Οι εκατοντάδες θεατρόφιλοι που γέμισαν ασφυκτικά, το βράδυ της περασμένης Τετάρτης, το «Παλάτι του Πολιτισμού», στο κέντρο της Μόσχας, δεν μπορούσαν να φαντασθούν ότι η μουσική κωμωδία που επρόκειτο να παρακολουθήσουν θα εξελισσόταν σε τραγωδία με πρωταγωνιστές τους ίδιους, κάτω από τα εναγώνια βλέμματα όλου του πολιτισμένου κόσμου. Μια τραγωδία, με συμπρωταγωνιστές γύρω τους Τσετσένους κομάντος του Μοβσάρ Μπαράγεφ, που έκλεισε μακάβρια την αυλαία της χαράματα Σαββάτου, σε ένα σενάριο-καρμπόν με τον ματωμένο Ιούνιο του 1995 στην πόλη Μπουντενόβσκ, όταν η έφοδος των ρωσικών ειδικών δυνάμεων σε νοσοκομείο, που είχε καταληφθεί από Τσετσένους αντάρτες, κατέληξε σε πραγματικό μακελειό με περισσότερους από 150 νεκρούς.
Αυτή τη φορά, το ανθρώπινο κόστος της κεραυνοβόλας επέμβασης των ρωσικών αρχών ήταν μικρότερο -όταν γράφονταν αυτές οι γραμμές, γινόταν λόγος για 30-35 νεκρούς. Σε κάθε περίπτωση, η θεαματική επιχείρηση των ισλαμιστών ανταρτών μόλις τέσσερα χιλιόμετρα μακριά από το Κρεμλίνο έφερε τον δεκαετή πόλεμο της Τσετσενίας από τις βαθιές χαράδρες του Καυκάσου στο κέντρο της ρωσικής πρωτεύουσας, επιφέροντας βαρύτατο πλήγμα στο κύρος του προέδρου Πούτιν.
Ρωσία εναντίον Ισλάμ: H παλιά σύγκρουση της εποχής των τσάρων και της καταρρέουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ξαναζωντάνεψε στην οροσειρά του Καυκάσου μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, με επίκεντρο την Τσετσενία. Τμήμα της Ρωσικής Ομοσπονδίας, αυτή η κατά πλειοψηφία μουσουλμανική αυτόνομη περιοχή με έκταση σαν του Βελγίου και πληθυσμό κάτι παραπάνω από ένα εκατομμύριο, ένιωθε πάντα άβολα κάτω από την εξουσία του Κρεμλίνου. Στον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο πολλοί Τσετσένοι συνεργάστηκαν με τους ναζί εναντίον των Σοβιετικών, για να υποστούν σκληρές διώξεις και μαζικές εκτοπίσεις στη συνέχεια, από τον Στάλιν. Επί εποχής Χρουστσόφ, οι εκτοπισμένοι επέστρεψαν στην Τσετσενία και η Μόσχα ακολούθησε μια πιο ευέλικτη πολιτική για την ενσωμάτωσή τους.
Ο Τσετσένος Ρουσλάν Αούτσεφ αναδείχθηκε σε ήρωα των Ρώσων πολεμώντας τους ομόθρησκους μουτζαχεντίν στο Αφγανιστάν, ενώ ακόμη και το 1992 πρόεδρος του ρωσικού κοινοβουλίου ήταν ο Τσετσένος δημοσιογράφος Χασμπουλάτοφ. Ενα χρόνο πριν, ο αξιωματικός του ρωσικού στρατού Ασλάν Μασκάντοφ, μετέπειτα πρόεδρος της υπό απόσχιση Τσετσενίας, είχε πρωταγωνιστήσει στην καταστολή των Λιθουανών που διεκδικούσαν την ανεξαρτησία τους, στην πρωτεύουσα Βίλνιους.
