«Κηδεία» του Ψυχρού Πολέμου. Ετσι χαρακτήριζε την Τετάρτη, στην πρώτη σελίδα της, η «Μόργκουνμπλάδιδ», η μεγαλύτερη ισλανδική εφημερίδα, την απόφαση δημιουργίας Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ρωσίας που είχαν πάρει την προηγούμενη στο Ρέικιαβικ οι υπουργοί Εξωτερικών των 19 χωρών – μελών της Ατλαντικής Συμμαχίας. H πατρότητα του τίτλου ανήκε στον Τζακ Στρο, τον Βρετανό υπουργό Εξωτερικών, οι ενθουσιώδεις δηλώσεις του οποίου για το θέμα δημοσιεύθηκαν στις μεγαλύτερες εφημερίδες της Ευρώπης: «O Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε. Ξόφλησε. Καπούτ. Αυτή είναι η τελευταία τελετή, η κηδεία του Ψυχρού Πολέμου».
Το ίδιο ενθουσιώδης ήταν και ο Γ.Γ. του NATO, επίσης Βρετανός, Τζορτζ Ρόμπερτσον. «Ιστορική, ακόμη και επαναστατική», χαρακτήρισε την εξέλιξη.
Ο βρετανικός Τύπος, αντιθέτως, δεν παρέλειπε, μέσα στον ενθουσιασμό του να προβάλει και ορισμένες επιφυλάξεις. «H κυβέρνηση Μπους σίγουρα δεν αισθάνεται ότι δεσμεύεται ή ότι περιορίζεται από τις υποχρεώσεις της στο NATO», έγραψαν την Τετάρτη στο κύριο άρθρο τους οι «Τάιμς» του Λονδίνου, ενώ ο «Γκάρντιαν» έβαζε το ζήτημα με πιο σκληρούς όρους. «Ενα NATO που γερνά γίνεται στρατιωτικά πλαδαρό και η μοίρα του είναι να μετατραπεί σε ευρωπαϊκό πολιτικό Σώμα ασφάλειας», έγραφε σε ένα σημείο και σε άλλο τόνιζε: «Πολλοί αναλυτές υιοθετούν την άποψη ότι παραδόξως η μεγάλη προσέγγιση του NATO με τον ιστορικό εχθρό του, τη Ρωσία, μπορεί επίσης να σημάνει την καμπάνα του θανάτου για το NATO ως πολεμικό μηχανισμό και ως στρατιωτική συμμαχία».
Διαφορετικές ερμηνείες
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Ιγκόρ Ιβανόφ προσπάθησε να πείσει τους δημοσιογράφους που βρίσκονταν στο Ρέικιαβικ -ίσως και τον εαυτό του- ότι το Συμβούλιο NATO – Ρωσίας «δεν είναι συμβουλευτικό, είναι εκτελεστικό Σώμα που θα αναπτύσσει και θα λαμβάνει αποφάσεις και θα τις υλοποιεί από κοινού».
Ο Αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών Μαρκ Γκρόσμαν, όμως, αρμόδιος για τις πολιτικές υποθέσεις, δεν έδωσε καθόλου τέτοια ερμηνεία, μιλώντας στη Γερουσία των ΗΠΑ. «Αυτό το Συμβούλιο NATO – Ρωσίας δεν θα δώσει στη Ρωσία τη δυνατότητα να προβάλει βέτο σε οποιαδήποτε δράση του NATO. Δεν θα μπορεί να παραβιάσει τα προνόμια του NATO. Τα μέλη της Ατλαντικής Συμμαχίας θα συνεχίσουν να παίρνουν τις αποφάσεις τους με ομοφωνία, όποιο και αν είναι το αντικείμενο, και το Συμβούλιο NATO – Ρωσίας θα είναι ολοκληρωτικά διακριτό από το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο», υπογράμμισε ο Αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών.
Οσο για τη γαλλική «Μοντ», αφού τιτλοφορούσε επιδεικτικά το κύριο άρθρο της «O άξονας Μπους – Πούτιν», καλούσε τους Ευρωπαίους «να αναρωτηθούν, μήπως ο άξονας Μπους – Πούτιν πρόκειται να τους περιορίσει στον ρόλο κομπάρσων».
Η Ρωσία του Πούτιν
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στοιχεία αλήθειας ενυπάρχουν σε όλους τους παραπάνω -συχνά αντιφατικούς- ισχυρισμούς. Αποτελεί όντως ιστορικής σημασίας εξέλιξη το γεγονός ότι η Ρωσία θεωρείται πλέον «ώριμη» για να δημιουργηθεί από κοινού ένα θεσμικό όργανο του NATO, μέσω του οποίου θα επιδιωχθεί η σταδιακή «διαπαιδαγώγηση» της Μόσχας, ώστε να προωθηθεί η ενσωμάτωσή της στις αρχές, στον τρόπο σκέψης, στην πολιτική και στη δράση της σε συνεργασία με το NATO, φυσικά υπό αμερικανική ηγεμονία.
