Τις τελευταίες ημέρες κυκλοφόρησε στα κοινωνικά δίκτυα ένα βίντεο στο οποίο ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας εμφανίζεται σε συζήτησή του με δημοσιογράφους να προωθεί μια διαδικτυακή πλατφόρμα επενδύσεων που υπόσχεται άμεσες και υψηλές αποδόσεις. Μέσα σε λίγη ώρα ο κ. Στουρνάρας ενημερώθηκε για την ύπαρξη του βίντεο και όπως σχολιάζει ο ίδιος στην «Κ», του έκανε εντύπωση το πόσο αληθοφανές ήταν. «Δεχθήκαμε πολλά τηλεφωνήματα από κόσμο που το είδε στα social media. Οταν το παρακολούθησα, τρόμαξα και εγώ ο ίδιος από το πόσο πειστικό και φυσικό ήταν». Η Τράπεζα της Ελλάδος κινήθηκε άμεσα και με επίσημη ανακοίνωσή της διευκρίνισε ότι πρόκειται για κατασκευασμένο βίντεο, το οποίο δημιουργήθηκε με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να προλάβει οποιαδήποτε παραπλάνηση του κοινού. «Είναι ανησυχητικό το ότι κυκλοφορούν βίντεο θεσμικών προσώπων που μπορεί να εξαπατήσουν τον κόσμο», υπογράμμισε ο κ. Στουρνάρας. «Πρέπει να είμαστε όλοι μας σε επιφυλακή».
Το συγκεκριμένο περιστατικό έρχεται να προστεθεί σε μια αλυσίδα όπου δημόσια πρόσωπα «πρωταγωνιστούν» εν αγνοία τους σε scam διαφημίσεις. Οπως αναφέρει, άλλωστε, σε δημοσίευσή της και η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος, τα πρόσωπα που χρησιμοποιούνται συνήθως είναι άτομα με επιρροή, όπως δημοσιογράφοι, πολιτικοί, κρατικοί αξιωματούχοι, οικονομικοί αναλυτές και άλλα δημόσια πρόσωπα.
«Μυστική ευκαιρία»
Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, έχουν καταγραφεί επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις διαφημίσεων στο Facebook και στο Instagram με αναγνωρίσιμα πρόσωπα που δήθεν προωθούν «επενδυτικές πλατφόρμες» κρυπτονομισμάτων. Συχνά οι χρήστες οδηγούνται σε ιστοσελίδες που μιμούνται γνωστά ειδησεογραφικά μέσα με ψεύτικα άρθρα. Στο τέλος της διαδρομής ζητείται μια αρχική κατάθεση, συνήθως 250 ή 300 ευρώ, για να «ξεκινήσει η επένδυση». Παρόμοια σχήματα έχουν χρησιμοποιήσει το όνομα του Ελον Μασκ ή άλλων διεθνών προσωπικοτήτων, με βίντεο και γραφικά που παρουσιάζουν ανύπαρκτες επενδυτικές αποδόσεις. «Τα deepfake βίντεο εμφανίζονται συχνά σε επενδυτικές απάτες που υπόσχονται εύκολο και γρήγορο κέρδος και συνήθως προβάλλονται ως “μικρή αρχική επένδυση”, “εγγυημένη υψηλή απόδοση” και “αποκλειστική ή μυστική ευκαιρία”», προειδοποιεί η σχετική δημοσίευση της Διεύθυνσης Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος, εφιστώντας την προσοχή του κοινού.
Σε άλλες περιπτώσεις, οι διαφημίσεις υπόσχονται προϊόντα σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές, από ηλεκτρονικές συσκευές μέχρι αθλητικά παπούτσια, ή ακόμα και αμφιβόλου ποιότητος διαιτητικά σκευάσματα. Ο κωμικός Λούης Πατσαλίδης έχει βρεθεί να πρωταγωνιστεί σε μια σειρά παραπλανητικών άρθρων και βίντεο που προωθούν αμφιβόλου ποιότητος σκευάσματα και υπόσχονται άμεση απώλεια βάρους. «Αρχισα να δέχομαι εκατοντάδες μηνύματα από χρήστες που με ρωτούσαν αν πράγματι το συγκεκριμένο προϊόν λειτουργεί. Πρόκειται για ψεύτικα άρθρα ειδησεογραφικών ιστοσελίδων και εφημερίδων, αλλά και για βίντεο στα οποία υποτίθεται ότι μιλάω για επιστημονικές μελέτες και για καύση λίπους». Ο κ. Πατσαλίδης επικοινώνησε με τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος στην Κύπρο και πράγματι μετά την καταγγελία του ορισμένα από τα links καταργήθηκαν. «Στη θέση τους, ωστόσο, ανέβηκαν άλλα. Πριν από δέκα μέρες επικοινώνησε μαζί μου μια κοπέλα που έδωσε 120 ευρώ, αγόρασε το σκεύασμα και ήθελε να με ρωτήσει για τη δοσολογία. Ευτυχώς την πρόλαβα πριν το ξεκινήσει. Ανησυχώ πραγματικά για τον κόσμο που θα το καταναλώσει, είναι προϊόν απάτης και δεν ξέρω τι επιπτώσεις μπορεί να έχει στον κάθε οργανισμό».