Το εύφλεκτο υλικό
Ηδη, όμως, οι αποσχιστικοί άνεμοι φυσούν δυνατά στον βόρειο Καύκασο, από το Νταγκεστάν, στην Κασπία, μέχρι την Αμπχαζία, στη Μαύρη Θάλασσα. Στα αφυπνισμένα εθνικά, φυλετικά και θρησκευτικά πάθη έρχεται να προστεθεί ένα καινούργιο εύφλεκτο υλικό: O μαύρος χρυσός. Αρκεί μια επιπόλαιη ματιά στον χάρτη της περιοχής για να διαπιστώσει κανείς ότι, όχι συμπτωματικά, όλες οι εστίες των αποσχιστικών συγκρούσεων κινούνται κατά μήκος των δύο μεγάλων αγωγών που προορίζονται να μεταφέρουν τα πετρέλαια της Κασπίας στις δυτικές αγορές: Του υπό ρωσικό έλεγχο αγωγού Μπακού- Νοβοροσίσκ και των ελεγχόμενων από τον φιλοαμερικανικό άξονα Αζερμπαϊτζάν-Γεωργίας-Τουρκίας αγωγών Μπακού- Σούπσα και Μπακού-Τσεϊχάν.
Η Σαουδική Αραβία
Ποιος έχει συμφέρον από τον ταυτόχρονο τορπιλισμό και των δύο ανταγωνιστικών σχεδίων, του ρωσικού και του αμερικανικού, για την εκμετάλλευση των πετρελαίων της Κασπίας, που θα μπορούσαν να μειώσουν αποφασιστικά την εξάρτηση του βιομηχανικού Βορρά από τον μαύρο χρυσό των Αράβων; H απάντηση προκύπτει αβίαστα: Οι μοναρχίες του Περσικού Κόλπου και πρώτα απ’ όλα η χώρα-οδηγός του ΟΠΕΚ, Σαουδική Αραβία. H χώρα που συνδέεται, επιπλέον, και με θρησκευτικούς δεσμούς με τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς του Καυκάσου, μεγάλο τμήμα των οποίων ασπάζονται το πουριτανικό δόγμα του ουαχαβιτισμού, θεματοφύλακας του οποίου είναι ο βασιλικός οίκος των Σαούντ.
Αύγουστος του 1999. Οι θεαματικές επιχειρήσεις του ισλαμιστή πολέμαρχου Σαμίλ Μπασάγιεφ, που οραματίζεται ένα ανεξάρτητο ισλαμικό κράτος του Καυκάσου από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι την Κασπία, βρίσκονται σε εξέλιξη στο Νταγκεστάν και ένας δεύτερος τσετσενικός πόλεμος είναι προ των πυλών. Απαρατήρητες από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης περνούν οι καταγγελίες Ρώσων αξιωματούχων, σύμφωνα με τις οποίες πίσω από τους αντάρτες κρύβεται η οργάνωση Αλ Κάιντα του Οσάμα Μπιν Λάντεν. Απέχουμε δύο χρόνια από το σοκ των Δίδυμων Πύργων και ο Σαουδάραβας Κροίσος δεν έχει γίνει ακόμη ο υπ’ αριθμόν ένα καταζητούμενος των Αμερικανών.
