Η συζήτηση για το «επιτελικό κράτος» και τα όρια της πολιτικής στελέχωσης της διοίκησης επιστρέφει με ένταση, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, στον δημόσιο διάλογο, επαναφέροντας στο προσκήνιο ζητήματα όπως αυτό της διαφάνειας των κριτηρίων επιλογής, των φίλτρων που επιβάλλονται και κυρίως των όρων που λειτουργεί ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων στη χώρα μας. Και κάθε φορά, τα στοιχεία είναι αδιάσειστα και αποκαλυπτικά. Οι μετακλητοί υπάλληλοι στη χώρα μας αυξήθηκαν κατά 102% από το 2013 μέχρι το 2025, σε μια περίοδο που η συνολική απασχόληση στο Δημόσιο παρέμεινε σχετικά σταθερή. Με απλά λόγια, ενώ δεν αυξάνεται το κράτος, αυξάνεται ένα κομμάτι του, και δη αυτό που ελέγχεται άμεσα από την εκάστοτε κυβέρνηση. Μάλιστα, κάθε φορά που αλλάζει μια κυβέρνηση, η «στρατιά» των μετακλητών «ξηλώνεται» και στη συνέχεια πολλαπλασιάζεται…
Μελέτη του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ – τ. ΟΕΕ – τ. ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ), που βασίζεται σε αναλυτικά στατιστικά στοιχεία για την Ελλάδα, αντλημένα από επίσημες πηγές, καταγράφει την πραγματική εικόνα των μετακλητών υπαλλήλων στη χώρα. Και παρουσιάζει μια εικόνα που δεν αφήνει πλέον περιθώρια ωραιοποίησης. Τα επίσημα στοιχεία αποκαλύπτουν μια εκρηκτική και διαχρονικά επιταχυνόμενη αύξηση των μετακλητών, που μεταβάλλει ουσιωδώς τη φυσιογνωμία της δημόσιας διοίκησης. Το 2013, οι μετακλητοί ανέρχονταν σε 1.760 άτομα. Τον Οκτώβριο του 2025 φθάνουν τους 3.556. Πρόκειται για αύξηση άνω του 100%. Ακόμη πιο αποκαλυπτικός είναι ο τρόπος που αλλάζουν αυτοί οι αριθμοί μέσα στον χρόνο. Κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση, ο αριθμός των μετακλητών πέφτει απότομα και στη συνέχεια αρχίζει πάλι να ανεβαίνει. Το 2015, για παράδειγμα, υπήρξε περίοδος που μειώθηκαν στους 845 –ενώ ο μέσος ετήσιος αριθμός τους ήταν 1.409– και μετά αυξήθηκαν ξανά. Το ίδιο συνέβη το 2019 και το 2024. Αυτό δείχνει ότι δεν μιλάμε για έναν σταθερό διοικητικό μηχανισμό, αλλά για ένα σύστημα που «γκρεμίζεται» και «ξαναχτίζεται» κάθε φορά από την αρχή, ακόμη κι αν παρέμεινε στην εξουσία το ίδιο κόμμα.
Αν δούμε την εξέλιξη ανά περίοδο, φαίνεται ακόμη πιο καθαρά η τάση αύξησης. Την περίοδο 2012-2014 (κυβέρνηση Ν.Δ. – ΠΑΣΟΚ), οι μετακλητοί ήταν περίπου 1.800 κατά μέσον όρο. Από το 2015 έως το 2019 (κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ) ανέβηκαν στους 2.122. Μετά το 2019 (κυβερνήσεις Ν.Δ.) ξεπέρασαν τους 3.200 κατά μέσον όρο, φτάνοντας μέχρι και τους 3.646. Αυτό δείχνει ότι η χρήση του θεσμού γίνεται όλο και πιο έντονη με τα χρόνια.
Αυτή η πρακτική έχει συνέπειες, επισημαίνεται στη μελέτη, καθώς όταν η διοίκηση αλλάζει τόσο έντονα με κάθε πολιτική αλλαγή, χάνεται η συνέχεια. Η εμπειρία δεν συσσωρεύεται και η γνώση δεν μένει στο σύστημα. Αντί για ένα σταθερό κράτος που λειτουργεί ανεξάρτητα από κυβερνήσεις, δημιουργείται ένας μηχανισμός που ξεκινάει ξανά σε κάθε εκλογικό κύκλο.
