Τα ενέσιμα φάρμακα για την παχυσαρκία έχουν αναδιαμορφώσει ριζικά το τοπίο: από «ατομική αποτυχία», το βάρος επανατοποθετείται ως χρόνιο, αντιμετωπίσιμο νόσημα. Ομως κάθε θεραπευτική επανάσταση φέρνει μαζί της και νέα ερωτήματα. Δημιουργούνται ασθενείς δύο ταχυτήτων, όσοι έχουν πρόσβαση στα σκευάσματα και όσοι μένουν εκτός; Θα μιλούσαμε σήμερα για «επιδημία παχυσαρκίας» αν αυτά τα φάρμακα υπήρχαν πριν από 20 χρόνια; Και μήπως, αντί να αμβλυνθεί, το στίγμα ενταθεί με το επιχείρημα «υπάρχουν τα φάρμακα, γιατί δεν αδυνατίζεις;». Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας θέσαμε στον γενικό γραμματέα της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρείας Παχυσαρκίας, που φέτος συμπληρώνει 35 χρόνια δράσης, Ευθύμιο Καπάνταη, 13 ερωτήσεις γύρω από το βάρος, τη θεραπεία και τις κοινωνικές προεκτάσεις τους.
– «Δεν υπάρχει δεν μπορώ, υπάρχει δεν θέλω». Ισχύει αυτό το ρητό για την παχυσαρκία;
– Δεν φταίμε εμείς που μας έτυχε κάτι, φταίμε μόνο αν το αφήνουμε να «τρέχει» μόνο του, χωρίς να το αντιμετωπίζουμε. Για παράδειγμα δεν φταίω αν είμαι διαβητικός, αλλά αν δεν προσέξω θα έχω υψηλό σάκχαρο. Το ίδιο ισχύει με το βάρος. Κάποιοι άνθρωποι γεννήθηκαν με τάση να αυξήσουν το βάρος τους, αλλά ταυτόχρονα δεν προσπαθούν να το κρατήσουν ρυθμισμένο… Δεν είναι ότι δεν ενδιαφέρονται, είναι ότι δεν ξέρουν πόσο κακό συνεπάγεται το αυξημένο βάρος. Π.χ. ότι έχουν αυξημένο κίνδυνο για έμφραγμα ή αγγειακό εγκεφαλικό ή ότι με την παχυσαρκία σχετίζονται 13 τύποι καρκίνου και άλλα προβλήματα, όπως η εναπόθεση λίπους στο συκώτι που μπορεί να οδηγήσει σε κίρρωση και καρκίνο του ήπατος, ή η περιοριστικού τύπου αναπνευστική ανεπάρκεια. Πολλοί δεν γνωρίζουν επίσης ότι μειώνεται και η επιθυμία αλλά και η ικανότητα για τεκνοποίηση. Υπάρχουν φυσικά και ψυχολογικά προβλήματα. Το βάρος δημιουργεί ψυχολογικό φορτίο, κάνει το άτομο να μην είναι κοινωνικό, να ντρέπεται, για παράδειγμα, να φάει όταν βγαίνει έξω.
– Οι παχύσαρκοι δέχονται μεγάλη κριτική από τον περίγυρό τους, με πρόφαση συχνά ότι υποθηκεύουν την υγεία τους. Μπορεί ένας παχύσαρκος να είναι υγιής;
– Υπάρχει συζήτηση για την έννοια του υγιούς ατόμου με παχυσαρκία. Πράγματι σε μια έρευνα είχε βρεθεί ότι το 18% των ατόμων με παχυσαρκία δεν είχαν τίποτα. Οταν όμως επαναλήφθηκε έπειτα από τέσσερα χρόνια, το ποσοστό είχε πέσει στο 12%. Σημαίνει δηλαδή ότι δεν είχαν εμφανίσει κάποιο πρόβλημα υγείας εκείνη τη χρονική στιγμή, αλλά εμφάνισαν αργότερα. Πράγματι, τα προβλήματα δεν εμφανίζονται αμέσως. Το ότι σήμερα είναι κάποιος υγιής, δεν σημαίνει ότι θα είναι και αύριο. Η παχυσαρκία χρειάζεται πολλά χρόνια για να δράσει δυσμενώς στην υγεία.
