Θα τον βοηθούσε να κερδίσει χρήματα από το διαδικτυακό παιχνίδι και αυτός ως αντάλλαγμα θα του επέστρεφε ποσοστό αυτών για να χρηματοδοτήσει τον αγώνα ισλαμιστικών οργανώσεων στην Αφρική. Αυτό ήταν το προσωπικό μήνυμα που έλαβε 18χρονος στην Αθήνα από έναν άγνωστο από τη Νοτιοανατολική Ασία με τον οποίο συμμετείχαν σε πλατφόρμα online gaming. Η «πρόσκληση» δεν είχε έρθει ως κεραυνός εν αιθρία. Είχαν προηγηθεί μηνύματα από την πλευρά του αγνώστου προς όλη την παρέα του 18χρονου, στα οποία αυτός διαφήμιζε τον αγώνα ισλαμιστικών οργανώσεων εναντίον κυβερνήσεων στην Αφρική.
Οι επιστήμονες πέρασαν περίπου 150 ώρες σε πέντε ίντερνετ καφέ σε διαφορετικές περιοχές στην Αθήνα, κατά τις οποίες παρατηρούσαν προσεκτικά νέους να παίζουν σε πλατφόρμες διαδικτυακών παιχνιδιών.
Αυτή ήταν ίσως η πιο ακραία περίπτωση στρατολόγησης που εντόπισαν οι επιστήμονες του ΕΛΙΑΜΕΠ, που επί τρία χρόνια ερευνούν τρόπους με τους οποίους εξτρεμιστικές ομάδες προσεγγίζουν νέους μέσω του online gaming στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος GEMS – Το Οικοσύστημα των Διαδικτυακών Παιχνιδιών ως Πολυσύνθετη Πρόκληση Ασφαλείας.
Για τον σκοπό αυτό, οι επιστήμονες πέρασαν περίπου 150 ώρες σε πέντε ίντερνετ καφέ σε διαφορετικές περιοχές στην Αθήνα, κατά τις οποίες παρατηρούσαν προσεκτικά νέους να παίζουν σε πλατφόρμες διαδικτυακών παιχνιδιών. Παράλληλα με την παρατήρηση, πραγματοποίησαν 30 σε βάθος συνεντεύξεις και συνεργάστηκαν με εταιρείες πληροφορικής και αστυνομικές αρχές ανά την Ευρώπη.
Από το παιχνίδι στο Telegram
Οπως αποκαλύπτουν, υπάρχει ένα συγκεκριμένο μοτίβο προσέγγισης των νέων μέσα από συγκεκριμένες πλατφόρμες. Σε δηλώσεις του στην «Κ» ο ερευνητής Μπλεντάρ Φέτα περιγράφει ότι εξτρεμιστές, καμουφλαρισμένοι ως παίκτες, προσεγγίζουν τους νέους μέσω των chats στα online παιχνίδια (κυρίως στο Discord και το Roblox). Εκεί εν είδει χιούμορ επικοινωνούν κάποιες πρώτες εξτρεμιστικές ιδέες. Πρόκειται για ρατσιστικά μηνύματα, μισογυνικά και αντισημιτικά σε μεγάλο βαθμό, τα οποία κανονικοποιούνται από τους εξτρεμιστές καθώς μεταφράζονται συνήθως σε χαλαρά σχόλια ή ακόμα και εικονίδια.
Οταν οι εξτρεμιστές εντοπίσουν τους πιο δεκτικούς σε αυτά παίκτες, τους προσεγγίζουν με αφορμή το παιχνίδι, δημιουργούν σχέση εξοικείωσης και έπειτα τους προσκαλούν σε εφαρμογές αποκρυπτογραφημένων μηνυμάτων, όπως ομάδες στο Τelegram και το Signal. Eκεί ξεκινάει ουσιαστικά η «σκληρή στρατολόγησή» τους από ομάδες ή μεμονωμένα άτομα που εκφράζουν ακροδεξιές ή και ακροαριστερές ιδέες μέχρι και θρησκευτικό εξτρεμισμό. Μέσω των κλειστών γκρουπ στις εφαρμογές αυτές, μπορεί να τους ζητηθεί να συμμετάσχουν σε δράσεις ή να χρηματοδοτήσουν «τον αγώνα». Οπως υπογραμμίζει ο κ. Φέτα, αυτή η δράση αποτελεί το 1%-2% του gaming, πρόκειται για καθαρά μεμονωμένα περιστατικά και δεν πρέπει να στοχοποιηθεί όλη η κοινότητα των gamers εξαιτίας των παραδειγμάτων αυτών.
Γιατί μέσω gaming
O κ. Φέτα εξηγεί ότι οι πλατφόρμες του online gaming προσφέρονται για μια τέτοιους είδους στρατολόγηση γιατί το παιχνίδι δίνει αφορμές τόσο για συζήτηση όσο και για συνεργασία και οικοδόμηση εμπιστοσύνης. Οπως αναλύει ο μελετητής, αυτός που θέλει να προσεγγίσει τον νέο θα του δώσει κάποια από τα «λάφυρά» του στο παιχνίδι ή θα του προσφέρει κάποιες λύσεις ώστε να πάρει περισσότερους πόντους για να κερδίζει.