Αντί για ένα ανεξάρτητο κράτος από κυβερνήσεις, δημιουργείται ένας μηχανισμός που ξεκινάει ξανά σε κάθε εκλογικό κύκλο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το πού βρίσκονται αυτοί οι μετακλητοί. Το 56,7% είναι στην τοπική αυτοδιοίκηση, δηλαδή στους δήμους και στις περιφέρειες. Αυτό σημαίνει ότι ο μεγαλύτερος όγκος πολιτικών «διορισμών» δεν είναι στα υπουργεία. Στη Βουλή βρίσκεται το 23,3%, ενώ στα υπουργεία το ποσοστό είναι χαμηλότερο, στο 15,9%. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Οτι το φαινόμενο δεν περιορίζεται στο κέντρο της εξουσίας, αλλά απλώνεται σε όλο το διοικητικό σύστημα.
Σύμφωνα μάλιστα με την ΠΑΝΣΥΠΟ, στους δήμους, το φαινόμενο εξηγείται εν μέρει από το θεσμικό πλαίσιο. Κάθε δήμαρχος μπορεί να έχει έναν αριθμό συνεργατών που συνδέεται με τους αντιδημάρχους. Σε κάθε δήμο ο αριθμός είναι μικρός, αλλά επειδή υπάρχουν 332 δήμοι, το σύνολο γίνεται πολύ μεγάλο. Αρα, το πρόβλημα δεν είναι ένας δήμος ξεχωριστά, αλλά το άθροισμα όλων μαζί.
Υπάρχει βέβαια και σημαντικό οικονομικό κόστος. Οι μετακλητοί κοστίζουν περίπου 86,9 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Ομως το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο το ποσό. Είναι το ότι αυτά τα χρήματα δεν επενδύονται σε μόνιμο προσωπικό ή σε ενίσχυση της διοίκησης μακροπρόθεσμα. Πρόκειται για δαπάνη που επαναλαμβάνεται κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση, χωρίς να αφήνει πίσω της μόνιμο αποτέλεσμα.
Κι όταν συγκρίνουμε την Ελλάδα με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η διαφορά γίνεται πιο έντονη. Στη Δανία, οι πολιτικοί σύμβουλοι είναι μόλις 39 σε σύνολο σχεδόν 200.000 δημοσίων υπαλλήλων – αναλογία 0,02%. Στη Γερμανία δεν υπάρχουν καν εξωτερικοί μετακλητοί: η πολιτική εμπιστοσύνη εκφράζεται εντός του ίδιου του διοικητικού σώματος. Στην Κύπρο, ακόμη και ένα σύστημα που μέχρι πρόσφατα ήταν ανεξέλεγκτο, ρυθμίστηκε το 2024 με αυστηρά προσόντα, ασυμβίβαστα και υποχρεωτική δημοσιοποίηση στοιχείων.
Μεταξύ των άμεσων παρεμβάσεων που απαιτούνται σύμφωνα με τον ΠΑΝΣΥΠΟ, είναι η θέσπιση ανώτατου συνολικού πλαφόν μετακλητών σε επίπεδο γενικής κυβέρνησης, ώστε να ανακοπεί η ανεξέλεγκτη διόγκωση. Παράλληλα, απαιτείται σαφής επαναοριοθέτηση του ρόλου τους, με ρητή απαγόρευση ανάθεσης διοικητικών αρμοδιοτήτων και πλήρη δημοσιοποίηση των καθηκόντων τους. Η καθιέρωση ελάχιστων προσόντων αποτελεί στοιχειώδη προϋπόθεση για τη θεσμική σοβαρότητα του συστήματος. Ταυτόχρονα, η εισαγωγή αυστηρών ασυμβίβαστων και κανόνων σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς και η πλήρης διαφάνεια μέσω δημόσιου μητρώου μετακλητών, αποτελούν αναγκαία εργαλεία αποκατάστασης της εμπιστοσύνης, επισημαίνουν.
