«Βάλατε αντηλιακό σήμερα;». Αυτή την ερώτηση θέτει ο πρόεδρος της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας Σωτήρης Θεοχάρης, διαλύοντας πολύ συχνούς μύθους γύρω από την έκθεση στον ήλιο. Οπως αναφέρει στην «Κ», «υπάρχει ο μύθος ότι το αντηλιακό είναι κάτι που αφορά μόνο τις γυναίκες, ότι χρησιμοποιείται μόνο το καλοκαίρι. Πολλοί λένε “έχει σκιά σήμερα, δεν βάζω αντηλιακό”, “δεν πάω στην παραλία σήμερα, οπότε δεν βάζω”, “έβαλα μία φορά, αρκεί”. “Είναι χειμώνας, κάνω σκι, δεν βάζω”. Αλλος μύθος είναι ότι “δεν βάζω αντηλιακό γιατί εμποδίζει την παραγωγή βιταμίνης D”. Δεν βάζουν ούτε στα παιδιά γι’ αυτόν τον λόγο και ξέρουμε ότι εκεί είναι πολλαπλάσιο το έγκαυμα. Ενα έγκαυμα στην παιδική ηλικία διπλασιάζει τον διά βίου κίνδυνο ανάπτυξης μελανώματος, όταν για τον ενήλικο χρειάζονται πέντε εγκαύματα». Και προσθέτει: «Προσπαθούμε να κάνουμε καμπάνια η οποία να μην περιορίζεται μόνο στον μήνα Μάιο. Τον Μάιο κάνουμε την κορύφωση της ευαισθητοποίησης, με έμφαση στα μέτρα πρόληψης όσον αφορά την επερχόμενη έντονη έκθεση στον ήλιο. Η παρέμβαση της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας πρέπει να είναι 12μηνη».
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό διότι τα περιστατικά μελανώματος, της πιο επιθετικής μορφής καρκίνου του δέρματος, αυξάνονται διαρκώς. Τα επίσημα στοιχεία από τον ΕΟΔΥ αναφέρουν ότι το 2020 υπήρξαν 1.313 περιπτώσεις μελανώματος και το 2022 ξεπέρασαν τις 1.450. Πριν από 25-30 χρόνια, οι εκτιμήσεις ανέφεραν 400 περιστατικά μελανώματος ετησίως.
Η πρόληψη είναι κουλτούρα ζωής, λέει ο Σωτήρης Θεοχάρης, πρόεδρος της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας, και συνιστά αλλαγές στην καθημερινότητα και μηνιαία αυτοεξέταση.
Οπως εξηγεί στην «Κ» ο καθηγητής Δερματολογίας – Αφροδισιολογίας του ΕΚΠΑ Αλέξανδρος Στρατηγός, «ο ήλιος δεν έχει γίνει πιο επιθετικός σήμερα, όμως ο κίνδυνος για το δέρμα έχει αυξηθεί λόγω συνδυασμού παραγόντων: οι άνθρωποι εκτίθενται περισσότερο στον ήλιο από ό,τι παλαιότερα, το μαύρισμα έχει γίνει μέρος του σύγχρονου τρόπου ζωής, το προστατευτικό όζον της ατμόσφαιρας εξακολουθεί να εμφανίζει μείωση σε πολλές περιοχές της Γης, ενώ παράλληλα η κλιματική αλλαγή έχει αυξήσει τις ημέρες με υψηλό δείκτη UV αλλά και τον χρόνο παραμονής μας σε εξωτερικούς χώρους. Ετσι, παρότι ο ίδιος ο ήλιος δεν άλλαξε σημαντικά, η συνολική επίδρασή του στο δέρμα έχει γίνει πιο απειλητική».
Τι να προσέχουμε
H πρόληψη του μελανώματος και του καρκίνου του δέρματος είναι πρωτογενής και δευτερογενής. «Η πρωτογενής περιλαμβάνει τις μικρές αλλαγές της καθημερινότητάς μας με σκοπό να μειώσουμε τη συχνότητα εμφάνισης όλων των καρκίνων δέρματος», επισημαίνει ο κ. Θεοχάρης και προσθέτει: «Αυτές ποιες είναι; Δεν είμαστε στον ήλιο 11 το πρωί με 4 το απόγευμα, αποφεύγουμε τον ήλιο αυτή την ώρα και προτιμάμε τη σκιά, κάνουμε χρήση των λοιπών φωτοπροστατευτικών μέσων, όπως καπέλο πλατύγυρο, γυαλιά με UV προστασία, μπλούζες μακρυμάνικες, σκουρόχρωμες, και αντηλιακό 12 μήνες, 365 ημέρες. Το αντηλιακό είναι η ασπίδα μας. Η ασπίδα προστασίας απέναντι στην υπερέκθεση στον ήλιο». Η εφαρμογή εγκεκριμένου αντηλιακού, που πρέπει να έχει δείκτη προστασίας τουλάχιστον 30, γίνεται 20 λεπτά πριν βγούμε από το σπίτι, ενώ ανανεώνεται κάθε δύο ώρες.