Σε αντίστοιχο μοτίβο εντάσσονται και τα βίντεο και οι διαφημίσεις όπου η παραδοσιακή μέθοδος άσκησης Τάι Τσι έχει ταυτιστεί με εντυπωσιακές μεταμορφώσεις και εξωπραγματικούς «εκπαιδευτές», που χωρίς καμία επιστημονική βάση προωθούν προϊόντα και προγράμματα τα οποία δεν είναι αξιόπιστα. Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο η απόσταση ανάμεσα στην υπόσχεση και στην πραγματικότητα, αλλά και το γεγονός ότι τέτοιες διαφημίσεις εμφανίζονται επί εβδομάδες στη ροή των χρηστών, ντυμένες με τον μανδύα της καινοτομίας και της έξυπνης τεχνολογίας.
Βάσει της μελέτης της Juniper Research (Φεβρουάριος 2026), περίπου μία στις δέκα διαφημίσεις που εμφανίζονται στα social media σχετίζεται με απάτη, ενώ τα έσοδα που αποκομίζουν οι πλατφόρμες από αυτές τις διαφημίσεις ανέρχονται σε περίπου 4,4 δισ. ευρώ ετησίως. Το 2025, οι Ευρωπαίοι χρήστες εκτέθηκαν σε σχεδόν 1 τρισ. scam διαφημίσεις, αριθμός που –εάν δεν υπάρξει ουσιαστική παρέμβαση– ενδέχεται να αυξηθεί σε 1,4 τρισ. έως το 2030. Την ίδια στιγμή, τα έσοδα από διαφημίσεις-απάτες θα μπορούσαν να φτάσουν στα 10 δισ. ευρώ ετησίως μέσα στην επόμενη πενταετία. Παράλληλα, σύμφωνα με την εταιρεία κυβερνοασφάλειας Vectra, η δραστηριότητα των λεγομένων AI scams σημείωσε αύξηση της τάξης του 1.210% το 2025, πολύ πιο γρήγορα από τις παραδοσιακές απάτες.
Επιχειρηματικό μοντέλο
Το ερώτημα που προκύπτει είναι απλό: Πώς διακινούνται όλα αυτά; Η απάντηση βρίσκεται στο επιχειρηματικό μοντέλο των ίδιων των πλατφορμών. Οι μεγάλες εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης είναι, πρωτίστως, εταιρείες διαφήμισης. Η Meta, μητρική των Facebook και Instagram, ανακοίνωσε για το 2025 έσοδα άνω των 200 δισ. δολαρίων, εκ των οποίων το συντριπτικό ποσοστό, δηλαδή τα περίπου 196 δισ., προήλθε από διαφημίσεις. Τα καθαρά κέρδη της ξεπέρασαν τα 60 δισ. δολάρια. Αντίστοιχα, για την ByteDance, μητρική του Tik Tok, διεθνείς εκτιμήσεις κάνουν λόγο για κέρδη δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ετήσια βάση. Η αγορά της ψηφιακής διαφήμισης συνεχίζει να αναπτύσσεται παγκοσμίως και οι προβλέψεις δείχνουν περαιτέρω αύξηση της δαπάνης στα social media τα επόμενα χρόνια. Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε διαφημιζόμενος, νόμιμος ή ύποπτος, αποτελεί έσοδο. Εδώ ακριβώς αναδύεται η εξής αντίφαση: η αυστηρή επιβολή κανόνων μπορεί να έχει άμεσο οικονομικό κόστος.
