Το πρώτο προεδρικό διάταγμα που καθορίζει τι επιτρέπεται πού σε μια προστατευόμενη περιοχή είναι γεγονός. Πρόκειται για το διάταγμα προστασίας της θαλάσσιας και χερσαίας περιοχής της Γυάρου, η οποία χαρακτηρίζεται πλέον «περιοχή προστασίας της βιοποικιλότητας». Είναι η ευτυχής κατάληξη μιας υπερδεκαετούς προσπάθειας, θεμέλιο της οποίας αποτέλεσε ερευνητικό πρόγραμμα LIFE. Ωστόσο η ευρύτερη εικόνα του προγράμματος είναι κακή και οδήγησε σε καταδίκη από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο το 2020.
Τα εξαιρετικά νέα ανακοίνωσε χθες το υπουργείο Περιβάλλοντος. Το διάταγμα της Γυάρου υπεγράφη από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και πλέον αποτελεί το πρώτο προστατευτικό πλαίσιο στη χώρα που καταρτίστηκε με βάση τη νέα νομοθεσία (ν. 4685/2020). Το διάταγμα καλύπτει μια έκταση 260.369 στρεμμάτων, εκ των οποίων το 93,2% είναι θαλάσσια περιοχή.
Οπως προβλέπει το διάταγμα:
• Η θαλάσσια περιοχή γύρω από τη Γυάρο χωρίζεται σε τρεις ζώνες: Από τις ακτές έως 3 ναυτικά μίλια, στις οποίες απαγορεύεται η αλιεία, για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και της περιοχής τροφοληψίας της φώκιας monachus monachus. Το μέτρο αυτό πρακτικά ισχύει από το 2019 και παρατεινόταν ετησίως – με μια γκάφα το 2022: Τότε το υπουργείο κατήργησε κατά λάθος την απαιτούμενη άδεια αλιείας με αποτέλεσμα να σπεύσουν στη θαλάσσια περιοχή μεγάλα αλιευτικά και να μη μείνει λέπι. Ευτυχώς χάρη στην καθολική απαγόρευση, η περιοχή σταδιακά ανέκαμψε, όπως πιστοποίησε και το ΕΛΚΕΘΕ.
• Στη χερσαία ζώνη του νησιού δημιουργούνται τρεις ζώνες: Μια ζώνη απόλυτης προστασίας στη δυτική και βόρεια Γυάρο (υπό αυστηρή προστασία), μια ζώνη προστασίας της φύσης στο υπόλοιπο νησί (στην οποία επιτρέπονται μόνο ήπιες χρήσεις) και μια μικρή ζώνη γύρω από τα μνημεία των φυλακών. Στην τελευταία ζώνη επιτρέπονται οι εργασίες συντήρησης των μνημείων καθώς και η εγκατάσταση κατοικιών για τη στέγαση προσωπικού ασφαλείας και εργαζομένων.
Το πλαίσιο καταρτίστηκε με βάση τη νέα νομοθεσία (ν. 4685/2020) και καλύπτει έκταση 260.369 στρεμμάτων, εκ των οποίων το 93,2% είναι θαλάσσια περιοχή – Τι προβλέπεται.
• Μάλιστα, στο πλαίσιο της διαχείρισης της χλωρίδας και της πανίδας του νησιού το διάταγμα ρητά επιτρέπει τη διαχείριση των πληθυσμών των αγριογούρουνων και των αγριοκούνελων. Τα ζώα μεταφέρθηκαν στο παρελθόν στο νησί από κυνηγούς, που ακολούθως το επισκέπτονταν για να τα κυνηγήσουν. Ομως τα ζώα αναπαράχθηκαν με μεγάλους ρυθμούς, με αποτέλεσμα να διαταραχθεί η οικολογική ισορροπία στο νησί.
• Το διάταγμα επιτρέπει τις υποδομές ενέργειας, με το πρακτικό του Συμβουλίου της Επικρατείας (15/2026) να κάνει δεκτή τη συγκεκριμένη χρήση εφόσον πρόκειται για υποδομές μεταφοράς και όχι παραγωγής (δηλαδή δεν θα επιτραπεί αιολικό πάρκο στη Γυάρο).
Τη θέσπιση του διατάγματος χαιρέτισε και η περιβαλλοντική οργάνωση WWF, η οποία ήταν επικεφαλής στο κοινοτικό πρόγραμμα LIFE που υλοποιήθηκε το 2013-2018. «Χρόνια επίμονης δουλειάς και ουσιαστικής συνεργασίας με 50 διαφορετικούς φορείς οδήγησαν σε μια μεγάλη στιγμή για τη Γυάρο: την υπογραφή του προεδρικού διατάγματος που κατοχυρώνει την προστασία της. Η Γυάρος αποδεικνύει ότι όταν ενώνουμε δυνάμεις για ένα κοινό όραμα, η προστασία της φύσης και η βιώσιμη ανάπτυξη γίνονται πράξη, όπως πρέπει να συμβεί και στα θαλάσσια πάρκα του Αιγαίου και του Ιονίου, αλλά και στις υπόλοιπες προστατευόμενες περιοχές της χώρας», ανέφερε σε δήλωσή του ο διευθυντής της WWF, Δημήτρης Καραβέλας.
Οι εκκρεμότητες
Το χαρμόσυνο νέο, ωστόσο, αποτελεί την εξαίρεση. Οι 23 ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες, στις οποίες βασίζονται τα διατάγματα προστασίας των περιοχών Natura, που ανατέθηκαν σε 11 «πακέτα» μελετών, παραμένουν όλες στα συρτάρια του υπουργείου Περιβάλλοντος, ενώ έπρεπε να είναι έτοιμες από το 2021. Το ΥΠΕΝ έχει προβάλει διάφορα επιχειρήματα, όπως ότι υπήρχε πρόβλημα με την ποιότητα κάποιων από τις μελέτες, ή ότι ήταν απαραίτητες νομοθετικές αλλαγές, επιχείρημα που θα ευσταθούσε αν είχαν κυρωθεί έστω κάποιες από τις μελέτες.
Ελλείψει ειδικών μελετών, κάθε δραστηριότητα που αδειοδοτείται σε περιοχές Natura σήμερα υπάγεται σε κάποιους γενικούς κανόνες, με αποτέλεσμα η προστασία των πολύτιμων περιοχών ή ειδών να είναι η ελάχιστη δυνατή. Με δεδομένο ότι η καθυστέρηση είναι αδικαιολόγητη, η Ελλάδα έχει καταδικαστεί από το Ευρωδικαστήριο το 2020 και έκτοτε προσχώρησε στην κύρωση κάποιων μεμονωμένων μελετών για την προστασία απειλούμενων ειδών και οικοτόπων (λ.χ. αγριόγιδο, καφέ αρκούδα, πέστροφα κ.ά.).