Επιπλέον οδηγίες για την πρωτογενή πρόληψη δημοσίευσε χθες και η Ελληνική Αντικαρκινική Εταιρεία. Σύμφωνα με αυτήν, «προσέχουμε σε θάλασσα και πισίνα. Οι υπεριώδεις ακτινοβολίες μάς φθάνουν ακόμη και μέσα στο νερό. Μπορεί να αισθανόμαστε λιγότερο κάψιμο, αλλά η ακτινοβολία δρα. Ηλιακή ακτινοβολία δεχόμαστε και κάτω από ομπρέλα θαλάσσης, αφού αντανακλάται από την επιφάνεια της παραλίας. Γι’ αυτό και μαυρίζουμε ξαπλωμένοι ή καθισμένοι κάτω από ομπρέλα. Επίσης, υπεριώδη ακτινοβολία δέχονται και οι επιβάτες βάρκας ή φουσκωτού, ακόμη και αν έχει τέντα που τους σκιάζει, λόγω αντανάκλασης των ακτίνων από την επιφάνεια της θάλασσας. Επιπλέον, τα τζάμια των αυτοκινήτων δεν εμποδίζουν την υπεριώδη ακτινοβολία να φθάσει στο δέρμα μας, εκτός αν έχουν ειδικό φίλτρο. Γι’ αυτό και δεν ακουμπάμε τον αγκώνα στο ανοικτό παράθυρο και εφαρμόζουμε όλα τα μέτρα προστασίας, ακόμη και μέσα στο αμάξι».
Ο κ. Θεοχάρης εστιάζει και στη δευτερογενή πρόληψη. Οπως λέει, «η δευτερογενής πρόληψη περιλαμβάνει όλα αυτά που θα κάνουμε εμείς, ως υπεύθυνοι πολίτες, για να μειώσουμε τη θνητότητα από μελάνωμα, δηλαδή να έχουμε έγκαιρη αναγνώριση του καρκίνου. Και αυτό τι είναι; Η μηνιαία αυτοεξέταση. Καθόμαστε μπροστά από έναν καθρέφτη, κοιτάμε εάν υπάρχει αλλαγή στο δέρμα μας, εάν υπάρχει καινούργια εμφάνιση σπίλου, με πλάγιους καθρέφτες βλέπουμε τις πλάγιες επιφάνειες του σώματός μας, και ένα δικό μας άτομο βλέπει την οπίσθια επιφάνεια του σώματός μας. Εάν δει κάτι καινούργιο, αυτό είναι καμπανάκι κινδύνου. Οταν ένας 50χρονος βγάλει νέα ελιά, είναι καμπανάκι. Δεν είναι μικρό παιδί για να βγάλει νέο σπίλο. Και μία φορά τον χρόνο επισκεπτόμαστε τον δερματολόγο μας για τον ετήσιο προσυμπτωματικό έλεγχο, για ολόσωμη χαρτογράφηση. Αυτά είναι όλα τα οποία συνιστούν την πρόληψη, είναι 12 μήνες η πρόληψη, είναι κουλτούρα ζωής. Θα πρέπει να την εντάξουμε στη ζωή μας. Αλλωστε ζούμε στην Ελλάδα. Εχουμε το προνόμιο να ζούμε στην πιο όμορφη χώρα, η οποία έχει και ηλιοφάνεια και η ηλιοφάνεια αυξάνει και τον κίνδυνο για τον καρκίνο του δέρματος».
Ο πρόεδρος της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας καταλήγει λέγοντας ότι «ο καρκίνος του δέρματος μας αφορά όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας, φυλής, φύλου και γεωγραφικής κατανομής. Είναι ένας συχνός καρκίνος στον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά είναι αυτός ο καρκίνος που έχει το πιο υψηλό ποσοστό ίασης, όταν αναγνωριστεί, διαγνωστεί και θεραπευτεί εγκαίρως».
Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι ο ήλιος είναι φίλος μας, έχουμε ανάγκη την ενέργειά του για τη ζωή μας, και είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία και την ευεξία μας ωστόσο πρέπει να προστατευόμαστε όσο περισσότερο γίνεται από την υπεριώδη ακτινοβολία του.
Η κλιματική κρίση μάς ωθεί επικίνδυνα πιο «κοντά» στον ήλιο
Οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στην υγεία λαμβάνουν διάφορες μορφές, με πιο πρόσφατο παράδειγμα την αύξηση στα ποσοστά καρκίνου του δέρματος. Παρότι έρευνες αποδίδουν αυτήν την άνοδο σε έναν συνδυασμό διαφόρων παραγόντων, μερίδα της επιστημονικής κοινότητας εκτιμά ότι η κλιματική αλλαγή συμβάλλει στα αυξημένα ποσοστά που καταγράφονται.
