Οταν οι γονείς της Ρίας πρωτοείδαν τα σημάδια στο σώμα της, έκλεισαν αμέσως ραντεβού σε δερματολόγο. Εκείνος φυσικά διαπίστωσε ότι δεν ενέπιπτε το περιστατικό στην ειδικότητά του. Προϊδέασε άραγε τους γονείς της ότι ίσως επρόκειτο για αυτοτραυματισμό; Η Ρία ήταν τότε πολύ μικρή για να θυμάται. Αυτό που θυμάται σήμερα, στα 36 της, είναι ότι το επόμενο διάστημα επικράτησε στο σπίτι η θεωρία ότι τραυματίζεται ακούσια στον ύπνο της. «Αρχισαν να μου βάζουν γάντια και να κόβουν τα νύχια μου πολύ κοντά. Δεν πίστευαν ή δεν ήθελαν να πιστέψουν ότι αυτοτραυματιζόμουν επίτηδες, ότι ήταν θέμα ψυχικής υγείας. Εγώ, που είμαι τώρα η ίδια μαμά, αν έβλεπα τέτοια σημάδια στο παιδί μου θα είχα υποψιαστεί».
Θυμάται πολύ καθαρά τη στιγμή που άρχισε να αυτοτραυματίζεται. «Ημουν στο δημοτικό, με είχε χτυπήσει ο μπαμπάς μου πολύ με μια ζώνη κι εγώ άρχισα να ξύνω πάρα πολύ το χέρι μου σε ένα σημείο ώστε να ματώσει και να γίνει μεγάλη πληγή. Την άλλη μέρα τού είπα “κοίτα τι μου έκανες”». Σε λίγο καιρό το ξαναέκανε και στην εφηβεία ακόμα περισσότερο. «Εκανα πολύ βαθιές πληγές με τα ίδια μου τα χέρια. Εβγαζαν πολύ αίμα και άφηναν μεγάλα κακάδια. Ακόμα έχω σκούρες περιοχές στο δέρμα μου από εκείνα τα τραύματα. Πονούσα αλλά με ανακούφιζε. Οταν είχα νεύρα ή συνέβαινε κάτι άσχημο, ήταν ένας τρόπος εκτόνωσης. Σαν να έφευγε ένα βάρος από πάνω μου».
Αυξητική τάση
Εχουν περάσει 20 χρόνια από τότε. Στη θέση εκείνης της μικρής που τραυμάτιζε τον εαυτό της αφήνοντας βαθιές πληγές βρίσκονται σήμερα όλο και περισσότεροι νέοι. Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα –αλλά και διεθνώς– παρατηρείται μια αυξητική τάση των περιστατικών αυτοτραυματισμού μεταξύ εφήβων και νέων ενηλίκων. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της MARC, 17,6% των νέων 17-24 ετών στην Ελλάδα αναφέρουν ότι αυτοτραυματίζονται ή έχουν αυτοτραυματιστεί. Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι νέοι ηλικίας 17-24 ετών αντιμετωπίζουν σε αυξανόμενο βαθμό προβλήματα άγχους, κατάθλιψης και κοινωνικής απομόνωσης. Ο αυτοτραυματισμός, που δεν συνδέεται απαραίτητα με απόπειρες αυτοκτονίας, αποτελεί συχνά μια μορφή επικοινωνίας ψυχικού πόνου και έκκληση για βοήθεια.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η πρόκληση τραυματισμού στην επιφάνεια του σώματος γίνεται σε στιγμές που το άτομο βιώνει ψυχική δυσφορία, αίσθημα κενού, θυμό και άλλα δυσάρεστα συναισθήματα, τα οποία δεν είναι σε θέση να αντέξει και να αντιμετωπίσει. Ο ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής Πρόδρομος Ταράσης, που διατηρεί και το podcast Narratives Ιστορίες Ψυχοθεραπείας, λέει ότι πολύ συχνά οι νέοι αυτοτραυματίζονται για να κάνουν πιο συγκεκριμένο τον πόνο που αισθάνονται. «Οταν υπάρχει χαοτική συναισθηματική κατάσταση, όταν δεν βγάζεις άκρη, κάνεις κάτι σαν συναισθηματική ρύθμιση ώστε να έχεις να αντιμετωπίσεις κάτι συγκεκριμένο», εξηγεί στην «Κ». Ο πόνος που ξέρεις από πού πηγάζει είναι πιο εύκολος αντίπαλος. «Για κάποια παιδιά είναι η λήξη της αγωνίας. Ενα κοριτσάκι είχε κακοποιηθεί σεξουαλικά επανειλημμένα από τον πατέρα της και επειδή δεν άντεχε την αναμονή, πότε θα ξανανοίξει η πόρτα του δωματίου της, έκανε κακό στον εαυτό της».
