Καθώς καταλαγιάζει ο κουρνιαχτός στο Αφγανιστάν, γίνεται όλο και προφανέστερο ότι ο μεγάλος νικητής στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής, μετά την 11η Σεπτεμβρίου, είναι η Ρωσία, η οποία τώρα ανταγωνίζεται τη Σαουδική Αραβία, ως η μεγαλύτερη χώρα παραγωγής ενέργειας στον κόσμο.
Καθώς πετρέλαιο και πολιτική φαίνεται να ακολουθούν την ίδια κατεύθυνση, η άνοδος της ρωσικής βιομηχανίας πετρελαίου θα έχει τεράστιες στρατηγικές συνέπειες. Θα μεταμορφώσει την παγκόσμια οικονομία, καθώς ρωσικές πετρελαϊκές επιχειρήσεις, όπως η Lukoil και η Yukos εισέρχονται στη λέσχη των «κολοσσών», όπως η Exxon-Mobil και η BP. Με τον πόλεμο στο Αφγανιστάν, η Ρωσία διασφαλίζει τον έλεγχο της ροής πετρελαίου από την Κεντρική Ασία, σύμφωνα με τους ειδικούς σε θέματα ενέργειας. Αυτό είναι σε πρακτική βάση το αντίτιμο που ο Βλαντιμίρ Πούτιν μπορεί να αποκομίσει από την υποστήριξή του προς τον Τζορτζ Μπους, μετά την 11η Σεπτεμβρίου. H παραγωγή από τις δύο μεγάλες κεντρασιατικές χώρες, το Αζερμπαϊτζάν και το Καζακστάν, μπορεί να φθάσει τα τρία εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέχρι το 2010.
Μόσχα, το νέο Χιούστον
Οι ρωσικές εταιρείες μπορεί επίσης να είναι οι μεγάλοι παίκτες στο Ιράκ, ανεξαρτήτως του ποιος θα βρίσκεται στην ιρακινή εξουσία, πράγμα που σημαίνει έξι εκατομμύρια βαρέλια επιπλέον την ημέρα υπό τον χαλαρό έλεγχο της Μόσχας. Εάν στην ιρακινή παραγωγή προστεθούν τα επτά εκατομμύρια βαρέλια της ημερησίας ρωσικής παραγωγής, είναι προφανές ότι η Μόσχα βρίσκεται σε φάση μετεξέλιξής της σε νέο Χιούστον, δηλαδή σε παγκόσμια πρωτεύουσα ενέργειας. H Ρωσία θα ελέγχει έτσι παραγωγή που θα υπερβαίνει τα 16 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, ποσότητα διπλάσια της τρέχουσας παραγωγής της Σαουδικής Αραβίας. Σ’ αυτούς τους υπολογισμούς δεν περιλαμβάνεται το φυσικό αέριο, όπου ήδη κυριαρχεί η Ρωσία.
Η αναδυόμενη κυριαρχία της Ρωσίας στην ενεργειακή βιομηχανία είναι το θέμα πρόσφατης μελέτης της Petroleum Finance Co. συμβουλευτικής εταιρείας στην Ουάσιγκτον. Οι αναλυτές της επισημαίνουν ότι αν συνδυαστούν τα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου της Ρωσίας, αυτή καθίσταται ήδη η μεγαλύτερη χώρα παραγωγής ενέργειας στον κόσμο, με περίπου 15% περισσότερα αποθέματα από εκείνα της Σαουδικής Αραβίας. «H ανάγκη των ΗΠΑ να συνεργαστούν με τη Ρωσία σημαίνει ότι η Μόσχα θα αποκομίσει μεγάλα κέρδη στο διεθνές στρατηγικό περιβάλλον», αναφέρει ανάλυση της Petroleum Finance για τους νικητές και τους ηττημένους μετά τις 11 Σεπτεμβρίου. H πολιτική ηγεμονία της Ρωσίας στην Κεντρική Ασία θα ενισχυθεί, σύμφωνα με την έρευνα, όπως και ο έλεγχος των περιφερειακών αγωγών και τον άλλων εξαγωγικών οδών.
Οι ρωσικές εταιρείες
Η μεγάλη αλλαγή θα επέλθει με τον μετασχηματισμό των ρωσικών εταιρειών πετρελαίου. Οι δύσκαμπτοι κρατικοί γίγαντες, καθώς και οι διάδοχοί τους, δηλαδή οι ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις των οποίων οι μετοχές λεηλατήθηκαν από τους βαρώνους της ολιγαρχίας, μετατρέπονται σταδιακά σε σύγχρονες δυναμικές επιχειρήσεις.
