Λίγα χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, πίσω από πόρτες ασφαλείας, βρίσκεται ένας χώρος που οι περισσότεροι επιβάτες δεν θα δουν ποτέ. Κι όμως, κάθε αεροσκάφος που απογειώνεται, προσγειώνεται ή ίπταται στον ελληνικό εναέριο χώρο περνά, για ένα μέρος της διαδρομής του, από το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας, που στεγάζεται στον παλαιό πύργο ελέγχου του πρώην αεροδρομίου στο Ελληνικό.
Η αίθουσα είναι μεγάλη και σχεδόν σκοτεινή. Μέσα σε αυτήν, η αίσθηση του «έξω» χρόνου χάνεται. Το λιγοστό φως προέρχεται από τις οθόνες των υπολογιστών, αφήνοντας το κέντρο της σχεδόν άδειο. Μπροστά τους κάθονται οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, παρακολουθώντας αδιάκοπα την κίνηση στον ελληνικό ουρανό.
Σε αυτό το περιβάλλον, ακούγονται μόνον οι σταθερές φωνές τους. Φορούν ακουστικά και επικοινωνούν διαρκώς στα αγγλικά με τους πιλότους των αεροσκαφών, χρησιμοποιώντας κωδικοποιημένες φράσεις, άγνωστες στο ευρύ κοινό. Ο ρυθμός δεν σταματά ποτέ. Μέσα σε αυτόν τον χείμαρρο λέξεων, το μοναδικό γνώριμο στοιχείο για έναν εξωτερικό παρατηρητή είναι τα ονόματα των αεροπορικών εταιρειών. Μιλούν χαμηλόφωνα. Πίσω όμως από κάθε πρόταση διακρίνεται η ακρίβεια και η σιγουριά που απαιτεί η δουλειά τους. Κάθε χειρισμός ακολουθεί μια αυστηρή διαδικασία, κάθε απόφαση λαμβάνεται μέσα σε δευτερόλεπτα.
Ωστόσο, πίσω από αυτή τη φαινομενικά εικόνα ηρεμίας, κρύβονται στιγμές έντασης και υψηλής πίεσης. «Τρεις με τέσσερις φορές κατά την καλοκαιρινή σεζόν βιώνουμε αρκετά στρεσογόνες καταστάσεις», λέει στην «Κ» ο Σπύρος Μέτος. Με μακρά εμπειρία ως ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας, έχει γνωρίσει τις διαφορετικές πλευρές του επαγγέλματος και σήμερα είναι διευθυντής στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας.
«Ανεβαίνουν οι παλμοί λόγω της αυξημένης κυκλοφορίας», συμπληρώνει. Δεν είναι τυχαίο. Τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, μήνες κατά τους οποίους κορυφώνεται η τουριστική κίνηση, το Κέντρο διαχειρίζεται κατά μέσον όρο περισσότερες από 4.600 πτήσεις ημερησίως, ενώ τα Σαββατοκύριακα ο αριθμός μπορεί να φτάσει στις 5.000. Για να γίνει αντιληπτό το εύρος του φόρτου, αναφέρει ως σύγκριση ένα από τα μεγαλύτερα και πιο σύγχρονα κέντρα της Ευρώπης, αυτό του Μάαστριχτ, το οποίο εξυπηρετεί 5.500.
Στην οθόνη μπροστά του δείχνει ένα αεροσκάφος που μόλις έχει απογειωθεί από το Ηράκλειο με προορισμό το Παρίσι. «Αυτή τη στιγμή πετά στα 28.000 πόδια. Ο ελεγκτής έχει εγκρίνει να ανέβει στα 30.000, ενώ ο πιλότος έχει ζητήσει τελικό ύψος τα 36.000. Δεν μπορεί όμως να συνεχίσει την άνοδο, γιατί μπροστά του υπάρχει άλλο αεροσκάφος στα 32.000 πόδια». Μόλις τα δύο αεροσκάφη αποκτήσουν την απαιτούμενη απόσταση, θα δοθεί νέα άδεια για άνοδο.
Η συγκεκριμένη διαδικασία αποτελεί μια από τις εκατοντάδες αποφάσεις που λαμβάνονται καθημερινά στην αίθουσα. Οι ελεγκτές «συνοδεύουν» κάθε πτήση μέχρι να εξέλθει από το FIR Αθηνών ή μέχρι να παραδώσουν την επικοινωνία στον πύργο ελέγχου του αεροδρομίου όπου πρόκειται να προσγειωθεί.