«Εκανα πολύ βαθιές πληγές με τα ίδια μου τα χέρια. Εβγαζαν πολύ αίμα και άφηναν μεγάλα κακάδια. Πονούσα αλλά με ανακούφιζε», εξομολογείται η Ρία.
Θυμάται ένα άλλο παιδί: «Είχε έρθει να με δει έπειτα από παρότρυνση των γονιών της ένα κορίτσι που στα 16 της αυτοτραυματιζόταν με ξυράφι. Μάλιστα είχε στο κινητό της εφαρμογή που της υπενθύμιζε πότε να ξανααυτοτραυματιστεί. Οι γονείς της νόμιζαν ότι έχει ερωτική απογοήτευση, όμως εκείνη είχε αρχίσει να έχει αναμνήσεις από ένα φοβερό τροχαίο στο οποίο είχε εμπλακεί όταν ήταν 11 ετών. Το ατύχημα της είχε κοστίσει μήνες στο νοσοκομείο και ένα χρόνο απουσίας από το σχολείο, αλλά οι γονείς της δεν το συζητούσαν ποτέ, νομίζοντας πως έτσι την προστατεύουν». Σύμφωνα με τον ίδιο, η έξαρση του φαινομένου οφείλεται στη λιγότερη «συναισθηματικοποίηση» της εποχής. «Εχουμε πια πολύ μικρή επεξεργασία συναισθήματος. Είναι όλα εξωγενή – επιτυχία, χρήματα, λάικ. Τίποτα εσωτερικό».
Η ψυχολόγος – παιδοψυχολόγος Αντιγόνη Γινοπούλου παρατηρεί επίσης ένταση των αυτοτραυματισμών στα παιδιά. «Το πρώτο περιστατικό που είδα ήταν πριν από 15 χρόνια, αλλά τώρα υπάρχει σαφής αύξηση», λέει στην «Κ». «Εκείνο το κορίτσι έκοβε τον εαυτό της σε όλο το σώμα γιατί δεν ένιωθε καλά. Υπήρχε βία στο σπίτι, από τον μπαμπά προς τη μαμά, ήταν μόνη, παρατημένη μπροστά σε μια τηλεόραση. Ηταν και ένας τρόπος να αυτοτιμωρηθεί γιατί ένιωθε ότι φταίει ακόμα και για το ότι μάλωναν οι γονείς της». Οπως λέει, έχει δει παιδιά να αυτοτραυματίζονται ακόμα και με ξύστρες. «Τα περισσότερα είναι εσωστρεφή άτομα. Δεν νιώθουν καλά, ανοίγουν τα σόσιαλ και βλέπουν ότι αυτός είναι ένας τρόπος να το αντιμετωπίσουν. Να τιμωρήσουν τον εαυτό τους και να ξεχαστούν».
Διάφορα είδη
Ο αυτοτραυματισμός της Ρίας αντικαταστάθηκε μεγαλώνοντας από τη νυμφομανία – «είναι κι αυτό ένα είδος αυτοτραυματισμού», λέει η ίδια. Επιβεβαιώνουν και οι ειδικοί. «Σκέλος του αυτοτραυματισμού μπορεί να είναι και η ανορεξία», λέει ο κ. Ταράσης. «Μια πιο υγιής μορφή ίσως να είναι για κάποιους το να κάνουν πάρα πολλά τατουάζ». Με τα χρόνια, με τη βοήθεια ειδικών αλλά και μετά την έλευση του παιδιού της, η Ρία έχει καταφέρει να χαλιναγωγήσει την ασθένεια. «Καμιά φορά πάω να κάνω την κίνηση για το δέρμα και σταματάω. Αλλά κάπως με ανακουφίζει η κίνηση». Οι γονείς να είναι κοντά στα παιδιά τους, τονίζουν οι ειδικοί. «Να επικοινωνούν μαζί τους, να έχουν ανοιχτές τις κεραίες τους και να μην τα αφήνουν στον αυτόματο», λέει η κ. Γινοπούλου. «Τα μακριά μανίκια, ειδικά το καλοκαίρι, η τάση να κρύβουν το σώμα τους, μπορεί να είναι σημάδια ότι κάνουν κακό στον εαυτό τους».
Σημειώνεται ότι με πρωτοβουλία του υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF και ΑΕΙ της χώρας υλοποιείται το Πρόγραμμα Αντιμετώπισης του Αυτοτραυματισμού στους Νέους, με στόχο την ενημέρωση και την παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών πρόληψης, θεραπείας και ψυχοκοινωνικής στήριξης.
Πληροφορίες: paidikaipsihikiigeia.gov.gr
Πρότυπο κοινοτικό κέντρο για την ψυχική υγεία των νέων: Τηλ 210-7462290 και 210-7462281 09:00-21:00 Δευτέρα έως Παρασκευή.
