Ακριβώς δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα που οδήγησε στην έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ενωση, ο Καναδάς παρουσιάζεται πια να οδεύει προς ένα δικό του επαπειλούμενο ενδοκαναδικό διαζύγιο τύπου «Brexit», με την Οττάβα σε ρόλο Ευρώπης και την Αλμπέρτα σε ρόλο Βρετανίας. «Κάποιοι λένε ότι είναι η αρχή μιας διαδικασίας διαπραγμάτευσης, αλλά για μερικούς είναι η αρχή ενός πραγματικού διαζυγίου. Αυτή είναι μια πολύ επικίνδυνη μπλόφα», δήλωσε ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ την περασμένη Δευτέρα, αναφερόμενος στα σχέδια περί ενδεχόμενης απόσχισης της επαρχίας της Αλμπέρτα από τον υπόλοιπο Καναδά. Σύμφωνα με τον Κάρνεϊ, όσοι προωθούν ή βλέπουν θετικά τα αποσχιστικά σενάρια θα πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη τους την περίπτωση του Brexit, το οποίο αποτελεί, στα μάτια του Καναδού πρωθυπουργού καθώς και πολλών άλλων, παράδειγμα προς αποφυγήν.
Ο Καναδός πρωθυπουργός –και πρώην διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας– Μαρκ Κάρνεϊ καλεί τους συμπατριώτες του να μην επαναλάβουν το «λάθος» των Βρετανών.
Ηταν 23 Ιουνίου του 2016 όταν σχεδόν το 52% των πολιτών του Ηνωμένου Βασιλείου ψήφισε υπέρ της εξόδου από την Ε.Ε., κάνοντας δηλαδή ακριβώς αυτό το οποίο ο Ντέιβιντ Κάμερον δεν περίμενε ότι οι συμπατριώτες του θα έκαναν όταν, ως πρωθυπουργός ο ίδιος της Βρετανίας και επικεφαλής των Τόρις, άνοιγε τον δρόμο για τη διεξαγωγή εκείνου του δημοψηφίσματος υποκύπτοντας σε εσωκομματικές πιέσεις.
Οι συνέπειες
Εν έτει 2026 πια, οι πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου παρουσιάζονται στην πλειονότητά τους, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις (YouGov), να αποδοκιμάζουν ως αρνητικό το γεγονός της εξόδου από την Ε.Ε. Ο ίδιος ο Κάμερον ήταν ο πρώτος που «έχασε το κεφάλι του», πολιτικά μιλώντας, όταν παραιτήθηκε το καλοκαίρι του 2016. Οσο για το κόμμα του, αυτό υπέστη στις βουλευτικές εκλογές του 2024 την πιο βαριά ήττα που έχει ποτέ υποστεί σε εθνικό επίπεδο, αφού όμως είχε προηγουμένως αναγκαστεί να αλλάξει πέντε πρωθυπουργούς (Κάμερον, Μέι, Τζόνσον, Τρας, Σούνακ) μέσα σε διάστημα περίπου οκτώ ετών. Με άλλα λόγια, το Brexit μάλλον δεν πήγε και τόσο καλά για την παράταξη που ήταν στην κυβέρνηση όταν αυτό έγινε πράξη. Αλλά και ευρύτερα, το Ηνωμένο Βασίλειο παρουσιάζεται πια σε ένα βαθμό αποσταθεροποιημένο εκ των έσω, αφού για πρώτη φορά στα χρονικά οι περιοχές της Σκωτίας, της Ουαλλίας και της Βόρειας Ιρλανδίας έχουν όλες πρωθυπουργούς (πρώτους υπουργούς) με αποσχιστικές διαθέσεις. Διόλου τυχαία, κάποιες από αυτές τις περιοχές (η Σκωτία και η Βόρεια Ιρλανδία) είχαν το 2016 ψηφίσει υπέρ της παραμονής στην Ε.Ε.
