Ο Μάιος μας έρχεται εμπρός βήμα ταχύ! Οχι για να τον προϋπαντήσουμε στην εξοχή που λέει και το τραγούδι, αλλά για το τελικό σπριντ πριν από τις εξετάσεις. Που το διάβασμα γίνεται πιο έντονο, το άγχος δίνει το «παρών» και οι γονείς προσπαθούμε να βρούμε πώς να σταθούμε δίπλα στα παιδιά μας.
Τι σημαίνει τελικά “υποστηρίζω”; Στύβουμε πορτοκαλάδες και λέμε «διάβασε»; Ή μήπως να γίνουμε… αναλόγια; Και το «εγώ θα σε αγαπώ ό,τι κι αν γίνει»… μήπως αυτή την περίοδο δεν είναι τόσο βοηθητικό όσο νομίζουμε;
Σε αυτό το επεισόδιο, οι Μαμάδες με Ρούμι παρέα με τον κ. Ηλία Σιάτη, διευθυντή σπουδών στο φροντιστήριο Αξία Ψυχικού, μιλάμε για το πού βρίσκονται τώρα οι μαθητές, τι έχει νόημα να κάνουν αυτό το διάστημα και, κυρίως, πώς μπορούμε να είμαστε δίπλα τους χωρίς να τους φορτώνουμε έξτρα βάρος.
Ακούστε εδώ το επεισόδιο:
Το διάστημα πριν από τις εξετάσεις χαρακτηρίζεται από ένταση. Οι ώρες μελέτης αυξάνονται, οι οικογενειακές συζητήσεις συχνά περιορίζονται και η διάθεση μπορεί να γίνει πιο φορτισμένη. Σε λίγες ημέρες ξεκινούν οι ενδοσχολικές εξετάσεις στα Λύκεια και αμέσως μετά οι Πανελλήνιες. Για πολλούς μαθητές –αλλά και για τις οικογένειές τους– πρόκειται για μια περίοδο με αυξημένες απαιτήσεις και προσδοκίες.
Ωστόσο, ένα από τα βασικά συμπεράσματα που προκύπτουν είναι ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται απαραίτητα περισσότερες οδηγίες. Χρειάζονται, κυρίως, την παρουσία των οικείων τους. Τη διαθεσιμότητα να ακούσουν οι γονείς/κηδεμόνες χωρίς να κρίνουν, να παρατηρήσουν το άγχος που δεν εκφράζεται πάντα με λόγια – χωρίς να πιέσουν.
Η φροντίδα των βασικών αναγκών (ένα ισορροπημένο γεύμα, ήρεμο περιβάλλον, επαρκής ξεκούραση) αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε αυτή τη φάση. Εξίσου σημαντικός είναι και ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς επικοινωνούν με τα παιδιά τους. Φράσεις που λέγονται με καλή πρόθεση μπορεί να εκληφθούν διαφορετικά. Το «ό,τι κι αν γίνει δεν πειράζει» ενδέχεται να ακουστεί ως παραίτηση, ενώ ένα «καλή επιτυχία, θα τα καταφέρεις» εμπεριέχει εμπιστοσύνη και ενθάρρυνση.
Αυτό που έχει σημασία είναι να δοθεί στα παιδιά ο χώρος να προσπαθήσουν με τον δικό τους τρόπο. Οι εξετάσεις αποτελούν μια απαιτητική περίοδο, αλλά δεν ορίζουν το σύνολο της πορείας τους. Και ίσως αυτό είναι κάτι που χρειάζεται να θυμούνται κυρίως οι ενήλικοι.
Πρακτικές ισορροπίας
Η προετοιμασία για τις εξετάσεις δεν αφορά μόνο την ύλη, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η καθημερινότητα. Οι κλασικές μέθοδοι (σημειώσεις, λίστες, οργανόγραμμα) εξακολουθούν να λειτουργούν αποτελεσματικά. Παράλληλα, οι ψηφιακές δυνατότητες μπορούν να ενισχύσουν τη μελέτη, εφόσον χρησιμοποιούνται με μέτρο. Για πολλούς μαθητές, η συνεργασία με συνομηλίκους μέσω διαδικτυακών ομάδων ή σύντομων κοινών sessions επανάληψης λειτουργεί υποστηρικτικά, τόσο γνωστικά όσο και συναισθηματικά, μειώνοντας το αίσθημα απομόνωσης που συχνά συνοδεύει αυτή την περίοδο.
