ΠΑΡΙΣΙ. «Το κεφάλαιο είναι χρόνος» είχε παρατηρήσει πριν από 30 χρόνια ένας καθηγητής μου των Οικονομικών και έκτοτε προσπαθώ να καταλάβω τι ακριβώς εννοούσε. Τώρα, βλέποντας να εκτυλίσσεται αυτό το φιάσκο στη Ρωσία, για τον έλεγχο της Yukos, αρχίζω να καταλαβαίνω. Οι μετοχές της Yukos ανήκουν στο κεφάλαιο του Ρώσου επιχειρηματία Μιχαήλ Κοντορκόφσκι ή μήπως αποτελούν τη λεία τού εν λόγω επιχειρηματία από τις συμφωνίες στη διάρκεια της δεκαετίας του ’90, και άρα δικαιωματικά ανήκουν στον ρωσικό λαό; H κυνική, και πιο ορθή απάντηση, εξαρτάται από το πόσο καιρό οι μετοχές βρίσκονται στα χέρια του Κοντορκόφσκι. Αν έχουν την απαραίτητη πατίνα του χρόνου, τότε ο κ. Κοντορκόφσκι είναι καπιταλιστής. Μπορεί αρχικά τα μέσα που χρησιμοποίησε για να αποκτήσει την περιουσία του να είναι αμφιλεγόμενα, το ίδιο όμως ισχύει και για πολλές άλλες περιπτώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο. Κάποια στιγμή, παύει να έχει σημασία. Το πρόβλημα για τη Ρωσία είναι η διαφορά απόψεων για το εάν οι μετοχές αυτές βρίσκονται στα χέρια των ολιγαρχών αρκετό καιρό ώστε να έχουν μετεξελιχθεί από «λεία» σε «κεφάλαιο». H διεθνής οικονομική κοινότητα θεωρεί τον Κοντορκόφσκι καπιταλιστή. Για τον λόγο αυτό οι δυτικοί σχολιαστές χαρακτήρισαν ως κατάχρηση εξουσίας τη σύλληψή του και την κατάσχεση των μετοχών της Yukos. Ορισμένοι φοβούνται ότι η επίθεση του Πούτιν εναντίον του κεφαλαίου των ολιγαρχών προμηνύει την επιστροφή σε μια αυταρχική, κομμουνιστικού τύπου διακυβέρνηση. Οι δημοσκοπήσεις, ωστόσο, αφήνουν να εννοηθεί πως ο ρωσικός λαός εξακολουθεί να θεωρεί τον Κοντορκόφσκι και τους ομοίους του λωποδύτες, οι οποίοι εκμεταλλεύθηκαν τον φυσικό πλούτο της χώρας στη δεκαετία του ’90. Δεδομένου ότι πολλοί από αυτούς είναι Εβραίοι, υπάρχει και ένας επικίνδυνος τόνος αντισημιτισμού, ο οποίος κάνει ακόμη πιο ανησυχητική την επίθεση του Πούτιν. H καθιερωμένη απάντηση σε αυτού του είδους τα προβλήματα είναι να αφήνουμε τον νόμο να αποφασίζει. Ομως, ποιανού νόμος θα πρέπει να εφαρμοστεί; Οι Ρώσοι εισαγγελείς στοιχειοθετούν ένα κατηγορητήριο εναντίον του Κοντορκόφσκι και των συνεργατών του, με βάση τη φοροδιαφυγή και την κατάχρηση. Αυτό το κατηγορητήριο απορρίπτεται από τους οπαδούς του Κοντορκόφσκι, οι οποίοι θεωρούν ότι η όλη υπόθεση έχει πολιτικά κίνητρα. Σε κάθε περίπτωση, η απόδειξη θα είναι δύσκολη, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του Κοντορκόφσκι βρίσκεται σε offshore εταιρείες και θα χρειασθούν χρόνια προκειμένου να αποδειχθεί τι ανήκει σε ποιον. «O Κοντορκόφσκι αποτελεί σύμβολο του καλού και του κακού στη Ρωσία», υποστηρίζει ο Ρόμπινσον Ουέστ, πρόεδρος της εταιρείας consulting στην Ουάσιγκτον.
Στην παγκόσμια οικονομία, η κήρυξη πολέμου εναντίον του κεφαλαίου συνήθως οδηγεί σε αντίθετο αποτέλεσμα Οι καπιταλιστές τα μαζεύουν και πάνε αλλού, εκεί όπου τα χρήματά τους είναι ευπρόσδεκτα. Αυτό συνέβη και στη Ρωσία υπό τον Πούτιν. Σύμφωνα με το περιοδικό «Τάιμ», η έρευνα για τη Yukos οδήγησε στην απομάκρυνση κεφαλαίου που φθάνει τα 7,7 δισ. δολ., από τη Ρωσία τους τελευταίους επτά μήνες. Οι κινήσεις Πούτιν έχουν επίσης παγώσει πιθανές επενδύσεις στη Yukos από δύο αμερικανικούς πετρελαϊκούς κολοσσούς, την ExxoMobil και τη ChevroTexaco. H τελευταία είχε ήδη αρχίσει τις διαπραγματεύσεις για την αγορά του 40% των μετοχών της Yukos όταν συνελήφθη ο Κοντορκόφσκι στις 25 Οκτωβρίου. Τώρα, η ChevroTexaco είναι πιο επιφυλακτική, αναγνωρίζοντας ότι ίσως περάσουν χρόνια προτού ξεκαθαρίσει το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Υukos.
Αυτό που χρειάζεται ο Ρώσος ηγέτης είναι συμφωνία με τους ολιγάρχες όπως αυτήν που επεδίωξε όταν ανέλαβε την εξουσία το 2000, συμφωνία η οποία εγγυάται νομικό πλάισιο για την κατοχύρωση περιουσιακών στοιχείων στη νέα Ρωσία. O Ρώσος πρόεδρος νόμιζε ότι είχε κάνει αυτήν τη συμφωνία πριν από τρία χρόνια όταν επέτρεπε στους ολιγάρχες να κρατήσουν την περιουσία τους υπό τον όρο ότι θα έμεναν μακριά από την πολιτική. Αυτή τη συμφωνία αθέτησε ο πλουσιότερος άνθρωπος της Ρωσόας όταν αποφάσισε να χρηματοδοτήσει τη δική του πολιτική μηχανή προκειμένου να την αντιπαραθέσει στην εξουσία του Πούτιν, και γι’ αυτόν τον λόγο συνελήφθη. Το κεφάλαιο είναι χρόνος, όπως είχε πει και ο καθηγητής μου, και τώρα ήρθε ο χρόνος για τη Ρωσία να αποδεχθεί τους ολιγάρχες ως καπιταλιστές.
