Το Ιράν και το Ιράκ αποτελούν εδώ και χρόνια πηγή προβλημάτων στις αμερικανο-ρωσικές σχέσεις. Την τελευταία δεκαετία τα δύα αυτά κράτη ανέπτυξαν καλές σχέσεις με τη Ρωσία, ενώ οι ΗΠΑ τα κατατάσσουν στους εχθρούς τους. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν κατ’ επανάληψιν εκφράσει τη δυσαρέσκειά τους για την ασπίδα προστασίας που συχνά πυκνά Ρώσοι διπλωμάτες παρέχουν στο Ιράκ προστατεύοντάς το από τις πιέσεις που δέχεται από τα Ηνωμένα Εθνη. O αρχηγός της CIA, Τζορτζ Τένετ, ενημέρωσε πρόσφατα τη Γερουσία ότι το Ιράν είναι αποδέκτης σημαντικής βοήθειας σε επίπεδο πυραυλικών συστημάτων και πυρηνικών όπλων από τη Ρωσία.
Η «άνοιξη» στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Μόσχας και το άριστο κλίμα στις σχέσεις των δύο πρώην ψυχροπολεμικών αντιπάλων φαίνεται να ικανοποιούν τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος έχει κάθε λόγο να σταθεί στο πλευρό του Τζορτζ Μπους. O κ. Πούτιν, λοιπόν, αλλάζει στάση, αλλά όχι ριζικά. Οι Ρώσοι διπλωμάτες που πέρυσι στάθηκαν εμπόδιο στην αναθεώρηση προς το αυστηρότερο των διεθνών κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στο Ιράκ, συνεργάζονται φέτος με τις ΗΠΑ για την εφαρμογή ενός αναθεωρημένου προγράμματος. Ενώ στο παρελθόν υποστήριζαν ότι το Ιράκ πρέπει να λάβει διαβεβαιώσεις ότι οι κυρώσεις θα αρθούν αν ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της διεθνούς κοινότητας, σήμερα υπογραμμίζουν την υποχρέωση του Ιράκ να αποδείξει πριν απ’ όλα ότι δεν διαθέτει όπλα μαζικής καταστροφής. O τρόπος, επίσης, με τον οποίο η ρωσική εξωτερική πολιτική αντιμετωπίζει το Ιράν μοιάζει να αλλάζει. Είναι ενδεικτικό ότι αμέσως μετά τη δήλωση Μπους περί «άξονα του κακού» το Ιανουάριο, ο κ. Πούτιν ματαίωσε προγραμματισμένη επίσκεψη του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών στη Μόσχα. Πιο πρόσφατα, ο τελευταίος ήρθε σε ρήξη με την Τεχεράνη για το ζήτημα της Κασπίας, τασσόμενος για πρώτη φορά στο πλευρό των υπολοίπων κρατών της περιοχής. Στη Μόσχα, τέλος, ο κ. Πούτιν παρείχε στον Αμερικανό ομόλογό του «ανακουφιστικές» εγγυήσεις για τις δικλίδες ασφαλείας που αφορούν τον πυρηνικό αντιδραστήρα που η Ρωσία κατασκεύαζει στην πόλη Μπουσέρ του Ιράν.
Τα παραπάνω βήματα κρίνονται θετικά, πλην όμως, δεν αλλάζουν το γεγονός ότι τα ρωσικά συμφέροντα εξυπηρετούνται από τη διατήρηση της πολιτικής έναντι του Ιράν και του Ιράκ ως έχει. Οι ρωσικές εταιρείες έχουν τη μερίδα του λέοντος στο ιρακινό εμπόριο, υπό το πρόγραμμα «τρόφιμα με αντάλλαγμα πετρέλαιο» του OHE. Παράλληλα, ο Σαντάμ Χουσεΐν σε μια προσπάθεια να κερδίσει την εύνοια της Ρωσίας, έχει παραχωρήσει σε ρωσικές εταιρείες τα δικαιώματα εκμετάλλευσης προγραμμάτων ενεργειακής ανάπτυξης αξίας 60 δισ. δολαρίων.
Ασκούνται πιέσεις και από τις δύο πλευρές
Κατά συνέπεια οι μεγάλες ρωσικές εταιρείες πιέζουν τον κ. Πούτιν προκειμένου να αποτρέψει τις όποιες επιθεωρήσεις απειλούν τον Σαντάμ για να διατηρήσουν την εύνοιά του. Στο μεταξύ και η ρωσική βιομηχανία πυρηνικής ενέργειας ζητάει εγγυήσεις ότι οι περιορισμοί στα έργα που έχουν αναλάβει στο Μπουσέρ δεν θα ζημιώσουν τη συνεργασία Ρωσίας – Ιράν στον εν λόγω τομέα. Προς το παρόν, τόσο οι ρωσικές εταιρείες που εμπλέκονται στο Ιράκ όσο και οι αντίστοιχες που εμπλέκονται στο Ιράν φέρονται ικανοποιημένες.
Ο κ. Πούτιν δεν πρέπει να είναι, όμως, ευχαριστημένος με τη θέση στην οποία έχει περιέλθει. Αν ενδώσει στις πιέσεις της Ουάσιγκτον, οι επικριτές του θα πουν ότι είναι έρμαιο της πολιτικής των ΗΠΑ. Αν αγνοήσει τις ανησυχίες της Ουάσιγκτον θα καταστρέψει μια σχέση που σήμερα αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής. Κατά την άποψή μου ο κ. Πούτιν πρέπει να αγνοήσει το οικονομικό κόστος και να σταθεί στο πλευρό της αμερικανικής κυβέρνησης.
Ομως το μείζον πρόβλημα του Ρομάνο Πρόντι είναι, ακριβώς, οι σχέσεις του με τις κυβερνήσεις, ιδίως δε με τις ισχυρότερες από αυτές. Ετσι, αν η διεύρυνση είναι το κύριο ευρωπαϊκό εγχείρημα της περιόδου Πρόντι, το πολιτικό θέμα που κυριαρχεί είναι η θεσμική μετεξέλιξη της Ενωσης στα ερχόμενα χρόνια.
