Ακόμα ένα καλοκαίρι, οι κάτοικοι της Ερέτριας θα παρακολουθούν το «Νησί των Ονείρων», έναν μικρό παράδεισο που βρίσκεται απέναντι από την πόλη τους, να ερημώνει, παραμένοντας αναξιοποίητος.
Το νησί των 56 στρεμμάτων που περιβάλλεται από καταγάλανες παραλίες και συνδέεται με την πόλη μέσω πεζογέφυρας αποτελεί ένα από τα διασημότερα τοπόσημα της Ερέτριας. Παρά ταύτα, έχει εγκαταλειφθεί πλήρως, και τα κτίριά του, κατάλοιπα της παλαιότερης τουριστικής του εκμετάλλευσης, ρημάζουν εδώ και περίπου μία δεκαετία.
Αντιπαράθεση
Μετά τις τελευταίες εξελίξεις, η ανάδειξή του δείχνει να απομακρύνεται ακόμα περισσότερο χρονικά. Οι πρόσφατες κινήσεις του Δήμου Ερέτριας για την αξιοποίησή του και η διαδικασία εκπόνησης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) έχουν προκαλέσει έντονη αντιπαράθεση μεταξύ της δημοτικής αρχής και του Συλλόγου Ενεργών Πολιτών «Μέδουσα». Τα μέλη του συλλόγου προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, υποστηρίζοντας ότι κινδυνεύει ο δημόσιος χαρακτήρας του πεζονησίου και πως δεν υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις ότι η μελλοντική αξιοποίησή του θα υπηρετεί το συμφέρον όλων των κατοίκων.
«Εμείς είμαστε υπέρ της ήπιας αξιοποίησης του νησιού. Αν ο δήμος μάς διασφάλιζε εγγράφως, όχι μόνο με δηλώσεις, ότι δεν θα πειράξει το νησί, δεν θα αντιδρούσαμε», δηλώνει στην «Κ» η Χριστίνα Καραφέρια, μέλος του συλλόγου. Γέννημα θρέμμα της Ερέτριας, η γυναίκα είναι στενά συνδεδεμένη με την ιστορία του νησιού. Μέλη της οικογένειάς της συμμετείχαν σε διαμαρτυρίες για τη διάσωση του πεζονησίου ήδη από το 1970, ενώ η μητέρα της μαζί με άλλες γειτόνισσες ξεκίνησαν τη δεκαετία του ’50 τη δεντροφύτευση που οδήγησε σήμερα σε ένα πλούσιο πευκοδάσος. «Το νησί ήταν πάντα κομμάτι της ζωής της Ερέτριας», σημειώνει.
Από τον ΕΟΤ στην εγκατάλειψη
Το νησί παραχωρείται στον ΕΟΤ επί δικτατορίας και το 1970 υπογράφεται σύμβαση μεταξύ του Δημοσίου, του ΕΟΤ και της εταιρείας «Ευβοϊκός Τουρισμός», η οποία προέβλεπε αναγκαστική απαλλοτρίωση υπέρ της εταιρείας και μεταβίβαση της πλήρους κυριότητάς του. Η συμφωνία προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία. Σε ασπρόμαυρες φωτογραφίες της εποχής διακρίνονται κάτοικοι να διαδηλώνουν κρατώντας πλακάτ με σύνθημα «Αυτό το νησί είναι δικό μας».
Μετά την πτώση της χούντας, η σύμβαση κρίθηκε παράνομη. Η εκμετάλλευση ωστόσο δεν σταμάτησε. Το πεζονήσι με επιχωματώσεις αυξήθηκε από 27 σε 56 στρέμματα και επί σειρά ετών αποτέλεσε τουριστικό πόλο έλξης με τη λειτουργία δύο ξενοδοχείων και μπανγκαλόου, εστιατορίων, συνεδριακού κέντρου, ντισκοτέκ, εκκλησίας και θεάτρου.
Με την πάροδο των χρόνων, η επισκεψιμότητα ωστόσο έφθινε. Το 2008 οι εγκαταστάσεις εγκαταλείφθηκαν και έκτοτε παραμένουν αναξιοποίητες, ενώ οι κατά καιρούς προσπάθειες προκήρυξης διαγωνισμού και εξεύρεσης αναδόχου προσέκρουσαν στο περίπλοκο ιδιοκτησιακό καθεστώς του νησιού. Τα κτίρια άρχισαν να καταρρέουν και σήμερα παρουσιάζουν εικόνα πλήρους εγκατάλειψης.
