ΠΤΥΧΕΣ

Σε πολλά παλιά σπίτια στις πυκνοχτισμένες αθηναϊκές συνοικίες, στέκομαι να παρατηρήσω, όσο μπορώ να διακρίνω, τις πλαϊνές ή τις πίσω αυλές, που ορισμένες φορές είναι μικροί κήποι με χώμα και δέντρα.

Εκείνα τα καλοκαίρια στη Γλυφάδα που μύριζαν ευκάλυπτο και αντηλιακό έχουν φύγει οριστικά, αλλά να που μια παλιά φωτογραφία σε φέρνει πίσω σε μια εποχή που σήμερα μοιάζει μακρινή. Τα παλιά σπίτια στη Γλυφάδα, όπως και στο Ελληνικό και στη Βούλα, είναι πλέον ελάχιστα, αλλά όσα σώζονται φέρνουν στον νου εκείνα που χάθηκαν.

Η χλωρίδα της Βασιλίσσης Σοφίας, τα δέντρα της, οι θάμνοι, τα λουλούδια, τα πάρκα και οι πλατείες είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της Αθήνας. Ενα ερώτημα όμως αιωρείται.

Είναι αυτά τα ανώνυμα ιδιωτικά παλιά σπίτια που συναντά ο περιπατητής σε ιστορικούς δρόμους του Πειραιά, που σε αιχμαλωτίζουν με την πρώτη ματιά, καθώς στέκουν συνήθως σιωπηλά σε παράταξη, ανάμεσα σε πολυκατοικίες και πίσω από μια σειρά νεραντζιές.

Τα τετράγωνα ανάμεσα στη Δροσοπούλου και στην Επτανήσου στην Κυψέλη θα μπορούσαν από μόνα τους να είναι μια τομή στην εμπειρία της κλασικής αθηναϊκής κατοικίας στον 20ό αιώνα.

Τα πολλά κυβιστικά σπίτια της δεκαετίας του 1930 στην Κυψέλη δείχνουν πόσο δημοφιλής για κατοίκηση ήταν η περιοχή πριν από 90 χρόνια. Αλλά να που ενδιάμεσα αναφύονται και λίγα προγενέστερα, της δεκαετίας του ’20, χτισμένα σε εκείνον τον εκλεκτικιστικό ρυθμό που έδινε τόση χάρη στους συνοικιακούς δρόμους.

Παρατηρούσα πόσο όμορφο κτίριο είναι το διώροφο σπίτι στην οδό Λιοσίων 73, σε μια περιοχή της Αθήνας που λίγοι πηγαίνουν αν δεν έχουν κάποιο λόγο. Οι περαστικοί, οι περιπατητές, οι παρέες ή οι γονείς που βγάζουν τα παιδιά τους είναι εξαίρεση, σε μια γειτονιά που ισορροπεί ανάμεσα σε δύο όψεις.

Οταν πηγαίνω ξανά και ξανά στην πλατεία Αμερικής, ξέρω ότι δεν θα δω ούτε το σινεμά «Αττικα» ούτε το ζαχαροπλαστείο του «Κανδηλώρου». Ο εικοστός αιώνας είναι πολύ πίσω στον χρόνο, αλλά να που η φαντασία θρέφεται από τις προβολές στη μεγάλη οθόνη του νου. Η Πατησίων έβρισκε εκεί γύρω στην πλατεία Αμερικής την κορύφωσή της.

Οι στρώσεις της Ιστορίας και της μνήμης στην πλατεία Κλαυθμώνος είναι σήμερα μισοθαμμένες. Είναι και η σύγχρονη όψη της πλατείας που δεν ευνοεί για ιστορικές αναδιφήσεις. Αλλωστε ουδέποτε υπήρξε μια τυχερή πλατεία.

Κάτω από την πλατεία Αμερικής, ο αστικός πολιτισμός που προσδιόριζε κάποτε με απόλυτη σαφήνεια την ατμόσφαιρα επιζεί σπασμωδικά σε ορισμένες γωνίες, σε κάποια ξέφωτα, σε ορισμένες εισόδους ή προσόψεις.

Υπάρχει μια αίσθηση δροσιάς και σιωπής που σε τυλίγει όταν περνάς μια είσοδο πολυκατοικίας στην Αθήνα.

Το «ραντεβού στου Μπακάκου» ηχούσε οικείο για πολλές δεκαετίες στα αυτιά Αθηναίων και επαρχιωτών.