Οπως υπογραμμίζει η Ενωση Αμερικανικών Ιατρικών Κολεγίων (AAMC), τα περιστατικά εμφάνισης καρκίνου του δέρματος στις ΗΠΑ υπερτριπλασιάστηκαν την περίοδο από το 1975 έως το 2021, παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις στα αντηλιακά και την ευαισθητοποίηση του κοινού γύρω από τους κινδύνους της έκθεσης στον ήλιο. Σε εξίσου ανησυχητικά επίπεδα, στον Καναδά, το μελάνωμα –μία από τις πιο θανατηφόρες μορφές καρκίνου του δέρματος– αυξήθηκε κατά 17% μόνο το 2024.
Οι αυξανόμενες θερμοκρασίες λόγω της κλιματικής αλλαγής και η εντεινόμενη έκθεση στην υπεριώδη (UV) ακτινοβολία που επηρεάζεται από την ατμοσφαιρική ρύπανση θα μπορούσαν να συμβάλουν στα νούμερα αυτά, όπως σημειώνει η Ενωση Αμερικανικών Ιατρικών Κολεγίων (AAMC).
«Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι η συνέργεια τριών περιβαλλοντικών επιπτώσεων: της αυξημένης υπεριώδους ακτινοβολίας, της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της θερμότητας», εξηγεί η επίκουρη καθηγήτρια δερματολογίας στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Βάντερμπιλτ στο Νάσβιλ του Τενεσί, Εβα Ρόουλινγκς Πάρκερ, η οποία ειδικεύεται στις δερματικές παθήσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή.
Σε βόρειες χώρες
Σύμφωνα με έρευνα του 2025 που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, η άνοδος στις θερμοκρασίες που φέρνει η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε αύξηση του χρόνου που περνάμε σε εξωτερικούς χώρους – και επομένως υπό το «βλέμμα» του ηλίου. Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει την αύξηση σε περιστατικά καρκίνου στο δέρμα σε βόρειες χώρες που παραδοσιακά είχαν λιγότερες ημέρες υψηλών θερμοκρασιών, όπως ο Καναδάς και η Σκανδιναβία.
Τα αυξημένα ποσοστά συνδέονται και με άλλες δερματικές παθήσεις εκτός από τον καρκίνο του δέρματος, όπως η ατοπική δερματίτιδα και η ψωρίαση, λόγω της ζέστης, της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της έκθεσης στον καπνό των πυρκαγιών.
Ο καρκίνος του δέρματος αποτελεί τη συνηθέστερη μορφή καρκίνου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας (AAD), εκτιμάται ότι ένας στους πέντε Αμερικανούς θα αναπτύξει καρκίνο στο δέρμα κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της ζωής του. Αυτός περιλαμβάνει τρεις κύριους τύπους: το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα (BCC), το πιο συνηθισμένο είδος, το οποίο εμφανίζεται ως ένα «μαργαριταρένιο εξόγκωμα» ή ως μια ροζ κηλίδα δέρματος, το πλακώδες καρκίνωμα (SCC), το δεύτερο πιο συνηθισμένο είδος, το οποίο εμφανίζεται ως ένα κόκκινο εξόγκωμα ή πληγή, και το μελάνωμα, το πιο θανατηφόρο είδος, το οποίο μπορεί να αναπτυχθεί από έναν υπάρχοντα σπίλο ή μια νέα σκούρα κηλίδα. Εάν διαγνωστούν εγκαίρως, το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα (BCC) και το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (SCC) έχουν αυξημένα ποσοστά ίασης. Το μελάνωμα, από την άλλη πλευρά, αναμένεται να προκαλέσει τον θάνατο 8.510 Αμερικανών φέτος.
«Ο ήλιος είναι εθιστικός. Λαχταράμε τον ήλιο», υπογραμμίζει ο Ιβάν Λιτβίνοφ, δερματολόγος στο Νοσοκομείο Σέιντ Μέρις που συνεργάζεται με την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου ΜακΓκιλ στο Μόντρεαλ.
Οι τάσεις για μαυρισμένο δέρμα και για το λεγόμενο «υγιές μαύρισμα», είτε κάτω από τον ήλιο είτε σε εσωτερικά σολάριουμ, έχουν επίσης επηρεάσει τα ποσοστά δερματικού καρκίνου. Οι γυναίκες κάτω των 30 ετών που χρησιμοποιούν σολάριουμ έχουν έξι φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν μελάνωμα από εκείνες που δεν το κάνουν, σημειώνει η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας (AAD).
Ειδικοί σημειώνουν ότι ο καλύτερος τρόπος για να αποφύγετε την επιβλαβή έκθεση στον ήλιο είναι η αναζήτηση σκιάς και τα ελαφρά ρούχα που καλύπτουν το δέρμα, ενώ στο εκτεθειμένο στον ήλιο δέρμα θα πρέπει να εφαρμόζεται σχολαστικά αντηλιακό, κάθε δύο έως τρεις ώρες.
ΠΗΓΗ: WWW. AAMC.ORG
