάσματα διεθνώς.
Η Ρωσία έχει μία σειρά από αρνητικά ρεκόρ σε διεθνές επίπεδο. Ο ρυθμός αύξησης των καρδιαγγειακών παθήσεων είναι υψηλότερος απ’ οπουδήποτε αλλού, ο αριθμός των αυτοκτονιών είναι πενταπλάσιος σε σχέση με τη Βρετανία και οι δολοφονίες 20 φορές συχνότερες απ’ ό,τι στη δυτική Ευρώπη.
Τόσο τα καρδιακά νοσήματα όσο και η βία, οι δύο βασικότεροι παράγοντες για την εκτίναξη της θνησιμότητας, συνδέονται με το οινόπνευμα. Πέρυσι πέθαναν από υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ 36.000 Ρώσοι. Στο Ιρκούτσκ πολλοί νέοι ξεκινούν το ποτό στα 13, στις επαρχίες ακόμη νωρίτερα.
Εκτός από τον προφανή ένοχο, πάντως, υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες, το κάπνισμα, η μόλυνση του περιβάλλοντος, της ραδιενέργειας συμπεριλαμβανομένης κι ένα διεφθαρμένο και εξαθλιωμένο σύστημα υγείας.
Εξάπλωση του έιτζ
Η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί εξαιτίας του έιτζ. Αφότου αφίχθη στη χώρα η νόσος θα έπρεπε κανονικά ο ντόπιος πληθυσμός να είναι έτοιμος. Αντίθετα, λόγω πουριτανισμού, μη ανεκτικότητας και σοβιετικής χοντροκεφαλιάς, η ανταπόκριση υπήρξε πλημμελής. Φέτος ο προϋπολογισμός είναι 124 εκατομμύρια δολάρια, μία σημαντική αύξηση, αλλά ένα ποσό μάλλον ισχνό σε σχέση με τα διεθνή δεδομένα.
Κάποιοι, του Πούτιν συμπεριλαμβανομένου, έχουν φτάσει στο σημείο να προβλέψουν την εξαφάνιση του λαού καθαυτού. Παρόλα αυτά ανέκαθεν ήταν δύσκολο να πείσει κανείς τους Ρώσους να αλλάξουν τον τρόπο ζωής τους.
