Τις απαισιόδοξες εκτιμήσεις της Eurostat σχετικά με την πορεία του πληθωρισμού ήρθε στην ουσία να επιβεβαιώσει χθες η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), ανακοινώνοντας ότι ο εθνικός δείκτης τιμών καταναλωτή σημείωσε ετήσια αύξηση τον Μάιο 5,2%, με κύρια πηγή πυροδότησής του τις τιμές των καυσίμων, των υπηρεσιών, αλλά και σειράς τροφίμων, κυρίως νωπών κρεάτων, ψαριών και λαχανικών.
Το πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους σε 61 κατηγορίες βασικών ειδών σούπερ μάρκετ, το αντίστοιχο πλαφόν στα καύσιμα, αλλά και η επιδότηση στην αντλία περιόρισαν εν μέρει τις ανατιμήσεις. Πρόκειται, ωστόσο, για μέτρα πρόσκαιρης αποτελεσματικότητας, όπως και τα ανακουφιστικά μέτρα τύπου fuel pass και άλλων, επιδοματικού χαρακτήρα, τα οποία αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τα δομικά προβλήματα της εγχώριας αγοράς.
Τα επιδόματα
Προβλήματα που αποτυπώνονται στη μεγάλη απόκλιση του πληθωρισμού στην Ελλάδα από τον μέσο πληθωρισμό της Ευρωζώνης, η οποία παρατηρείται κάθε φορά που υπάρχουν έντονες πληθωριστικές πιέσεις. Μάλιστα, σύμφωνα με μερίδα οικονομικών αναλυτών, τα επιδόματα, καθώς δεν συνδυάζονται με παρεμβάσεις δομικού χαρακτήρα στην αγορά, συντηρούν με τη σειρά τους την ακρίβεια και επιδοτούν την κερδοσκοπία, καθώς καταφέρνουν να ενισχύσουν τη ζήτηση. Εως ένα βαθμό λειτουργούν όπως τα μέτρα που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος, μέτρα που επίσης μέχρι τώρα ενισχύουν τη ζήτηση και όχι την προσφορά και τον ανταγωνισμό, ωθώντας προς τα πάνω τις τιμές αγοράς και ενοικίασης.
Υψηλές τιμές σε καύσιμα, υπηρεσίες, αλλά και σε μια σειρά τροφίμων, κυρίως νωπών κρεάτων, ψαριών και λαχανικών.
Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Eurostat για τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή που ανακοινώθηκαν στις 2 Ιουνίου και από τα αντίστοιχα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ που ανακοινώθηκαν χθες, παρατηρείται το εξής: αν και ο πληθωρισμός ενισχύθηκε συνολικά σε επίπεδο Ευρωζώνης και διαμορφώθηκε τον Μάιο σε 3,2% από 3% τον Απρίλιο, τον ίδιο μήνα παρατηρήθηκε η μεγαλύτερη απόκλιση του τελευταίου 12μήνου ανάμεσα στον ρυθμό μεταβολής του εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή στην Ελλάδα και στην Ευρωζώνη και δη 1,7 ποσοστιαίες μονάδες. Στην Ελλάδα ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή διαμορφώθηκε τον Μάιο σε 4,9%. Στις επιμέρους κατηγορίες προϊόντων παρατηρούνται οι εξής αποκλίσεις: ο ενεργειακός πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε τον Μάιο σε 20,2%, σχεδόν διπλάσιος από ό,τι στην Ευρωζώνη (10,9%), στις υπηρεσίες διαμορφώθηκε στην Ελλάδα σε 5,7%, ενώ στην Ευρωζώνη σε 3,5%, στα τρόφιμα σε 3,1% στην Ελλάδα έναντι 2% στην Ευρωζώνη.