Την ίδια στιγμή, η τεχνολογία μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε πηγή διάσπασης και άγχους. Οι συνεχείς ειδοποιήσεις, η ανάγκη για διαρκή σύνδεση και το σύνδρομο του FOMO επηρεάζουν τη συγκέντρωση και τον ύπνο. Γι’ αυτό και μικρές πρακτικές κινήσεις κάνουν τη διαφορά. Προγραμματισμένες ενότητες διαβάσματος με διαλείμματα, το κινητό εκτός οπτικού πεδίου ή σε λειτουργία πτήσης, απενεργοποίηση ειδοποιήσεων, απομάκρυνση της συσκευής από το υπνοδωμάτιο τη νύχτα.
Φυσικά δεν ισχύουν οι ίδιες «συνταγές» για κάθε οικογένεια. Κάθε παιδί χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση. Κάποια παιδιά έχουν ανάγκη ενθάρρυνσης για να κάνουν διάλειμμα και να αποφορτιστούν, ενώ άλλα χρειάζονται ένα ήπιο «σπρώξιμο» για να οργανώσουν τον χρόνο τους. Σε αρκετές περιπτώσεις, η παρουσία του γονέα παίρνει πολύ πρακτική μορφή: να βρίσκεται δίπλα στο παιδί, να του κρατήσει το βιβλίο αν χρειαστεί για μαθήματα που έχουν να κάνουν με αποστήθιση. Αυτή η διαδικασία δεν λειτουργεί μόνο ως βοήθεια στη μελέτη, αλλά κυρίως ως στήριξη: δίνει χώρο στο παιδί να εκφράσει το άγχος του, να βρει ρυθμό και να νιώσει ότι δεν είναι μόνο του σε αυτή τη διαδρομή.
Αναπόφευκτες είναι και οι στιγμές έντασης. Η κόπωση, η πίεση και η ανασφάλεια μπορεί να οδηγήσουν σε αντιδράσεις που, εκ των υστέρων, μοιάζουν υπερβολικές. Είναι σημαντικό, ωστόσο, να αναγνωρίζεται ότι αυτές οι αντιδράσεις αποτελούν μέρος της διαδικασίας.
Η περίοδος των εξετάσεων –και ιδιαίτερα των Πανελληνίων– λειτουργεί ως ορόσημο. Δεν αφορά μόνο την αξιολόγηση γνώσεων, αλλά και μια μετάβαση από τη σχολική στην επόμενη φάση της ζωής. Πρόκειται για μια στιγμή που συμπυκνώνει προσπάθεια και προσδοκίες, αλλά και έναν βαθμό αποχωρισμού από τα μαθητικά χρόνια και την παιδικότητα.
Γι’ αυτό και απαιτούνται από τους γονείς υπομονή, κατανόηση και ευελιξία, ώστε να μπορέσουν να στηρίξουν τα παιδιά τους σε αυτή τη σύνθετη και απαιτητική φάση.
Γονείς και εξετάσεις
Οι εξετάσεις αποτελούν, σε έναν βαθμό, και μια πρώτη δοκιμασία για το πώς ένα παιδί θα διαχειριστεί απαιτήσεις και προκλήσεις στο μέλλον. Σε αυτή τη φάση, ο ρόλος των γονιών δεν είναι να καθοδηγήσουν κάθε βήμα, αλλά να διαμορφώσουν ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, σταθερότητας και ενθάρρυνσης.
Πρακτικά, αυτό μπορεί να σημαίνει:
- Να μεταδίδουν το μήνυμα της προσπάθειας.
Η αξία δεν βρίσκεται μόνο στο αποτέλεσμα, αλλά στη διαδρομή και στην προσπάθεια που καταβάλλεται. - Να διατηρούν ένα ήρεμο και σταθερό κλίμα στο σπίτι.
