A.P.
25.04.2026 • 14:23
ΚΙΕΒΟ. Στις 26 Απριλίου 1986, στη 1.23 τη νύχτα, έκρηξη σημειώθηκε στον αντιδραστήρα 4 του πυρηνικού σταθμού παραγωγής ενέργειας του Τσερνόμπιλ, 130 χλμ. από το Κίεβο, εκλύοντας πρωτοφανές στην ιστορία φορτίο ραδιενέργειας πάνω από όλη την Ευρώπη.
Σαράντα χρόνια μετά το καταστροφικό ατύχημα, η πυρηνική ενέργεια κάνει την επανεμφάνισή της στον απόηχο των ενεργειακών κρίσεων που προκάλεσαν οι πόλεμοι σε Ουκρανία και Ιράν. Περισσότεροι από 400 αντιδραστήρες συνεχίζουν να λειτουργούν σε 31 χώρες του κόσμου, ενώ 70 νέες τέτοιες μονάδες βρίσκονται υπό κατασκευήν. Η πυρηνική ενέργεια καλύπτει σήμερα ποσοστό 10% των παγκόσμιων αναγκών σε ηλεκτρικό.
Την ίδια στιγμή, η τεχνολογία των αντιδραστήρων έχει πραγματοποιήσει άλματα, καθιστώντας τα πυρηνικά εργοστάσια ασφαλέστερα και φθηνότερα στην κατασκευή και στη λειτουργία τους. Παρότι το δυστύχημα του Τσερνόμπιλ και η καταστροφή στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας το 2011 περιόρισαν τη ζήτηση για τέτοιες πηγές ενέργειας, η αναβίωση του ενδιαφέροντος δεν ήταν παρά θέμα χρόνου, όπως εξηγεί ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας – ΙΕΑ.
«Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα φέρει στο προσκήνιο την πυρηνική ενέργεια. Πρόκειται για ασφαλές σύστημα παραγωγής ηλεκτρικού, που θα γίνει περιζήτητο σε Αμερική, Ευρώπη και Ασία», λέει ο Μπιρόλ.
Επενδύουν οι ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ είναι σήμερα ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός πυρηνικής ενέργειας, με 94 λειτουργικούς αντιδραστήρες, υπεύθυνους για το 30% της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρικού με τη μέθοδο αυτή. Η χώρα σχεδιάζει μάλιστα να τετραπλασιάσει την παραγωγική ισχύ της μέχρι το 2050.
«Ο κόσμος δεν μπορεί να τροφοδοτήσει τις βιομηχανίες με ρεύμα, να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της τεχνητής νοημοσύνης και να διασφαλίσει το ενεργειακό μέλλον χωρίς την πυρηνική ενέργεια», είπε τον περασμένο μήνα ο Αμερικανός υφυπουργός Ενέργειας Τόμας ΝτιΝάνο. Η Κίνα, από τη μεριά της, λειτουργεί περίπου 60 αντιδραστήρες και ηγείται παγκοσμίως της δημιουργίας νέων, με πάνω από 30 υπό κατασκευήν και δηλωμένο στόχο να ξεπεράσει τις ΗΠΑ.
Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παραδέχθηκε ότι η εγκατάλειψη της πυρηνικής ενέργειας υπήρξε «στρατηγικό σφάλμα», ανακοινώνοντας νέες πρωτοβουλίες για τη διευκόλυνση της κατασκευής νέων μονάδων. Η Ρωσία, στο μεταξύ, ηγείται των εξαγωγών εξοπλισμού και τεχνογνωσίας, έχοντας κατασκευάσει 20 αντιδραστήρες σε όλο τον κόσμο.
Η Ουκρανία συνεχίζει να εξαρτάται ενεργειακά από την πυρηνική ενέργεια, παράγοντας με τον τρόπο αυτό το ήμισυ του ηλεκτρικού της χώρας. Τα πυρηνικά εργοστάσια έχουν παίξει κρίσιμο ρόλο στην άμυνα της Ουκρανίας μετά τη ρωσική εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022.
Το 1990 κάλυπτε το 33% των αναγκών της Ευρώπης σε ηλεκτρισμό, με το ποσοστό αυτό να βρίσκεται σήμερα στο 15% – Πρωτοβουλίες για τη διευκόλυνση της κατασκευής νέων μονάδων.