Η διαχείριση περιεχομένου «υψηλού κινδύνου» από τις εταιρείες
Τον Φεβρουάριο του 2024, μια εν ενεργεία στρατιωτικός στον Καναδά είδε στο Facebook μια διαφήμιση για επενδυτική πλατφόρμα. Η υπόσχεση ήταν απλή: υψηλές αποδόσεις, γρήγορα και με ασφάλεια. Η συνέχεια ήταν η αναμενόμενη: κατέθεσε χρήματα και έχασε δεκάδες χιλιάδες δολάρια. Η υπόθεσή της εντάσσεται σε έρευνα του Reuters, που βασίστηκε σε εσωτερικά έγγραφα της Meta. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2025, η εταιρεία είχε εκτιμήσει ότι το 10,1% των συνολικών εσόδων της για το 2024, δηλαδή περίπου 16 δισ. δολάρια, θα προερχόταν από διαφημίσεις που συνδέονται με απάτες και απαγορευμένα προϊόντα.
Στα ίδια έγγραφα αναφέρεται ότι στις πλατφόρμες της εταιρείας προβάλλονται κατά μέσον όρο 15 δισ. διαφημίσεις ημερησίως που χαρακτηρίζονται «υψηλού κινδύνου» ως προς το ενδεχόμενο απάτης. Από αυτήν την κατηγορία, τα εσωτερικά στοιχεία υπολογίζουν ότι προκύπτουν περίπου 7 δισ. δολάρια ετησίως. Το ρεπορτάζ περιγράφει και τον τρόπο διαχείρισης αυτών των διαφημίσεων. Η εταιρεία προχωράει σε αποκλεισμό διαφημιζομένου μόνο όταν τα συστήματά της εκτιμούν με τουλάχιστον 95% βεβαιότητα ότι πρόκειται για απάτη. Οταν υπάρχει υποψία σε χαμηλότερο ποσοστό, η δραστηριότητα δεν διακόπτεται, αλλά αυξάνεται το κόστος προβολής, παρέχοντας υψηλότερα κέρδη στην εταιρεία.
Παράλληλα, οι χρήστες που αλληλεπιδρούν με τέτοιες διαφημίσεις είναι πιθανότερο να δουν περισσότερες παρόμοιες, λόγω του τρόπου λειτουργίας του συστήματος προσωποποίησης. Ακόμη και όταν οι χρήστες κάνουν αναφορά, η εταιρεία αδυνατεί να τους βοηθήσει, καθώς σε έγγραφο του 2023 αναφέρεται ότι το 96% των αναφορών χρηστών για απάτες είτε δεν αντιμετωπίστηκε σωστά είτε απορρίφθηκε εσφαλμένα. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, σε εσωτερικές συζητήσεις εξεταζόταν πώς η αυστηρότερη αντιμετώπιση των παραβατικών διαφημίσεων θα επηρέαζε τις προβλέψεις εσόδων, καθώς τα στοιχεία δείχνουν ότι τα έσοδα από διαφημίσεις που συνδέονται με απάτες αποτελούσαν ήδη σημαντικό μέρος της οικονομικής της δραστηριότητας. Απαντώντας στο δημοσίευμα, η Meta υποστήριξε ότι οι εκτιμήσεις είναι υπερβολικές και ότι στα στοιχεία περιλαμβάνονται και νόμιμες διαφημίσεις, χαρακτηρίζοντας το ρεπορτάζ παραπλανητικό ως προς την προσέγγιση της εταιρείας στο πρόβλημα.
Το πείραμα
Τον Δεκέμβριο του 2025 ένας δημοσιογράφους του Reuters περιέγραψε σε άρθρο του πώς δημιούργησε διαφημίσεις επενδύσεων που υπόσχονταν 10% εβδομαδιαία απόδοση και ότι κατάφερε να τις «τρέξει» σε Facebook και Instagram. Το αποτέλεσμα; Οι ψεύτικες διαφημίσεις του εμφανίστηκαν σε περισσότερους από 20.000 χρήστες. Ανάμεσά τους ήταν και ένας άνδρας από τη Βόρεια Καρολίνα. Πέτυχε την ψεύτικη διαφήμιση αργά τη νύχτα, ενώ έψαχνε δουλειά. Πίστεψε ότι πρόκειται για μια πραγματική ευκαιρία και έστειλε αμέσως μήνυμα, για να μάθει λίγο αργότερα πως δεν πρόκειται για «ευκαιρία», αλλά για ένα δημοσιογραφικό πείραμα. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της βιομηχανίας των AI scams: δεν χρειάζεται καν η απάτη να είναι άψογα στημένη. Αρκεί να εμφανιστεί τη λάθος στιγμή, στο λάθος feed.