Από την άλλη πλευρά, όντως αυτό το Συμβούλιο ΝΑΤΟ-Ρωσίας είναι μια επιτροπή που θα έχει περιεχόμενο μόνο στον βαθμό που η Μόσχα θα συμφωνεί με τις θέσεις των ΗΠΑ και του NATO και θα είναι διατεθειμένη να τις υλοποιήσει – διαφορετικά θα ατονήσει και θα αχρηστευθεί.
Το ουσιώδες δεν βρίσκεται στη δημιουργία αυτού καθαυτού του Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ρωσίας, το οποίο από μόνο του είναι κάτι ασήμαντο, αλλά στην πολιτική βούληση που επιδεικνύει η Μόσχα, προκειμένου να αποδεχθεί έναν διεθνή ρόλο σύμφωνο πλέον με τις σημερινές, περιορισμένες δυνατότητές της, παύοντας να βαυκαλίζεται με τις αναμνήσεις του παρελθόντος της σοβιετικής υπερδύναμης.
Η συμφωνία NATO – Ρωσίας κατέστη δυνατή μόνον επειδή η Μόσχα επέδειξε «ακραία προσαρμοστικότητα», όπως δήλωσαν στους «Τάιμς» του Λονδίνου Βρετανοί διπλωμάτες. Σε απλά ελληνικά δηλαδή, επειδή οι Ρώσοι αποδέχθηκαν όλους τους όρους του ΝΑΤΟ.
Το ίδιο έγινε και στη συμφωνία ΗΠΑ – Ρωσίας για τη δραστική μείωση των πυρηνικών κεφαλών. Μια συμφωνία, που όπως σωστά επισημαίνει αρθρογράφος των «Τάιμς της Νέας Υόρκης» έχει ως κύριο χαρακτηριστικό της ότι «επισημοποιεί επιτέλους την αμερικανική νίκη στον Ψυχρό Πόλεμο».
Η γραμμή αυτή, η οποία συνιστά «προδοσία» μεγαλορωσικών φαντασιώσεων κάποιων αθεράπευτων νοσταλγών του παρελθόντος, είναι η μοναδική ρεαλιστική. Σωστά κάνει και την ακολουθεί ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν για να υπερασπιστεί τα συμφέροντα των σημερινών ηγετικών κύκλων της χώρας του.
Η Ρωσία υπήρξε υπερδύναμη έχοντας διαφορετικό κοινωνικοπολιτικό σύστημα. Σήμερα όμως είναι μια χώρα με οικονομία της αγοράς και μπορεί επομένως να επιβιώσει μόνο ενσωματωνόμενη στο παγκοσμιοποιημένο καπιταλιστικό σύστημα. Εδώ, όμως, υπάρχουν κριτήρια ιεράρχησης διαφορετικά, που κατατάσσουν μια υπανάπτυκτη, εξαθλιωμένη οικονομικά και κοινωνικά χώρα σαν τη Ρωσία πολύ χαμηλά, κάτω από όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες, πίσω και από πολλές ασιατικές ή και λατινοαμερικανικές. Εκεί είναι η σημερινή θέση της Μόσχας, από εκεί πρέπει να ξεκινήσει και να ανεβαίνει σιγά σιγά.
Μπορεί αυτή να είναι μια πολύ επώδυνη πραγματικότητα, αλλά αυτή δεν αλλάζει με τον ισχυρισμό ότι κάποτε η ΕΣΣΔ ήταν υπερδύναμη.
Ο Πούτιν έχει τον ρεαλισμό να αντιληφθεί ότι ηγείται μιας τέτοιας χώρας και σωστά πράττει αποδεχόμενος αντικειμενικά ετεροβαρείς συμφωνίες με τους ισχυρούς του κόσμου -τις ΗΠΑ και το NATO σήμερα, την E.E. και τη Γερμανία ή τη Γαλλία και την Ιαπωνία αύριο κ.λπ.
Η αμηχανία του NATO
H συμφωνία NATO – Ρωσίας όμως δεν λύνει το υπαρξιακό πρόβλημα της Ατλαντικής Συμμαχίας, η οποία είχε ιδρυθεί ακριβώς για την περίπτωση πολέμου με την ΕΣΣΔ και τώρα δυσκολεύεται να βρει λόγο ύπαρξης.