Η Ιαπωνία έθεσε εκ νέου σε λειτουργία 15 αντιδραστήρες, έχοντας ολοκληρώσει μελέτη ασφαλείας με τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τον σεισμό και το τσουνάμι του 2011 στη Φουκουσίμα, ενώ δέκα νέα πυρηνικά εργοστάσια αναμένουν την αδειοδότησή τους από την κυβέρνηση στο Τόκιο. Η Νότια Αφρική διαθέτει το μοναδικό πυρηνικό εργοστάσιο της ηπείρου, αν και η Ρωσία κατασκευάζει αυτή τη στιγμή τέτοια μονάδα στην Αίγυπτο, ενώ πολλές άλλες αφρικανικές χώρες μελετούν ανάλογα σχέδια.
Η Κομισιόν, από τη μεριά της, μετέβαλε τη στάση της απέναντι στην πυρηνική ενέργεια, θεωρώντας την πλέον ως μια από τις «καθαρές» πηγές ενέργειας, όπως η αιολική και η ηλιακή, ικανές να επιτρέψουν την προσέγγιση στους κλιματικούς στόχους.
Το 1990 η πυρηνική ενέργεια κάλυπτε το 33% των αναγκών της Ευρώπης σε ηλεκτρικό, με το ποσοστό αυτό να βρίσκεται σήμερα στο 15%. Η Ε.Ε. εξετάζει τώρα την ανάπτυξη –πειραματικών για την ώρα– μικρών αντιδραστήρων, που θεωρούνται οικονομικοί και πιο εύκολοι στην κατασκευή.
Ηγείται η Γαλλία
Η Γαλλία και άλλα ευρωπαϊκά κράτη, όπως η Σουηδία και η Φινλανδία, ηγούνται της επαναφοράς στην πυρηνική ενέργεια. Αλλες χώρες, όμως, όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Αυστρία, απαγόρευσαν νομοθετικά τη χρήση της. Σε σημαντική πολιτική μεταστροφή, το Βέλγιο ανέστειλε πέρυσι νόμο ο οποίος προέβλεπε τη σταδιακή διακοπή λειτουργίας των πυρηνικών εργοστασίων της χώρας μεταξύ 2027 και 2035.
Η Γαλλία παραμένει στην πρώτη θέση της πυρηνικής ενέργειας στην Ευρώπη, με 57 αντιδραστήρες σε 19 εργοστάσια παραγωγής ρεύματος και τη χώρα να βασίζει το 70% των αναγκών της σε ηλεκτρικό στην πηγή αυτή.
Διαδοχικές γαλλικές κυβερνήσεις υποστήριξαν ότι η πυρηνική ενέργεια είναι αναγκαία για την ενεργειακή αυτονομία της χώρας. Το 2022 ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε σχέδια κατασκευής έξι νέων αντιδραστήρων, με στόχο τον περιορισμό των εκπομπών καυσαερίων. Η πανδημία της COVID-19, όμως, καθώς και η διαταραχή της αγοράς πετρελαίου που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, «αποκάλυψαν τα όρια των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο», λέει ο Νίκολας Γκόλντμπεργκ της συμβουλευτικής Columbus Consulting.
Υστερα από δεκαετίες διαμαρτυριών κατά της πυρηνικής ενέργειας, η Γερμανία έκλεισε τους διακόπτες των τελευταίων τριών πυρηνικών σταθμών της το 2023, τελικό βήμα 20ετούς πολιτικής πρωτοβουλίας. Η αναβίωση της πυρηνικής ενέργειας στη Γερμανία μοιάζει σήμερα ανέφικτη, όπως φάνηκε και από τις πρόσφατες δηλώσεις του καγκελαρίου Μερτς, που χαρακτήρισε «αμετάκλητη» την απόφαση εγκατάλειψης των πυρηνικών σταθμών.
Υπό διαρκή απειλή σήμερα τα ερείπια του αντιδραστήρα 4
Τέσσερις δεκαετίες μετά το καταστροφικότερο πυρηνικό δυστύχημα στην παγκόσμια Ιστορία, τα μολυσμένα ερείπια του αντιδραστήρα 4 του πυρηνικού σταθμού στο Τσερνόμπιλ στέκονται κάτω από τον ουρανό μιας εμπόλεμης ζώνης. Το ευάλωτο σημείο στα σύνορα της Ουκρανίας με τη Λευκορωσία βρίσκεται πάλι υπό απειλή, όπως αναφέρουν σε άρθρο τους οι Times του Λονδίνου.