Βήμα προς αξιοποίηση
Πέρυσι, ο Δήμος Ερέτριας έκανε ένα πρώτο βήμα προς την αξιοποίηση του νησιού προχωρώντας στη νομιμοποίηση των υφιστάμενων κτιρίων.
«Ολα τα κτίρια ήταν παράνομα και δεν είχαν νομιμοποιηθεί μέχρι σήμερα. Αυτό σημαίνει ότι, αν κατέρρεαν, δεν θα μπορούσε να ξαναχτιστεί τίποτα, γιατί το νησί, αν και εντός σχεδίου πόλης, δεν διαθέτει όρους δόμησης», λέει στην «Κ» ο δήμαρχος Ερέτριας Νικόλας Γουρνής.
Η νομιμοποίηση των κτιρίων, από μόνη της, δεν θα προκαλούσε αντιδράσεις, υποστηρίζουν τα μέλη της «Μέδουσας». Εκείνο που τους ανησύχησε ήταν ότι στα πρώτα σενάρια του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου αποδίδονται στο πεζονήσι χρήσεις τουρισμού και αναψυχής χωρίς αναφορά σε χρήσεις αθλητισμού και κοινόχρηστου πρασίνου, οι οποίες προβλέπονταν στο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο.
Ο σύλλογος κατέθεσε παρατηρήσεις στο πλαίσιο της διαβούλευσης για το ΤΠΣ, ζητώντας να προστεθούν οι συγκεκριμένες χρήσεις, ενώ παράλληλα προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας την ακύρωση της πράξης νομιμοποίησης των κτιρίων.
Στο αίτημα ακύρωσης που κατέθεσαν στο ΣτΕ οι κάτοικοι αναφέρουν χαρακτηριστικά πως η «επιχειρούμενη νομιμοποίηση των αυθαίρετων εγκαταστάσεων είναι το πρώτο βήμα για τη μετατροπή του νησιού σε πολυτελές τουριστικό “γκέτο”».
Κανείς δεν χαίρεται να βλέπει το πεζονήσι με τα κτίρια να γκρεμίζονται. Αλλά όταν τα συνδυάζεις όλα, βλέπεις τη μεγάλη εικόνα.
«Αν είχε προηγηθεί μόνο η νομιμοποίηση, εγώ θα έκανα πάρτι. Κανείς δεν χαίρεται να βλέπει το πεζονήσι με τα κτίρια να γκρεμίζονται. Αλλά όταν τα συνδυάζεις όλα, βλέπεις τη μεγάλη εικόνα», σημείωσε η κ. Καραφέρια. Οπως διευκρίνισε, τα μέλη του συλλόγου δεν αντιτίθενται ούτε στην ήπια τουριστική αξιοποίηση ούτε στη λειτουργία των υποδομών από ιδιώτη. Εκείνο που τους ανησυχεί είναι το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός ξενοδοχειακού συγκροτήματος που θα περιορίσει την πρόσβαση των κατοίκων και θα μετατρέψει το νησί σε έναν χώρο που θα εξυπηρετεί αποκλειστικά τον θερινό τουρισμό. «Μπορεί να αξιοποιηθεί και πολιτιστικά και να λειτουργούν, για παράδειγμα, θεματικά πάρκα ανάλογα με την κάθε εποχή, τα οποία θα μπορούν να φέρουν τουρισμό όλο τον χρόνο».
Η προσφυγή είχε προγραμματιστεί να εκδικαστεί τις προηγούμενες ημέρες στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ωστόσο αναβλήθηκε για τον Δεκέμβριο.
Η πρόταση του ΕΜΠ
Παρατηρήσεις για το προτεινόμενο Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο κατέθεσε και το Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Στην τεχνική έκθεση επισημαίνεται ότι το «Νησί των Ονείρων» δεν εντάσσεται σε ζώνες οικοτουρισμού ή προστασίας οικοσυστημάτων, παρότι, σύμφωνα με τους συντάκτες της, πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις. Παράλληλα προτείνεται το άλσος να χαρακτηριστεί Αστικός Κοινόχρηστος Χώρος Πρασίνου, με καθεστώς προστασίας αντίστοιχο εκείνου που ισχύει για ιστορικά αστικά πάρκα, όπως ο Εθνικός Κήπος, το Ζάππειο και το Πεδίον του Αρεως.
