ΠΤΥΧΕΣ

Αναρωτιέμαι ποια θα είναι τα κίνητρα του ιστοριοδίφη του μέλλοντος για να ερευνήσει την εποχή μας. Συχνά, οι παλινδρομήσεις στον χρόνο αποτελούν ελκυστική φαντασίωση και όχι σπάνια ανάλογες προβολές στο μέλλον έχουν καταγραφεί, αλλά με μικρή, κατά κανόνα, επιτυχία πρόβλεψης.

Οταν ανεβαίνεις μόνος στα σιωπηλά εντόσθια ενός παλαιού κτιρίου, η σιωπή έχει οσμή, η θερμοκρασία έχει το βάρος της υγρασίας. Είχα τρυπώσει στη Στοά Αθηνών, Σοφοκλέους 4, σε αυτό το πεπαλαιωμένο μέγαρο που με υποδεχόταν λάθρα στις κοιλότητές του.

Υπάρχει μια εποχή, άχρονη αλλά κατανοητή σε όλους, που μπορεί να λέγεται «όταν οι γονείς μας ήταν νέοι». Είναι εποχή πέρα από τις συμβατές αντιλήψεις του χρόνου, αφού αφορά όλες τις γενιές, όσες παρήλθαν και όσες θα έλθουν. Είναι μια εποχή, κατά κανόνα, μακρινή, οικεία εξ αντανακλάσεως και τρυφερή στα όρια του πένθους.

Χαμένος σε δρομάκια που ακούν στο όνομα Σάθα και Φραγκίστας, βουτηγμένος ώς τον πυθμένα μιας αστικής ανασκαφής, τριγυρνούσα ιχνηλατώντας σκιές. Βρισκόμουν πάνω από την Πατησίων, και είχα αφεθεί στην αύρα των άσημων δρόμων πάνω από την πλατεία Κολιάτσου. 

Σε εκείνα τα στενά, που τα σφραγίζουν οι πολυκατοικίες του 1970, τριγυρνούσα εκείνο το φωτεινό πρωινό του Νοέμβρη, όσο ακόμη ο ουρανός μάζευε σύννεφα για την απογευματινή καταιγίδα. Ηταν δρόμοι κάθετοι και παράλληλοι στην Κωνσταντινουπόλεως, πάνω και κάτω από τις γραμμές, κοντά στον σταθμό μετρό της Αττικής.

Οι δρόμοι, οι κάθετοι, από την Αχαρνών έως κάτω στην Αλκιβιάδου, χαράσσονται καμιά φορά ακανόνιστα. Η Φερών, π.χ., ή η Σμύρνης δεν συνεχίζουν σε ευθεία γραμμή, μου θυμίζουν μεσαιωνικές πόλεις, εκεί όπου οι σκιές τη νύχτα χάνονται απρόσμενα και οι προσόψεις μισοσβήνουν στις γωνίες.

Περπατάς βυθισμένος στις σκέψεις σου και το χάσμα από μια κατεδάφιση προβάλλεται αίφνης σαν κρατήρας. Ημουν στην οδό Κουμουνδούρου και βάδιζα προς την Πειραιώς, με τα ίχνη όσων είχα ήδη προσπεράσει να σχηματίζουν χάρτη στο μυαλό μου. 

Στα στενά της παλιάς συνοικίας Κυνοσάργους, στα όρια με τον Νέο Κόσμο, η περιπλάνηση τυλίγεται συχνά από έναν αέρα απόκοσμο. Ιδίως αν είναι αργία και τα σπίτια μοιάζουν βουβά σαν από καιρό, εκτός κι αν είναι νύχτα, οπότε όλα χλωμιάζουν στο κίτρινο φως των δρόμων με τις μεγάλες σκιές.

Δεν υπάρχει πιο αθηναϊκή διεύθυνση από ένα δρόμο της Πλάκας. Διαγωνίως απέναντι από τον ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στην οδό Κυδαθηναίων, αν κοιτάξει κανείς αριστερά, προς την οδό Νίκης, θα δει το μεσοπολεμικό αρχοντικό Σεφεριάδη στον αριθμό 9. 

Στέκομαι στην πλατεία Κλαυθμώνος και έχω μόλις αφήσει πίσω μου το εκκλησάκι των Αγίων Θεοδώρων. Στα δεξιά είναι το Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών, αριστερά είναι η οδός Δραγατσανίου, όπου βρισκόταν έως το 1936 ένα από τα ευγενέστερα νεοκλασικά κτίρια της Αθήνας: η οικία Αμβροσίου Ράλλη, μετέπειτα βρετανική πρεσβεία, έργο του Σταμάτη Κλεάνθη.

Σαν ένας μίσχος που ρουφάει το φως, το σπίτι της οδού Προύσης αναπνέει τον αέρα μιας ιδιαίτερης Αθήνας. Εχει εκείνο το χρώμα, του λερωμένου λευκού, με τόνους αστικής «ζάχαρης» που θολώνουν τη λαμπρότητά του. Συνδυάζεται με εκείνο το σκιασμένο θαλασσί που βλέπει κανείς στα παραθυρόφυλλα και στην εξώθυρα τη στεφανωμένη από μαύρη, μαντεμένια γιρλάντα.

Συνάντησα έναν κύριο, στην οδό Αλκαμένους, την ώρα που ήμουν πλήρως απορροφημένος από όσα ήθελα να φωτογραφίσω. Δεν είχε πολλούς διαβάτες εκείνη την ώρα, είχα προσπεράσει πολλούς, οι περισσότεροι μετανάστες.