– Αν τα ενέσιμα φάρμακα υπήρχαν πριν από 20 χρόνια, θα μιλούσαμε σήμερα για «επιδημία» παχυσαρκίας;
– Το πιθανότερο είναι ότι θα ήμασταν σε καλύτερη θέση σε σχέση με σήμερα. Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας είναι πρωτογενής, δευτερογενής και τριτογενής. Πρωτογενής είναι όταν κάποιος που έχει φυσιολογικό βάρος πολεμάει να μην το αυξήσει. Η δευτερογενής είναι η προσπάθεια μείωσης του αυξημένου βάρους και η τριτογενής αφορά την προσπάθεια αυτού που έχασε βάρος να το κρατήσει χαμηλά. Αν είχαμε αυτά τα φάρμακα εδώ και χρόνια, θα είχαμε αντιμετωπίσει πολύ καλύτερα το δεύτερο και το τρίτο στάδιο αντιμετώπισης της παχυσαρκίας.
– Η λεγόμενη «επιδημία» ωστόσο αφορά και τους ανηλίκους.
– Η «επιδημία» της παχυσαρκίας αφορά κυρίως τους ανηλίκους και «τρέχουν» μελέτες αντιμετώπισής της. Ηδη έχουν πάρει άδεια κάποια φάρμακα για την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2 για παιδιά από 10 ή 12 ετών. Σε λίγο καιρό θα έχουν έγκριση και για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
– Μήπως η φαρμακευτική λύση μάς επιτρέπει να μην αλλάξουμε τίποτα στο περιβάλλον που παράγει παχυσαρκία;
– Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ο Ευρωπαϊκός και ο Αμερικανικός Οργανισμός Φαρμάκων αναφέρουν ότι αυτά τα φάρμακα χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με διατροφή και άσκηση. Η βάση είναι η διατροφή και η άσκηση, και πάνω εκεί έρχεται να βοηθήσει το φάρμακο. Εχω ήδη παρατηρήσει ότι άτομα που δεν προσέχουν τη διατροφή τους έχουν μικρότερο αποτέλεσμα απώλειας βάρους μόνο με φάρμακο.
– Πόσο φοβάστε ότι η παχυσαρκία θα μετατραπεί σε «πάθηση δύο ταχυτήτων», χωρίζοντας όσους έχουν πρόσβαση στο φάρμακο από όσους δεν έχουν;
– Αυτή είναι η σημερινή πραγματικότητα. Στο μέλλον όμως, και μάλιστα στο άμεσο μέλλον, θα κυκλοφορήσουν και αρκετά νέα φάρμακα, πράγμα που σημαίνει ότι ο ανταγωνισμός θα ρίξει τις τιμές. Οταν είχαν πρωτοκυκλοφορήσει οι στατίνες ήταν πολύ ακριβές, ενώ σήμερα έχουν σημαντικά μειωμένη τιμή. Δηλαδή αναμένεται σύντομα να είναι φθηνότερα τα φάρμακα για την παχυσαρκία. Μάλιστα θα βγουν και σε δισκία που θα έχουν λιγότερο έξοδα παραγωγής, συντήρησης κ.λπ. Περιμένουμε να μειωθούν ώστε να μπορούν όλοι να επωφεληθούν. Ισως αν μειωθούν οι τιμές, μπουν στα συστήματα υγείας και αρχίσουν να αποζημιώνονται.
– Θα έπρεπε αυτά τα φάρμακα να αποζημιώνονται πλήρως;
– Με ποσοστό. Επειδή είναι πολύ ακριβά θα μπορούσαν να μπουν στη συνταγογράφηση με αυξημένο ποσοστό συμμετοχής. Π.χ. με 35%-50%. Θα ήταν τεράστιο κέρδος και για την πολιτεία και για τους πολίτες.
Η «επιδημία» της παχυσαρκίας αφορά κυρίως τα παιδιά. Ηδη έχουν πάρει άδεια κάποια φάρμακα για την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2 για ανηλίκους από 10 ή 12 ετών.
– Υπάρχει κίνδυνος να αυξηθεί το στίγμα; Δηλαδή, «αφού υπάρχει λύση, γιατί δεν αδυνατίζεις;».
– Δεν νομίζω, γιατί ακόμη κι αν όλοι μπορούν να τα προμηθευτούν, όπως σε όλες τις παθήσεις κάποιος πάει πολύ καλά και κάποιος λιγότερο με την κάθε είδους αγωγή.
– Υπάρχει μεγάλη συζήτηση και με το τι γίνεται όταν τα σταματάμε.
– Η συζήτηση είναι άνευ περιεχομένου. Οταν παίρνεις ένα φάρμακο, αυτό ασκεί τη φαρμακευτική δράση του και έχεις ένα όφελος. Αν το σταματήσεις, θα σταματήσει και το όφελος. Για την παχυσαρκία, που είναι χρόνιο πρόβλημα υγείας, θα πρέπει να είναι σε χρόνια χορήγηση και να προσπαθούμε να εξατομικεύουμε τις δοσολογίες.