Μια ρωσική επίθεση με drone πέρυσι προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές στον προστατευτικό κλωβό του κατεστραμμένου αντιδραστήρα του Τσερνόμπιλ. Ουκρανός αξιωματούχος, υπεύθυνος για τον σταθμό, προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε περαιτέρω επίθεση στην περιοχή ενδέχεται να αναζωπυρώσει τον κίνδυνο μιας πυρηνικής καταστροφής.
Τον Απρίλιο του 1986, σχεδιαστικά ελαττώματα σε συνδυασμό με ανθρώπινα λάθη κατά τη διάρκεια άσκησης ασφαλείας, προκάλεσαν την έκρηξη του αντιδραστήρα 4 στο Τσερνόμπιλ. Ραδιενεργό υλικό, περίπου 400 φορές περισσότερο από όσο απελευθέρωσε η ατομική βόμβα στη Χιροσίμα, εξαπλώθηκε στην Ευρώπη.
Δύο χειριστές σκοτώθηκαν ακαριαία, ενώ 28 πυροσβέστες και εργαζόμενοι των υπηρεσιών άμεσης δράσης πέθαναν λόγω της ακτινοβολίας. Χιλιάδες «εκκαθαριστές», όπως έμειναν στην Ιστορία οι άνθρωποι που έσπευσαν εκεί μετά για να «μαζέψουν τα σπασμένα», πέθαναν μέσα στα χρόνια που ακολούθησαν λόγω καρκίνου ή καρδιακών προβλημάτων. Η εν λόγω καταστροφή, όπως αναφέρουν αναλυτές και ιστορικοί, συνέβαλε στην πτώση της Σοβιετικής Ενωσης πέντε χρόνια αργότερα.
Ευάλωτο σε επιθέσεις
Σήμερα, το Τσερνόμπιλ είναι ιδιαίτερα ευάλωτο σε επιθέσεις, λόγω της αστάθειας της κατασκευής που περικλείει τα ερείπια του αντιδραστήρα 4. Η τσιμεντένια σαρκοφάγος γύρω από τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα κατασκευάστηκε το 1986, μέσα σε μόλις 200 ημέρες. Στο εσωτερικό της περιέχει τουλάχιστον 5.000 τόνους άμμου, μολύβδου και βορικού οξέος, 190 τόνους καυσίμου διοξειδίου του ουρανίου, μεγάλες ποσότητες ραδιενεργού σκόνης και μια μάζα λιωμένου χάλυβα και σκυροδέματος, που μοιάζει με λάβα, τοξικά υλικά τα οποία με μια έκρηξη στο σημείο θα διοχετευθούν στην ατμόσφαιρα.
Το χτύπημα του ρωσικού drone σημειώθηκε στο βορειοδυτικό τμήμα της μεταλλικής αψίδας ύψους 108 μέτρων, γνωστής και ως «νέο ασφαλές περίβλημα» (New Safe Confinement ή NSC) στις 14 Φεβρουαρίου 2025. Η έκρηξη προκάλεσε πυρκαγιά που έκαιγε για 17 ημέρες. Η εσωτερική μεμβράνη, που ελέγχει την ατμόσφαιρα πάνω από την ασταθή σαρκοφάγο που περικλείει τα ερείπια του αντιδραστήρα, υπέστη επίσης ζημιά. Μια νέα ρωσική επίθεση θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατάρρευσή της.
Κάθε εβδομάδα εκατοντάδες πύραυλοι και drones μακράς εμβελείας εισέρχονται στον εναέριο χώρο της Ουκρανίας. Το διάστημα «ζωής» της αψίδας στις εγκαταστάσεις του Τσερνόμπιλ αγγίζει τον έναν αιώνα, ωστόσο αυτή δεν είναι σχεδιασμένη να αντέχει χτυπήματα από drones και πυραύλους. Σύμφωνα με τον γενικό εισαγγελέα της Ουκρανίας, Ρουσλάν Κραβτσένκο, μόνο στις 22 Απριλίου 35 ρωσικοί πύραυλοι πέταξαν σε απόσταση μικρότερη των 20 χιλιομέτρων από δύο από τα συνολικά πέντε πυρηνικά εργοστάσια της Ουκρανίας: το Τσερνόμπιλ και το Χμελνίτσκι.