Αυτές οι ρωσικές εταιρείες σήμερα είναι πολύ υποτιμημένες λόγω των ύποπτων ιδιοκτησιακών καθεστώτων. H Yukos, για παράδειγμα, έχει περίπου τα ίδια αποθέματα με την TotalFinaElf, αλλά η κεφαλαιοποίησή της είναι κάτω από το ένα δέκατο της ευρωπαϊκής εταιρείας.
«Οι Ρώσοι έχουν συνειδητοποιήσει ότι μπορείς να βγάλεις χρήματα με τον πραγματικό καταπιταλισμό και όχι κλέβοντας», επισημαίνει ο Ρόμπινσον Γουέστ, πρόεδρος της Petroleum Finance. Ηδη, η Lukoil σχεδιάζει να εισέλθει στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης -γεγονός που θα την αναγκάσει να συμμορφωθεί με τους αυστηρούς αμερικανικούς λογιστικούς κανονισμούς.
Οι ρωσικοί πετρελαϊκοί γίγαντες αρχίζουν να επενδύουν επιθετικά πέραν της εσωτερικής αγοράς, σε περιοχές όπου οι Ρώσοι διαθέτουν εύκολη πολιτική πρόσβαση. H Lukoil, για παράδειγμα, επενδύει δυναμικά στο κοίτασμα της West Qurna του Ιράκ που αναμένεται να παράγει 700.000 βαρέλια την ημέρα. H εταιρεία διεξάγει επίσης έρευνες για πετρέλαιο στην Αλγερία, το Σουδάν και τη Λιβύη. «Οι ρωσικές εταιρείες θα διαδραματίσουν μείζονα ρόλο», συμφωνεί ο Γουαλίντ Κχαντούρι, εκδότης του Middle East Economic Survey. Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν η Ρωσία θα επιτρέψει τις ξένες επενδύσεις στα δικά της ενεργειακά αποθέματα.
Νικητής και το Ιράν
Ενας άλλος μεγάλος νικητής στον τομέα της ενέργειας, μετά την 11η Σεπτεμβρίου, είναι το Ιράν, σύμφωνα με την Petroleum Finance και τον κ. Κχαντούρι. Οπως οι Ρώσοι, έτσι και οι Ιρανοί ήταν σημαντικοί σύμμαχοι των Αμερικανών στον πόλεμο του Αφγανιστάν και ενδεχομένως θα ανταμειφθούν. «H Ουάσιγκτον έχει αναγκαστεί να αναγνωρίσει τα στρατηγικά συμφέροντα του Ιράν στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία», εξηγεί η μελέτη της Petroleum Finance, «αλλά η άνοδος της Ρωσίας στην Κεντρική Ασία θα περιορίσει τα πολιτικά και οικονομικά οφέλη του Ιράν».
Ωστόσο, η διττή πολιτική προσωπικότητα του Ιράν το εμποδίζει να επωφεληθεί από τη νέα του κατάσταση. Το Ιράν έχει έναν μετριοπαθή πρόεδρο κι έναν νεαρό πληθυσμό τόσο ανήσυχο, που οργανώνει φιλοαμερικανικές ταραχές, έπειτα από ποδοσφαιρικούς αγώνες. Ομως οι μουλάδες και η μυστική αστυνομία είναι «γατζωμένοι» στην εξουσία και ενδεχομένως να κρατήσουν σε ομηρεία την πετρελαϊκή βιομηχανία της χώρας.
Τα τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα της Σαουδικής Αραβίας θα την καταστήσουν κεντρικό παίκτη, ανεξαρτήτως του τι θα συμβεί με τη Ρωσία και το Ιράν. Οι πρόσφατες εκκλήσεις ορισμένων Αμερικανών πολιτικών για τον περιορισμό της εξάρτησης των ΗΠΑ από το πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας έχασαν την ουσία του θέματος. Οι Αμερικανοί μπορούν, αν θέλουν, να αγοράσουν λιγότερο σαουδαραβικό πετρέλαιο, αλλά σε μια παγκόσμια αγορά αυτό το πετρέλαιο θα το αγοράσει, ούτως ή άλλως, κάποιος άλλος.