Πού οφείλονται αυτές οι αποκλίσεις; Οι ανατιμήσεις ενσωματώνονται πολύ γρήγορα στις τιμές λιανικής στην ελληνική αγορά σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές, λόγω της συνεχιζόμενης μεγάλης εξάρτησης της Ελλάδας από τις εισαγωγές σε πρώτες και δεύτερες ύλες, αλλά και τελικά προϊόντα, στις πολλές στρεβλώσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στην εμπορία και διακίνηση νωπών φρούτων και λαχανικών, στα υψηλά μερίδια που εξακολουθούν να έχουν τα επώνυμα προϊόντα, ενώ δεν θα πρέπει να παραγνωρισθεί και η επίδραση των υψηλών έμμεσων φόρων, κυρίως του ΦΠΑ, αλλά και του ΕΦΚ. Για παράδειγμα, στο μοσχαρίσιο κρέας όπου καταγράφηκε ετήσια αύξηση τιμών τον Μάιο 17,6%, αυτή οφείλεται στην υψηλή εξάρτηση της Ελλάδας από τις εισαγωγές (μόνο το 10%-12% των αναγκών καλύπτεται από την εγχώρια παραγωγή) κυρίως από χώρες όπου έχει μειωθεί η παραγωγή, όπως είναι η Γαλλία, η Γερμανία και η Ολλανδία. Υπάρχει, ωστόσο, και ο «ελληνικός» παράγοντας: το γεγονός ότι κάθε κομμάτι έχει διαφορετική τιμή, οδηγεί συχνά στην αύξηση της μέσης τιμής, έτσι ώστε να αντισταθμιστούν οι «απώλειες» εσόδων και κερδών από την πώληση των φθηνότερων κομματιών.
Σε ό,τι αφορά τα νωπά φρούτα και λαχανικά, τα οποία πωλούνται σε πολύ υψηλές τιμές ακόμη και στη λαϊκή αγορά, εκτός από τις σημαντικές αυξήσεις στο κόστος παραγωγής λόγω εκτίναξης των τιμών ενέργειας και λιπασμάτων, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και η δομή της αγοράς: η κραταιά παρουσία των χονδρεμπόρων στην εφοδιαστική αλυσίδα οπωροκηπευτικών είναι ιδιαιτέρως εμφανής, εάν αναλογισθεί κάποιος ότι μεσολαβούν κυρίως μέσω των κεντρικών αγορών για την πώληση των προϊόντων στους εμπόρους των λαϊκών αγορών, προμηθεύουν τα σούπερ μάρκετ σε ποσοστά που κυμαίνονται από 45% έως 75% αναλόγως του προϊόντος, αλλά και τα μεμονωμένα οπωροπωλεία.
Η παλιά «συνταγή»
Ποια είναι η αντίδραση του καθ’ ύλην αρμόδιου υπουργείου, του υπουργείου Ανάπτυξης; Με τους παράγοντες της αγοράς να προβλέπουν ότι έρχεται «τσουνάμι ανατιμήσεων», όπως χαρακτηριστικά τονίζουν μιλώντας στην «Καθημερινή», καθώς οι αντοχές για απορρόφηση των αυξήσεων που υπάρχουν στο κόστος παραγωγής και λειτουργίας εξαντλούνται, και με το σενάριο της προσφυγής στις κάλπες το φθινόπωρο να παραμένει πιθανό, η κυβέρνηση φαίνεται να καταφεύγει στην παλιά «συνταγή» της «συμφωνίας κυρίων» και της «πρωτοβουλίας μείωσης τιμών». Σύμφωνα με πληροφορίες, στις συναντήσεις που είχε ο Τάκης Θεοδωρικάκος την Τρίτη με τον Σύνδεσμο Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων (ΣΕΒΤ) και χθες με την Ενωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ), η κατεύθυνση πιθανότατα θα είναι η εξής: διατήρηση του πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους και μετά τις 30 Ιουνίου για δύο ακόμη μήνες τουλάχιστον και στη συνέχεια από τον Σεπτέμβριο, μετά τα «μπάνια του λαού», μείωση τιμών σε βασικές κατηγορίες τροφίμων και όχι σε οποιουσδήποτε κωδικούς. Αυτό που εξετάζεται είναι οι κατηγορίες να καθοριστούν σε συνεργασία με την Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς, αξιοποιώντας τα στοιχεία των εξειδικευμένων εταιρειών που ερευνούν τον κλάδο –όπως είναι η Nielsen IQ και η Circana– έτσι ώστε να επιλεγούν προϊόντα με υψηλή ζήτηση.