Αλλά η φιλελεύθερη ρωσική εφημερίδα «Κομερσάντ», που απηχεί τους νεόπλουτους βιομήχανους της μετακομμουνιστικής Ρωσίας, θέτει ένα ακόμη πιο σοβαρό ερώτημα: Είναι δυνατόν ο Λάντεν να συντηρεί από μόνος του ένα αντάρτικο κίνημα που αντέχει επί οκτώ χρόνια, παρά τις καταιγιστικές εκστρατείες του ρωσικού στρατού; Μήπως έχουμε να κάνουμε με μια πολύ σοβαρότερη δικτύωση, που εμπλέκει απευθείας και κύκλους των σαουδαραβικών και πακιστανικών ελίτ;
Ερωτήματα καίρια, που γρήγορα επισκιάζονται, όμως, από μια αλυσίδα πολύνεκρων βομβιστικών επιθέσεων σε πολυκατοικίες και στο μετρό της Μόσχας, οι οποίες αποδίδονται, από τον ετοιμόρροπο Γέλτσιν, στους Τσετσένους. Αποδείξεις δεν προσκομίστηκαν ποτέ. Ρώσοι αξιωματούχοι και έγκυρες ευρωπαϊκές εφημερίδες κατήγγειλαν ότι επρόκειτο για προβοκάτσια των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών με δύο στόχους: Αφενός μεν να νομιμοποιηθεί ένας δεύτερος βρώμικος πόλεμος κατά της Τσετσενίας, αφετέρου δε να αποτραπεί η σχεδόν βέβαιη νίκη του πατριωτικού-φιλευρωπαϊκού δίδυμου Λουτσκόφ -Πριμακόφ στις προεδρικές εκλογές του 2000 και να διατηρηθεί στην εξουσία το γελτσινικό καθεστώς, έστω με νέα πρόσωπα. Οπερ και εγένετο: Ενας μέχρι πρότινος άσημος, παλιός πράκτορας της KGB, ο Βλαντιμίρ Πούτιν, ανεβαίνει στο Κρεμλίνο με εφαλτήριο την πολιτική πυγμής απέναντι στους Τσετσένους «τρομοκράτες».
Αλλαγή σκηνικού
Το τρομακτικό θρίλερ στο θέατρο της ρωσικής πρωτεύουσας, όπως και η αδιάκοπη αιμορραγία του ρωσικού στρατού στις χαράδρες της νότιας Τσετσενίας, ήρθε να υπογραμμίσει με εμφατικό τρόπο τη χρεοκοπία αυτής της σκληρής γραμμής. Αλλά το διεθνές σκηνικό έχει αλλάξει δραματικά μετά τις επιθέσεις της Αλ Κάιντα στο Μανχάταν και το Πεντάγωνο. Το μέχρι χθες τριγωνικό, σε στιλ «ο καλός, ο κακός και ο άσχημος», παιχνίδι του Καυκάσου μεταξύ Ρώσων, Αμερικανών και Ισλαμιστών, πάει να δώσει τη θέση του σε μια κλασική μονομαχία για δύο, καθώς Αμερικανοί και Ρώσοι συγκλίνουν από διαφορετικές αφετηρίες στη διαμόρφωση κοινού μετώπου εναντίον του κοινού εχθρού, του ισλαμικού εξτρεμισμού.
Πράσινο φως για το Ιράκ
Ενας «Ματωμένος Γάμος» των δύο παλιών αντιπάλων του Ψυχρού Πολέμου είναι πολύ πιθανό να εκτυλιχθεί στα βουνά του Καυκάσου: O πανταχόθεν βαλλόμενος Πούτιν θα κληθεί να δώσει το πράσινο φως στον αμερικανικό πόλεμο κατά του Ιράκ και γενικά στην παγκόσμια αντιτρομοκρατική Σταυροφορία της Ουάσιγκτον, με αντάλλαγμα τα στραβά μάτια της Δύσης στην αιματηρή «τελική λύση» του τσετσενικού.
Για ειρωνεία της τύχης, το κωμικό μούζικαλ στο «Παλάτι του Πολιτισμού» είχε τίτλο «Βορράς και Ανατολή…». Αυτοί που θα ‘θελαν να το συμπληρώσουν με τις λέξεις «…εναντίον Νότου» δεν αποκλείεται να παρακολουθήσουν ένα χάπι εντ. Αλλά ο τρομερός κίνδυνος να μεταφερθεί η «παράσταση» που ανέβηκε στη Μόσχα (μετά τη Νέα Υόρκη, το Αντεν, το Μπαλί, τη Μανίλα και πάει λέγοντας) σε εκατοντάδες σημεία του πλανήτη, αρχίζει να χαλάει τον ύπνο θιασαρχών και θεατρίνων…