Τα παιδιά «διαβάζουν» τη στάση των ενηλίκων· η ψυχραιμία λειτουργεί καθησυχαστικά και ενισχύει την αυτοπεποίθησή τους. - Να δείχνουν εμπιστοσύνη στον ρυθμό και τον τρόπο μελέτης του παιδιού.
Κάθε μαθητής οργανώνεται διαφορετικά. Τα διαλείμματα, οι εναλλαγές και ο προσωπικός ρυθμός είναι μέρος της διαδικασίας. - Να φροντίζουν τη δική τους αποφόρτιση.
Ενας γονέας που βρίσκει τρόπους να χαλαρώνει με άσκηση, κοινωνική επαφή ή χρόνο για τον εαυτό του μπορεί να στηρίξει πιο ουσιαστικά. - Να δηλώνουν διαθεσιμότητα χωρίς πίεση.
Η παρουσία «στο πλάι» και όχι «από πάνω» από το παιδί δημιουργεί χώρο για επικοινωνία και έκφραση. - Να καλλιεργούν ενσυναίσθηση.
Η ανάκληση προσωπικών εμπειριών από αντίστοιχες στιγμές βοηθά στη δημιουργία ουσιαστικής σύνδεσης. - Να ενισχύουν τη διάκριση ανάμεσα στην επίδοση και την προσωπική αξία.
Ενα αποτέλεσμα δεν ορίζει το παιδί ούτε τις δυνατότητές του. - Να αναγνωρίζουν το άγχος ως φυσιολογικό.
Το άγχος μπορεί να λειτουργήσει και ως κίνητρο όταν πλαισιώνεται σωστά. - Να μοιράζονται εμπειρίες και να ακούν περισσότερο απ’ όσο μιλάνε. Η ακρόαση δημιουργεί χώρο για εμπιστοσύνη και ουσιαστικό διάλογο.
Ακούστε το επεισόδιο με τίτλο Πανελλήνιες με ψυχραιμία
Γονείς παρόντες
Ta παιδιά χρειάζονται γονείς που παραμένουν παρόντες, αυθεντικοί και δημιουργούν σταθερότητα. Ενηλίκους που μπορούν να αντέξουν την ένταση της προετοιμασίας για τις εξετάσεις χωρίς να την επιτείνουν, που δείχνουν εμπιστοσύνη χωρίς να αποσύρονται και που υποστηρίζουν χωρίς να ελέγχουν.
Η διαχείριση του άγχους των εξετάσεων δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη περίοδο· αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης μαθησιακής και συναισθηματικής διαδικασίας. Μέσα από αυτή, τα παιδιά μαθαίνουν να οργανώνουν τον χρόνο τους, να αναγνωρίζουν πότε χρειάζονται ξεκούραση, να διαχειρίζονται την πίεση και να επιμένουν σε έναν στόχο.
Μαθαίνουν, επίσης, ότι η προσπάθεια συνυπάρχει με την αμφιβολία και ότι η ένταση δεν ακυρώνει την ικανότητά τους να προχωρούν. Ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός σε αυτή τη διαδρομή. Πρέπει να δίνουν το παράδειγμα της ψυχραιμίας, να ενθαρρύνουν μια θετική αλλά ρεαλιστική στάση και να δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η μάθηση δεν περιορίζεται στην απόδοση, αλλά συνδέεται με την προσωπική εξέλιξη. Μια συνθήκη όπου η αξία του παιδιού δεν εξαρτάται από ένα αποτέλεσμα, αλλά αναγνωρίζεται στο σύνολό της. Ετσι τα παιδιά-μαθητές παίρνουν ίσως το πιο σημαντικό μάθημα. Οχι μόνο πώς να γράψουν καλά σε ένα διαγώνισμα, αλλά πώς να στέκονται απέναντι στις προκλήσεις της ζωής με ανθεκτικότητα, ισορροπία και εμπιστοσύνη στον εαυτό τους.
Καλή επιτυχία!