Η έκθεση καταλήγει ότι η πλέον ενδεδειγμένη λύση είναι η ήπια τουριστική αξιοποίηση. «Μπορεί να δρομολογηθεί η κατεδάφιση των παρωχημένων κτισμάτων, η αποκατάσταση του φυσικού τοπίου, η αναβίωση της ακτής, η επαναφορά της χλωρίδας και η δημιουργία ενός ελεύθερου, ήσυχου δημόσιου χώρου: ένας οικολογικός προορισμός για αναψυχή, περιβαλλοντική εκπαίδευση, ήπια τουριστική χρήση». Ο υπογράφων την έκθεση, καθηγητής Νίκος Μπελαβίλας, ανέφερε μιλώντας στην «Κ» πως το ΤΠΣ προωθεί πάλι τη λογική τουριστικής ανάπτυξης σε ένα νησί το οποίο βίωσε τις αρνητικές συνέπειες της υπέρμετρης τουριστικής εκμετάλλευσης.
Συμφωνώ ότι το πεζονήσι πρέπει να διατηρήσει τις χρήσεις αθλητισμού και αστικού πρασίνου. Διαφωνώ επίσης με τον χαρακτηρισμό του δήμου ως αγροτουριστικού, τη στιγμή που είναι ένας αμιγώς τουριστικός δήμος.
Από την πλευρά του, ο δήμαρχος υποστηρίζει ότι διαφωνεί και ο ίδιος με ορισμένες από τις προτεινόμενες χρήσεις του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου. «Συμφωνώ ότι το πεζονήσι πρέπει να διατηρήσει τις χρήσεις αθλητισμού και αστικού πρασίνου. Διαφωνώ επίσης με τον χαρακτηρισμό του δήμου ως αγροτουριστικού, τη στιγμή που είναι ένας αμιγώς τουριστικός δήμος», σημειώνει. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι η προσφυγή των κατοίκων καθυστερεί κάθε προσπάθεια αξιοποίησης του νησιού.
Το δημοτικό συμβούλιο ανέθεσε σε ανεξάρτητη ομάδα μηχανικών τη σύνταξη παρατηρήσεων επί του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου, οι οποίες θα υποβληθούν στην επιτροπή μελετητών του ΤΕΕ που τους ανατέθηκε η σύνταξη σεναρίων του ΤΠΣ. Η κ. Καραφέρια υποστηρίζει ότι στο σχετικό κείμενο δεν περιλαμβάνεται καμία αναφορά στην ανάγκη τροποποίησης των χρήσεων γης του νησιού, παρά τις δημόσιες τοποθετήσεις του δημάρχου. Ερωτηθείς σχετικά, ο κ. Γουρνής απάντησε ότι δεν έχει ακόμη λάβει το τελικό κείμενο και θα το εξετάσει όταν τεθεί προς συζήτηση και ψήφιση στο ερχόμενο δημοτικό συμβούλιο.
Ο ίδιος πρόσθεσε ακόμα πως θέλει να θέσει το ζήτημα της μελλοντικής αξιοποίησης του νησιού σε τοπικό δημοψήφισμα. Οι κάτοικοι θα κληθούν, όπως είπε, να επιλέξουν ή να παραμείνει το νησί στο Δημόσιο και όταν βρεθούν κονδύλια να πραγματοποιηθούν χώροι περιπάτου, αθλητισμού και πολιτισμού, ή μέσω σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα να επιδιωχθεί η ήπια τουριστική του αξιοποίηση.
Από πλευράς τους τα μέλη του Συλλόγου «Μέδουσα» υποστηρίζουν ότι το δίλημμα του δημοψηφίσματος είναι προσχηματικό. Οπως τόνισε η κ. Καραφέρια, η έλλειψη κονδυλίων είναι πρόφαση, καθώς εάν υπήρχε η πολιτική βούληση και ξεκινούσε η προσπάθεια δημιουργίας πάρκου από το 2008, όταν αυτό εγκαταλείφθηκε, μέχρι τώρα θα είχε δημιουργηθεί ένας υπέροχος δημόσιος χώρος. Στόχος, επανέλαβε, είναι η αξιοποίηση του νησιού να μην αποκλείει τους κατοίκους, αλλά και να γίνει με έναν τέτοιο τρόπο ώστε να προσελκύει επισκέπτες όλο τον χρόνο. «Το νησί έχει μια μαγική ιδιότητα. Οταν ανοίγει η πράσινη πόρτα που ανεβαίνει πάνω στο πράσινο λοφάκι του είναι λες και φωνάζει τον κόσμο μαγικά. Εκεί πάμε για μπάνιο όλοι τα καλοκαίρια», κατέληξε.