– Παραμένεις ασθενής όταν χάσεις τα κιλά;
– Οταν έχω πίεση 15 και παίρνω φάρμακο και πέφτει στο 12, είμαι ένα άτομο με ρυθμισμένη υπέρταση. Αντίστοιχα, όταν κατεβάσει το βάρος του ένα άτομο με παχυσαρκία, την έχει ρυθμίσει. Και θα πρέπει να συνεχίσει να τη ρυθμίζει και να μην εγκαταλείψει την προσπάθεια, γιατί αυτή θα επανέλθει.
– Βλέπετε να αλλάζει ο λόγος γύρω από το body positivity μετά την έλευση αυτών των φαρμάκων;
– Στηρίζω το κίνημα του body positivity, είναι σημαντικό να τα έχουμε καλά με το σώμα μας. Θα πρέπει όμως μαζί με το συναίσθημα να βάζουμε και τη λογική. Το παραπάνω βάρος μού χαλάει το σάκχαρο και κάνει τα γόνατά μου να πονάνε. Μήπως να το ρυθμίσω για να έχω όφελος;
– Υπάρχει όμως ένας σωματότυπος εκεί έξω;
– Οχι, υπάρχουν διαφορετικοί σωματότυποι. Αλλά για να είναι ένας πιο ογκώδης θα πρέπει να έχει αυξημένη μυϊκή μάζα. Π.χ. στα 100 μέτρα στίβου τρέχουν θηρία, στον μαραθώνιο οι αθλητές είναι σαν καλαμάκια. Υπάρχουν άτομα με πιο αυξημένο μυϊκό σύστημα. Γενικά το να μετράμε το βάρος είναι λάθος, το πόσο λίπος έχουμε θα έπρεπε να μας ενδιαφέρει. Ο δείκτης μάζας σώματος δεν λέει όλη την αλήθεια.
– Αν είχατε ένα περιορισμένο κονδύλι, θα το δίνατε σε ενέσιμα φάρμακα ή σε παρεμβάσεις στα σχολεία;
– Δηλαδή σε πρόληψη ή σε αντιμετώπιση. Η αλήθεια είναι ότι μέχρι σήμερα, παγκοσμίως, τα προγράμματα πρόληψης που έχουν γίνει για τη νεαρή ηλικία δεν έχουν αποδώσει. Εχουν ξοδευτεί πάρα πολλά χρήματα σε προηγμένα κράτη, δυστυχώς χωρίς αποτέλεσμα. Δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε την πρόληψη, αλλά να δημιουργηθούν στρατηγικές που δεν θα έχουν επίκεντρο το άτομο, αλλά όλα γύρω από το άτομο. Ζούμε σε ένα παχυσαρκιογόνο περιβάλλον. Θα πρέπει να επιδράσουμε σε πάρα πολλούς τομείς, από τη βιομηχανία, τις μετακινήσεις, τις διαφημίσεις, την εκπαίδευση, για να έρθει το αποτέλεσμα. Σε μια ομιλία μου στη Διαρκή Επιτροπή Δημόσιας Υγείας στη Βουλή για την παχυσαρκία, ένα από αυτά που είχα προτείνει ήταν για τα παιδιά και τους εφήβους να γίνονται ενδοσχολικοί και διασχολικοί αθλητικοί αγώνες σε διάφορα αθλήματα και να μπει ως υποχρεωτικό ένα μάθημα σχετικό με τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και την υγεία, ώστε να γίνει αντιληπτή η σημασία για την υγεία αυτών των παραγόντων.
Αναγνωρίζεται επίσημα ως νόσος
«Σε λίγο καιρό το Εθνικό Θεραπευτικό Πρωτόκολλο Παχυσαρκίας θα ενταχθεί στο σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης της ΗΔΙΚΑ. Είναι ένα βήμα αναγνώρισης από το κράτος ότι πρόκειται για νόσο», λέει ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρείας Παχυσαρκίας (ΕΙΕΠ) κ. Καπάνταης. Και ως σύνθετη και χρόνια νόσος απαιτεί επιστημονική γνώση. Στα 35 χρόνια συνεχούς δράσης της, με 20 πανελλήνια συνέδρια και πληθώρα ημερίδων ανά την επικράτεια, η ΕΙΕΠ εκπαιδεύει επαγγελματίες υγείας, καταθέτει προτάσεις στο υπουργείο Υγείας, ενημερώνει το κοινό και εκπροσωπεί τη χώρα σε ευρωπαϊκά φόρουμ, διεκδικώντας συνεκτικές πολιτικές πρόληψης και αντιμετώπισης.