Ρίχνει μια ματιά στο ρολόι. Πλησιάζει δώδεκα το μεσημέρι. Σε λίγο αρχίζει το πιο απαιτητικό κομμάτι της ημέρας, όταν η εναέρια κυκλοφορία πυκνώνει μέχρι αργά το απόγευμα. Χωρίς να χάνει χρόνο, επιστρέφει στη θέση του. Παρότι σήμερα είναι διευθυντής, παραμένει μάχιμος.
Η κατανομή της κίνησης
Πίσω από αυτή τη συνεχή ροή αεροσκαφών υπάρχει μια ακριβής οργάνωση. Ο ελληνικός εναέριος χώρος χωρίζεται σε επιμέρους τομείς, ώστε η κίνηση να κατανέμεται ανάμεσα στους ελεγκτές. Οσο αυξάνονται οι πτήσεις, τόσο περισσότεροι τομείς πρέπει να λειτουργούν ταυτόχρονα. Κατά τις ώρες χαμηλής κίνησης του καλοκαιριού είναι ενεργοί τρεις έως τέσσερις, ενώ στις ώρες αιχμής μπορούν να ανοίξουν έως και 11 και για μικρά χρονικά διαστήματα ακόμη και 12.
Η ευελιξία αυτή, ωστόσο, δεν είναι απεριόριστη. «Η δυνατότητα αναδιάρθρωσης των τομέων περιορίζεται στην πράξη από δύο βασικούς παράγοντες: την επάρκεια προσωπικού και τις τεχνικές δυνατότητες των υφιστάμενων συστημάτων. Ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμα άτομα, οι περιορισμοί των μηχανημάτων δεν επιτρέπουν πάντα την άμεση προσαρμογή», σημειώνει στην «Κ» ο πρόεδρος της Ενωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας, Παναγιώτης Ψαρός.
Ο «κόμβος» της Μήλου
Ανάμεσα στους τομείς, ένας ξεχωρίζει διαχρονικά για τη δυσκολία του: αυτός της Μήλου. Η πρόκληση δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των αεροσκαφών, αλλά κυρίως στις συνεχείς αλλαγές ύψους και πορείας. Εκεί συγκλίνουν οι ροές προς μερικούς από τους πιο πολυσύχναστους τουριστικούς προορισμούς της χώρας, όπως η Σαντορίνη, το Ηράκλειο, τα Χανιά και η Μύκονος. Τα τελευταία χρόνια, αντίστοιχη πίεση δέχεται και ο τομέας της Μακεδονίας.
Η φύση της εργασίας επιβάλλει συγκεκριμένους κανόνες. Κανένας ελεγκτής δεν επιτρέπεται να εργάζεται συνεχόμενα περισσότερο από μιάμιση ώρα, και μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις έως δύο ώρες. Επειτα ακολουθεί υποχρεωτικά διάλειμμα 30 λεπτών στο δωμάτιο ανάπαυσης, πριν γυρίσει πίσω στο πόστο του. Οι βάρδιες είναι εξάωρες. Σήμερα υπηρετούν 153 ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, ενώ σε κάθε βάρδια εργάζονται κατά μέσον όρο περίπου 28 άτομα. Ο αριθμός αυτός, όπως εξηγούν οι εργαζόμενοι, δεν είναι ο ιδανικός για την πλήρη ανάπτυξη των τομέων. Ο στόχος είναι να φτάσουν περίπου στους 40 ελεγκτές ανά βάρδια, ώστε η κυκλοφορία να εξυπηρετείται χωρίς περιορισμούς και να μειώνονται οι καθυστερήσεις.
Σε αυτό το περιβάλλον έχει μάθει να αντεπεξέρχεται και η Κατερίνα Νέζη. «Είναι μια δουλειά που σου δίνει μεγάλη ηθική ικανοποίηση στο τέλος της βάρδιας, όταν ξέρεις ότι τα έχεις καταφέρει», λέει. Η ίδια πέρασε το κατώφλι της υπηρεσίας το 2000, σε νεαρή ηλικία, και σήμερα είναι αναπληρώτρια προϊσταμένη βάρδιας. «Από τη δική μου σειρά και μετά ήρθαν αρκετές γυναίκες και σήμερα αποτελούμε το 60%», υπογραμμίζει.
