ΠΤΥΧΕΣ

Τα συγκινητικά σπίτια που στέκουν στην οδό Ερεσού, ανάμεσα στη Ζωοδόχου Πηγής και στην Εμμανουήλ Μπενάκη, περίμεναν εκεί στη σιωπηλή βροχή του Δεκεμβρίου και έμοιαζαν με πρόσωπα, είχαν υπόσταση σχεδόν ανθρώπινη.

Πίσω από τον ναό του Αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτου στο Κολωνάκι, συγκροτήθηκε λίγο λίγο στη διάρκεια του Μεσοπολέμου μια όμορφη και ήσυχη γειτονιά στις ανηφοριές του Λυκαβηττού.

Τα πολλά πρόσωπα της Πατησίων, κτίρια γραφείων, αστικά μέγαρα, πολυκατοικίες, ιδρύματα, εμπορικά κέντρα, συναιρούνται στη μνήμη ως ένα αστικό τοπίο με βάθος και ποιότητα που διακλαδίζεται στο αθηναϊκό υποσυνείδητο. Είχα αφήσει πίσω μου το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και περπατούσα κατά μήκος της Πατησίων προς την καρδιά της.

Η «πλάτη» του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου προσφέρεται για αστική περιπλάνηση. Κάποιοι δρόμοι που ακούν στα ονόματα της Μπουμπουλίνας, του Τοσίτσα, του Ζαΐμη, του Νοταρά, έχουν τέτοια πυκνότητα συνειρμών που μοιάζουν να διηγούνται την ίδια την ιστορία της νεότερης Αθήνας.

Τα ξεχασμένα σπίτια στις παλιές, αστικές γειτονιές της Αθήνας στέκουν σε ένα καθεστώς μοναξιάς, συχνά πένθιμο, αλλά ενίοτε ιδιαίτερα ατμοσφαιρικό. Τα συναντάς μπροστά σου σαν οπτασία ανάμεσα σε πολυκατοικίες, και είναι από μόνα τους πηγές μιας ποιητικής ζωής.

Θα έρθει εποχή, όχι μακρινή, που όλα τα ίχνη κατοίκησης στην Αθήνα, εκείνα που δεν είναι ούτε ιδιαιτέρως σημαντικά, ούτε ιδιαιτέρως ωραία, θα χαθούν. Και μαζί θα έχει φύγει εκείνη η αίσθηση του κοινού γούστου, του απόλυτου μέσου όρου, όπως τον εξέφραζαν αστοί και μικροαστοί πριν γεμίσουν οι γειτονιές με πολυκατοικίες.

Σαν μια κινηματογραφική ταινία που θα μπορούσε να καταγράφει το γλίστρημα στη λήθη ενός ποιητικού κτιρίου της Αθήνας μοιάζει η θέα ενός μικρού σπιτιού στην Πλάκα, στην οδό Κέκροπος 4.

Στα στενά της συνοικίας του Ταύρου υπάρχει μια διφορούμενη αίσθηση λήθης και προσμονής. Πόσα λίγα σπιτάκια έχουν μείνει από τα παλιά και πόση καινούργια ζωή έχει έρθει εκεί όπου πριν από 90 και 100 χρόνια υπήρχαν ελαιώνες και αμπέλια… Ο Ταύρος όμως πάντα συγκινεί.

Μια καρτ ποστάλ που είχε εκδώσει ο οίκος Πάλλης & Κοτζιάς μνημόνευε το γεγονός του 1907: την επίσκεψη στην Αθήνα του Ιταλού βασιλέα Βιτόριο Εμανουέλε Γ΄ (1869-1947) που είχε γίνει με λαμπρότητα στα τέλη Μαρτίου εκείνου του έτους, με το παλαιό ημερολόγιο.

«Και δεν είναι τώρα ωραία;», ρωτούσε ο συνομιλητής όταν η συζήτηση πήγε στα Πατήσια. Αν περπατούσε κάποιος για πρώτη φορά στη ζωή του στα Ανω Πατήσια από την Ηρακλείου έως κάτω στην Αγία Βαρβάρα και προς τη Χαλκίδος, πιθανόν να έβρισκε την περιοχή αρκετά συμπαθητική. Αλλά με δυσκολία θα μπορούσε να πειστεί ένας παλιός κάτοικος ότι τα Ανω Πατήσια είναι τώρα καλύτερα από πριν.

Ενα κορίτσι της Αθήνας, ετών 13, τότε που ζούσε στην οδό Ιθάκης, κοντά στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου, είχε βγει να φωτογραφίσει τον δρόμο της. Ηταν το 1950. Το είχε πάρει συνήθειο από τον πατέρα της, τον Αλβέρτο Στέφανο, κάτοικο Κυψέλης από τον Μεσοπόλεμο, Κωνσταντινουπολίτης εκείνος, τέσσερις γενιές πίσω, με καταγωγή από την Τήνο.

Μια ολόκληρη διαδρομή στην Αθήνα μπορεί να είναι τα ίχνη διαφόρων εθνών, τα μνημεία που συνδέονται με την παρουσία τους, τα πρόσωπα, οι τάφοι, οι μνήμες… Τα ίχνη των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής στην Αθήνα είναι πολλά, που έμμεσα ή άμεσα γεννούν συνειρμούς: από τη Σχολή Χιλλ ως την αμερικανική πρεσβεία και το Χίλτον και από την οδό Αμερικής ως το άγαλμα του Τρούμαν.