«Ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα για τη χώρα μας»; Αυτό το ρητορικό ερώτημα έθεσε ο Βλαντιμίρ Πούτιν στο καθιερωμένο διάγγελμά του για την κατάσταση του έθνους, τον Μάιο. «Η αγάπη!», ήταν η απροσδόκητη απάντηση που εισέπραξε. «Σωστά», συνέχισε ο Ρώσος πρόεδρος, για να προσθέσει, καθώς η τηλεοπτική κάμερα στρεφόταν προς τον υπουργό Αμυνας, Ιγκόρ Ιβανόφ: «Στο υπουργείο Αμυνας γνωρίζουν ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα». Αρχικά, δεν ήταν σαφές πώς προέκυψε αυτή η παράδοξη παρεμβολή, τώρα όμως ο κ. Ιβανόφ εξηγείται: «Αντέδρασα αυθόρμητα», ισχυρίζεται. «Η αγάπη είναι το πιο σημαντικό πράγμα στον κόσμο», επαναλαμβάνει, σε μια αποστροφή που θυμίζει Τζον Λένον.
Ιχνη προθέσεων
Το περιστατικό τροφοδότησε εικασίες για τον επόμενο πρόεδρο της Ρωσίας. Είναι τόσο σταθερή η εξουσία του κ. Πούτιν, που το μόνο ανοιχτό πολιτικό ερώτημα αφορά την ταυτότητα του διαδόχου του, μετά τις προεδρικές εκλογές του Μαρτίου του 2008. Η αδιαφάνεια του Κρεμλίνου υποχρεώνει τους πολιτικούς οιωνοσκόπους να αναζητούν στις δημόσιες εμφανίσεις και ομιλίες του Πούτιν κάποια ανεπαίσθητα σημάδια των προθέσεών του για τη διαδοχή. Για πολλούς, το διάγγελμά του για την κατάσταση του έθνους, που επικεντρώθηκε στα κοινωνικά θέματα και τη στρατιωτική μεταρρύθμιση, επιβεβαίωσε ότι οι βασικοί υποψήφιοι είναι δύο: Ο Ντιμίτρι Μεντβέντεφ, που επιβλέπει την κοινωνική ατζέντα της κυβέρνησης, και ο κ. Ιβανόφ. Αμφότεροι έγιναν αναπληρωτές πρωθυπουργοί την περασμένη χρονιά και έχουν έντονη παρουσία στην τηλεόραση.
Η αγάπη δεν είναι το πρώτο πράγμα που αυθόρμητα συνδέει κανείς με τον κ. Ιβανόφ. Πολλοί από την ηγετική ομάδα του κ. Πούτιν μοιράζονται μαζί του κάποιο κοινό παρελθόν, είτε στην Αγία Πετρούπολη είτε στην KGB. Στην περίπτωση του υπουργού Αμυνας ισχύουν και τα δύο. Ο κ. Ιβανόφ, που μιλάει άνετα αγγλικά, έχοντας υπηρετήσει στο Λονδίνο, και χαρακτηρίζεται από μια κάπως αλλόκοτη χάρη, δηλώνει ότι καταλαβαίνει τις ανησυχίες ορισμένων για το παρελθόν του (και το παρελθόν του κ. Πούτιν) στην KGB, επιμένει όμως ότι είναι ανυπόστατες. Παρ’ όλα αυτά, οι γεωπολιτικές απόψεις του ενισχύουν τους προβληματισμούς για το μέλλον της Ρωσίας.
Ας πάρουμε το ευαίσθητο θέμα των «χρωματιστών» επαναστάσεων της Γεωργίας (2003) και της Ουκρανίας (2004). Κατά τον κ. Ιβανόφ, αυτές οι ανατροπές χρηματοδοτήθηκαν από «δυτικές χώρες», τις οποίες αποφεύγει να κατονομάσει. Αν η Ουκρανία γίνει μέλος του ΝΑΤΟ, όπως επιδιώκει η νέα κυβέρνησή της, «αυτό θα προκαλέσει πολλά προβλήματα στις διμερείς σχέσεις». Για παράδειγμα, σημειώνει ο κ. Ιβανόφ, είναι δύσκολο να φαντασθεί κανείς καθεστώς ελεύθερης μετακίνησης, χωρίς βίζα, όταν πρόκειται για μια χώρα – μέλος του ΝΑΤΟ. Οι γειτονικές, πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, τονίζει ο υπουργός Αμυνας, θα πρέπει να πάψουν να στηρίζονται σε ρωσικές επιδοτήσεις (π.χ. φτηνό φυσικό αέριο) και να αναζητήσουν υποστήριξη στην «άλλη πλευρά».
Παρόμοιες τοποθετήσεις δεν εναρμονίζονται με έναν άλλο ισχυρισμό του κ. Ιβανόφ, κατά τον οποίο «ο Ψυχρός Πόλεμος αποτελεί παρελθόν». Ορισμένες ανησυχίες του για τη συμπεριφορά της Δύσης, όπως η ανάπτυξη αμερικανικών αντιπυραυλικών συστημάτων στην Κεντρική Ευρώπη, ακούγονται λογικές. Αλλες, όχι και τόσο. Θεωρεί ότι οι αιτιάσεις περί αντιδημοκρατικών πρακτικών της Ρωσίας προέρχονται από την εχθρότητα δυτικών κρατών στην ανάκτηση της ρωσικής ισχύος. Τη δεκατία του ’90, όταν η Ρωσία ήταν αδύνατη, «κανείς δεν την κατηγορούσε ως αντιδημοκρατικό κράτος». Κατά τον κ. Ιβανόφ, η Ρωσία είναι μια από τις ελάχιστες «κυρίαρχες Δημοκρατίες», χώρες ικανές να καθορίζουν αυτόνομα την πορεία τους.
«Προκριματικές εκλογές»
Αρκετοί πιστεύουν ότι Ιβανόφ και Μεντβέντεφ διαγωνίζονται σε ένα ιδιόρρυθμο, ρωσικό είδος «προκριματικών εκλογών»: Οι επιδόσεις τους στα κυβερνητικά τους αξιώματα τον επόμενο χρόνο μπορεί να καθορίσουν ποιον από τους δύο θα επιλέξει τελικά ο Βλαντιμίρ Πούτιν.
Ισως να υπάρχει ακόμη χρόνος και για την εμφάνιση ενός λιγότερο προβεβλημένου υποψηφίου, όπως έγινε και με την περίπτωση του Πούτιν, το 1999. Δεν είναι εντελώς απίθανο και το ενδεχόμενο να ακυρώσει τη δέσμευσή του και να αλλάξει, τελικά, το Σύνταγμα, ώστε να διεκδικήσει και τρίτη προεδρική θητεία. Ορισμένοι στο Κρεμλίνο τον πιέζουν προς αυτήν την κατεύθυνση, είτε για λόγους προσωπικού συμφέροντος είτε γιατί εκτιμούν ότι δεν είναι δυνατόν να βρεθεί διάδοχος με τη δική του λαϊκή αποδοχή. Ενα είναι το σίγουρο: ότι ο Πούτιν θα είναι εκείνος που θα ορίσει τον διάδοχό του.