«Το NATO πρέπει να αλλάξει ριζικά, να εκσυγχρονιστεί ή να περιθωριοποιηθεί», δήλωσε στο Ρέικιαβικ με δραματικούς τόνους ο γενικός γραμματέας Τζορτζ Ρόμπερτσον, ο οποίος όμως το μόνο συγκεκριμένο που ζήτησε ήταν να αυξηθούν κατακόρυφα οι στρατιωτικές δαπάνες των χωρών-μελών, όπως άλλωστε και ο Κόλιν Πάουελ.
Αυτός όμως που με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο εξέφρασε την αμηχανία και την έλλειψη προσανατολισμού, ήταν ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Περ Στιγκ Μέλερ: «Δεν έχουμε πια μεγάλους στρατούς και ανοιχτά μέτωπα στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα δεν έχουμε ιδέα πού είναι το μέτωπο», δήλωσε.
Ο Κόλιν Πάουελ έδωσε την κατεύθυνση του «εκσυγχρονισμού» του NATO που θέλουν οι ΗΠΑ – της πλήρους μετατροπής του σε δύναμη διεξαγωγής πολεμικών επιχειρήσεων οπουδήποτε στον πλανήτη, για απεριόριστο χρονικό διάστημα.
«Εχουμε ανάγκη μεταφερόμενων μονάδων σύγχρονων ενόπλων δυνάμεων – δυνάμεις που να μπορούν να δώσουν μάχες οπουδήποτε στον κόσμο και να φέρουν σε πέρας αποστολές με αποτελεσματικότητα και ακρίβεια», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου στο Ρέικιαβικ.
Εως και δέκα νέα μέλη στο NATO το Νοέμβριο
Η τάση της Ουάσιγκτον είναι να μετατραπούν σταδιακά οι στρατοί όλων των χωρών του NATO κυρίως σε μονάδες ταχείας επέμβασης, φυσικά επαγγελματικές με παράλληλη συρρίκνωση των συνηθισμένων μονάδων και αποστολών των μέχρι τώρα εθνικών στρατών. Οι ΗΠΑ ενθαρρύνουν έτσι, στο πλαίσιο αυτό, την κατάργηση της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας, την οποία θεωρούν ακριβή και αντιπαραγωγική για τους νέους στόχους που βάζουν, ώστε οι πόροι να διατίθενται για τις επαγγελματικές μονάδες ταχείας επέμβασης.
Για να αποδείξουν ότι δεν υπάρχουν πλέον λόγοι διατήρησης πολυάριθμων μονάδων φύλαξης συνόρων κ.λπ., οι Αμερικανοί προωθούν μια πέραν πάσης προσδοκίας διεύρυνση του NATO. Στο Ρέικιαβικ συνεζητείτο εντονότατα το ενδεχόμενο να αποφασιστεί τον Νοέμβριο, στη σύνοδο κορυφής του NATO στην Πράγα, ακόμη και η ένταξη και των εννέα υποψηφίων χωρών (Εσθονία, Λεττονία, Λιθουανία, Σλοβενία, Σλοβακία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Αλβανία, ΠΓΔΜ), ίσως ακόμη και της Κροατίας που μόλις την Τρίτη, στην ισλανδική πρωτεύουσα, έγινε δεκτή ως υποψήφια!
Ο Κόλιν Πάουελ μίλησε για «ρωμαλέα» διεύρυνση, ενώ ο Δανός υπουργός Εξωτερικών ήταν πιο διαφωτιστικός σε αυτό το θέμα στη συνέντευξή του. «Θα υπάρξει ευρεία διεύρυνση και δεν θα υπάρξει καμιά δοκιμαστική μεταβατική περίοδος για τα νέα μέλη. H πρόβλεψή μου είναι πως θα μπουν στο NATO επτά νέα μέλη», τόνισε ο Περ Στιγκ Μέλερ, προσθέτοντας όμως, σε ό,τι αφορά τη συρρίκνωση των εθνικών στρατών:
«Η ιδέα ότι δεν πρέπει η κάθε χώρα να έχει δική της πλήρη άμυνα με στρατό, στόλο και αεροπορία, θα συναντήσει αντίσταση σε πολλές χώρες, μεταξύ αυτών και στη Δανία».
Το βέβαιο είναι ότι με τη Ρωσία εταίρο του NATO και όλες σχεδόν τις υπόλοιπες χώρες να γίνονται μέλη του και ταυτόχρονα σύντομα μέλη και της E.E., τα γεωπολιτικά δεδομένα στην Ευρώπη αλλάζουν ριζικά.