Ολα αυτά προφανώς τα γνωρίζει πολύ καλά ο Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος ήταν διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας την επίμαχη περίοδο (2013-2020), ο πρώτος στα χρονικά μη Βρετανός διοικητής στην ιστορία του εν λόγω ιδρύματος. «Είδα από πρώτο χέρι τι συνέβη στο Ηνωμένο Βασίλειο όταν κάποιοι έλεγαν: “Ψηφίστε υπέρ αυτού (σ.σ. Brexit), θα είναι ήπιο και μετά θα διαπραγματευτούμε”. Δέκα χρόνια μετά, ακόμη προσπαθούν να αναιρέσουν αυτό που ο κόσμος νόμιζε ότι δεν ψήφισε, αλλά τελικά απέκτησε», δήλωσε ο ίδιος προχθές μιλώντας σε δημοσιογράφους.
Οι προειδοποιήσεις του Κάρνεϊ δεν είναι, ωστόσο, καθόλου βέβαιο ότι θα εισακουστούν. Η Ντανιέλ Σμιθ, πρωθυπουργός της Αλμπέρτα, προωθεί τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την απόσχιση της εν λόγω επαρχίας από τον υπόλοιπο Καναδά. Με βάση όσα έχουν μέχρι στιγμής ανακοινωθεί, οι ψηφοφόροι της εν λόγω επαρχίας, που αριθμεί συνολικά σχεδόν 5 εκατομμύρια κατοίκους, θα κληθούν στις 19 Οκτωβρίου να απαντήσουν με «ναι» ή «όχι» σε μια σειρά από ερωτήματα στο πλαίσιο δημοψηφίσματος, μεταξύ αυτών και στο ερώτημα «εάν θα πρέπει η κυβέρνηση της Αλμπέρτα να ξεκινήσει τη νομική διαδικασία που απαιτείται από το καναδικό Σύνταγμα για τη διεξαγωγή δεσμευτικού επαρχιακού δημοψηφίσματος σχετικά με το εάν η Αλμπέρτα πρέπει να αποσχιστεί από τον Καναδά». Με άλλα λόγια, το επερχόμενο δημοψήφισμα μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για τη διεξαγωγή ενός νέου δημοψηφίσματος που θα οδηγήσει στην de facto και de jure ανεξαρτητοποίηση της εν λόγω επαρχίας. Οι πιο «ψύχραιμες» φωνές υποβαθμίζουν τον κίνδυνο για τον Καναδά, υπενθυμίζοντας ότι οι κάτοικοι της γαλλόφωνης επαρχίας του Κεμπέκ έχουν σε όχι μία αλλά σε δύο περιπτώσεις στο παρελθόν καταψηφίσει τέτοιες προτάσεις περί απόσχισης: το 1980 και το 1995. Σημειώνεται ότι ο Καναδάς λειτουργεί ως ομοσπονδία, αποτελούμενη από συνολικά δέκα επαρχίες και τρεις ομοσπονδιακές περιοχές.
Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο»
Ειδικά στην περίπτωση της Αλμπέρτα, ωστόσο, ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» δεν είναι «πολιτισμικός» όπως στην περίπτωση του Κεμπέκ, αλλά ενεργειακός, αφού η συγκεκριμένη επαρχία φιλοξενεί σχεδόν το σύνολο των κοιτασμάτων πετρελαίου του Καναδά. Στις τάξεις των υποστηρικτών της ανεξαρτησίας κυριαρχούσε για χρόνια η άποψη ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υπονομεύει την ενεργειακή βιομηχανία της Αλμπέρτα στο πλαίσιο της προώθησης «πράσινων» πολιτικών. Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί διαμαρτύρονταν για μια σειρά από αποφάσεις που θεωρούσαν ότι επιχειρεί να τους επιβάλει η Οττάβα. Προκειμένου να κάμψει αυτές τις αντιδράσεις, ο Μαρκ Κάρνεϊ υπέγραψε μνημόνιο με την κυβέρνηση της εν λόγω επαρχίας το οποίο μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για έναν νέο αγωγό πετρελαίου που θα συνδέει την Αλμπέρτα με τις ακτές της Βρετανικής Κολομβίας. Για αυτόν τον λόγο, ωστόσο, ο Καναδός πρωθυπουργός τώρα δέχεται κριτική από την άλλη πλευρά των υποστηρικτών της πράσινης μετάβασης. Ειρήσθω εν παρόδω, ο Κάρνεϊ είχε διατελέσει ειδικός απεσταλμένος του γενικού γραμματέα ΟΗΕ για το Κλίμα την περίοδο μεταξύ 2019 και 2025, γεγονός το οποίο κάποιοι σπεύδουν τώρα να του υπενθυμίσουν.