Στην αρχή, όπως λέει, κανείς δεν μπορεί να αντιληφθεί πλήρως τι απαιτεί αυτή η θέση. «Στην πορεία εκπαιδεύεσαι στα δύσκολα. Σίγουρα δεν βαριέσαι. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να κληθείς να αντιμετωπίσεις κάτι αναπάντεχο». Θυμάται χαρακτηριστικά το 2011, όταν χάθηκε η εικόνα από τα αεροσκάφη, αλλά παρέμεινε η επικοινωνία με τα πληρώματα. Και πιο πρόσφατα, στις 4 Ιανουαρίου 2026, συνέβη το αντίθετο: η εικόνα υπήρχε, όμως ένα συνεχόμενο βουητό κατέστησε αδύνατη την τηλεφωνική επικοινωνία του Κέντρου με τους κυβερνήτες των αεροσκαφών που πετούσαν στον ελληνικό εναέριο χώρο. «Εκείνες τις στιγμές, τα λεπτά φαίνονται σαν ώρες». Για λόγους ασφαλείας, διακόπηκαν όλες οι πτήσεις στην Ελλάδα. Το περιστατικό αυτό στις αρχές του έτους ανέδειξε σε πρώτο πλάνο την αναγκαιότητα εκσυγχρονισμού του παρωχημένου εξοπλισμού αεροναυτιλίας.
Ο έλεγχος του αεροδρομίου
Το ΚΕΠΑΘΜ αποτελεί μόνο έναν κρίκο της αλυσίδας. Στο ίδιο κτίριο στο Ελληνικό βρίσκεται και η Εναέρια Κυκλοφορία Τερματικής Περιοχής Αθηνών και Ελέγχου του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών. Εκεί το σκηνικό είναι κάπως διαφορετικό. Ο χώρος είναι αισθητά μικρότερος από την αίθουσα του ΚΕΠΑΘΜ και φωτίζεται από το φυσικό φως των παραθύρων, που βλέπουν στην ανοιχτή έκταση του παλιού αεροδρομίου. Η όψη των μηχανημάτων μαρτυρά αμέσως την ηλικία τους. Θα μπορούσαν να έχουν ξεπηδήσει από μια άλλη εποχή, θυμίζοντας περισσότερο πλάνα από αρχειακό υλικό ελληνικής ταινίας. Παρ’ όλα αυτά, οι ελεγκτές επισημαίνουν ότι τα συστήματα είναι αξιόπιστα, καθώς συντηρούνται συστηματικά.
Η ένταση, όμως, δεν διαφέρει. Αντίθετα, σε ορισμένες στιγμές μοιάζει ακόμη μεγαλύτερη. Ενας ελεγκτής ανεβάζει τον τόνο της φωνής του καθώς προσπαθεί να διαχωρίσει τρία αεροσκάφη που κατευθύνονται προς την Αθήνα. Δίπλα του στέκεται η Αθηνά Παπαδάκη, διευθύντρια της Τερματικής Περιοχής Αθηνών. Τον πλησιάζει διακριτικά για να διαπιστώσει αν χρειάζεται υποστήριξη. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, η κατάσταση έχει ήδη ομαλοποιηθεί. Τα αεροσκάφη έχουν διαχωριστεί με ασφάλεια και ο ρυθμός στην αίθουσα επιστρέφει στην κανονικότητά του.
«Η Τερματική των Αθηνών εκτείνεται σε μια περιοχή 40 ναυτικών μιλίων γύρω από το “Ελ. Βενιζέλος”», εξηγεί στην «Κ» η κ. Παπαδάκη. «Διαχειριζόμαστε τις πτήσεις από τα 24.000 πόδια και κάτω». Τους θερινούς μήνες η υπηρεσία εξυπηρετεί περισσότερες από 1.000 πτήσεις ημερησίως, με οκτώ έως εννέα ελεγκτές σε κάθε βάρδια.
«Οι καθυστερήσεις που βλέπει ο επιβάτης είναι συνήθως το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας παραγόντων», σημειώνει ο κ. Ψαρός. «Εμπλέκονται τα αεροδρόμια, η εξυπηρέτηση εδάφους, οι αεροπορικές εταιρείες και ο έλεγχος εναέριας κυκλοφορίας. Πάνω απ’ όλα, όμως, βρίσκεται η ασφάλεια». Για τους επιβάτες, το ταξίδι αρχίζει όταν κλείνει η πόρτα του αεροπλάνου. Για τους ανθρώπους πίσω από αυτές τις οθόνες, έχει ξεκινήσει πολύ νωρίτερα.
Οι αριθμοί
4.600 πτήσεις ημερησίως διαχειρίζεται κατά μέσον όρο τον Ιούλιο το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ), ενώ τα Σαββατοκύριακα ο αριθμός φτάνει έως και στις 5.000.
1,5 ώρα είναι ο μέγιστος συνεχόμενος χρόνος εργασίας σε θέση ελέγχου.
153 ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας εργάζονται στο ΚΕΠΑΘΜ.
60% του προσωπικού των ελεγκτών είναι γυναίκες.
28 ελεγκτές εργάζονται κατά μέσον όρο σε κάθε εξάωρη βάρδια.