Την ίδια στιγμή το παιχνίδι διευκολύνει τις συζητήσεις γύρω από τη ρητορική μίσους αλλά και τον έντονα αντισυστημικό λόγο. «Αφήστε τις γυναίκες, μας χαλάνε το παιχνίδι» ή «το gaming δεν είναι φτιαγμένο για γυναίκες» είναι κάποια από τα μισογυνικά σχόλια που μπορεί να διαβάσει κανείς σε chat για τις γυναίκες παίκτριες. Κάποιοι άλλοι θα αντιδράσουν με τη διαφορετικότητα των χαρακτήρων του παιχνιδιού, ανοίγοντας συζήτηση περί επιβολής της woke agenda και συγκεκριμένων προτύπων από την Ευρωπαϊκή Ενωση – η οποία προωθεί την ύπαρξη χαρακτήρων από διαφορετικές εθνικότητες, φυλές και φύλα. «Η κριτική προς την αντιλαμβανόμενη «woke κουλτούρα» στο gaming συχνά εξελισσόταν σε αντισημιτικές συνωμοσιολογικές αφηγήσεις. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η ρητορική μίσους μπορεί να καταστεί καθημερινή πρακτική μέσα σε ορισμένες κοινότητες», παρατήρησαν οι επιστήμονες στα συμπεράσματα της ανάλυσής τους μέσα από την παρατήρηση στα gaming cafe.
Οταν του είπα ότι η μαφία μπορεί να σκοτώσει έναν άνθρωπο, μου απάντησε: “Ο θάνατός του η επιβίωσή μου”. Μιλάμε για ένα παιδί μόλις 19 ετών.
Οι εξτρεμιστές θρέφουν και θρέφονται από αυτές τις ιδέες, τις οποίες κανονικοποιούν, ισχυροποιούν και έπειτα τις χρησιμοποιούν ως γέφυρες για να οικοδομήσουν σχέσεις με τους παίκτες. «Αυτό που με σόκαρε είναι πως οι εξτρεμιστικές ομάδες επικοινωνούν με το οργανωμένο έγκλημα», τόνισε ο κ. Φέτα, υπογραμμίζοντας ότι μέσα από τις συζητήσεις και τα σχόλια των εξτρεμιστών που υποδύονται τους παίκτες χτίζεται μια εξιδανίκευση αντιδραστικών και παραβατικών ομάδων που φτάνουν μέχρι το οργανωμένο έγκλημα. Ο ίδιος ανακάλεσε χαρακτηριστικά την περίπτωση ενός 19χρονου παίκτη, οπαδού της Ακροδεξιάς, που του περιέγραφε πως δεν εμπιστεύεται ούτε τους θεσμούς ούτε το κράτος, αλλά εμπιστεύεται τις παραβατικές ομάδες. «Οταν του είπα ότι η μαφία μπορεί να σκοτώσει έναν άνθρωπο, μου απάντησε: “Ο θάνατός του η επιβίωσή μου”. Μιλάμε για ένα παιδί μόλις 19 ετών».
Η ομάδα των επιστημόνων εντόπισε διαφορές μεταξύ των χρηστών των πέντε gaming cafe λέγοντας πως οι νέοι που προέρχονται από περιοχές με χαμηλότερα εισοδήματα ήταν πιο ευάλωτοι στη ρητορική των εξτρεμιστών.
Οδηγός για παιδιά και εκπαιδευτικούς
Eνας από τους στόχους του προγράμματος, όπως τόνισε ο ερευνητής, είναι να εκπαιδευτούν οι νέοι και έπειτα να αυξηθούν οι αναφορές των ίδιων των παικτών για την ύπαρξη ακραίων στοιχείων. Οι καταγγελίες μπορούν να γίνουν μεταξύ άλλων στο Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου, του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Eρευνας στην Κρήτη. Oπως ανέφερε η συντονίστρια, Παρασκευή Φραγκοπούλου, το κέντρο έχει λάβει πολλές καταγγελίες μέχρι σήμερα για προσπάθεια αποπλάνησης ανηλίκων μέσω του gaming αλλά όχι για προσπάθειες στρατολόγησης από εξτρεμιστικές ομάδες.
Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα θα εκδώσει οδηγό για παιδιά και εκπαιδευτικούς, μέσω του οποίου θα μπορούν να ενημερωθούν ώστε να μπορούν να διακρίνουν ευκολότερα ποιοι παίκτες προσεγγίζουν με στόχο να προωθήσουν συγκεκριμένες ριζοσπαστικές ιδεολογίες και να στρατολογήσουν. «Η κατανόηση των κινδύνων αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα. Σε σύνθετα ψηφιακά οικοσυστήματα, η πρόληψη δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στον περιορισμό. Πρέπει να στηρίζεται στον γραμματισμό και στην ενίσχυση κοινοτικών προτύπων που καθιστούν την επιβλαβή δυναμική εξέλιξης και κλιμάκωσης κοινωνικά μη βιώσιμη», τόνισε η Βασιλική Κωτσικοπούλου, σύμβουλος πολιτικής σε Θέματα Εκπαίδευσης και Τεχνολογίας της έρευνας.
Τα πλήρη συμπεράσματα και ο οδηγός καλών πρακτικών θα παρουσιαστούν στο πλαίσιο ενημερωτικής εκδήλωσης με τίτλο «Πίσω και Πέρα από το Παιχνίδι: Κατανοώντας τους Κινδύνους Εξτρεμιστικής Εκμετάλλευσης στους Διαδικτυακούς Χώρους Παιχνιδιών», την Πέμπτη 18 Ιουνίου, από τις 15.00 έως τις 17.00 (ώρα προσέλευσης 14.30) στο κέντρο «Εμπειρία Ευρώπη» (Σταδίου 44-46).
