«Ηταν γύρω στις 2.30 μετά τα μεσάνυχτα όταν ακούστηκε μια ισχυρή έκρηξη, πολύ κοντά στο σπίτι μου. Ανοιξα το παράθυρο και αντίκρισα τις φλόγες να υψώνονται ανάμεσα στους τρούλους του μοναστηριού, το θέαμα ήταν εφιαλτικό». Η ελληνική πρεσβευτική κατοικία στο Κίεβο βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το μοναστήρι της Λαύρας των Σπηλαίων. Αθελά του ο πρέσβης Αλέξανδρος Δημητρακόπουλος έγινε αυτόπτης μάρτυρας του βομβαρδισμού από τους Ρώσους της ιστορικής για την ορθόδοξη χριστιανοσύνη μονής και σημαντικού μνημείου της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.
«Επλήγη στοχευμένα ο καθεδρικός ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η “καρδιά” του μοναστηριού. Οι περίφημοι χρυσοί τρούλοι έστεκαν όρθιοι μέσα στις φλόγες και τους καπνούς. Ετρεξε αμέσως πολύς κόσμος μαζί με τα σωστικά συνεργεία για να βοηθήσει και κατάφεραν να σώσουν ό,τι μπορούσαν. Εβλεπα απλούς ανθρώπους να κουβαλούν και να απομακρύνουν εικόνες, πίνακες, θρησκευτικά βιβλία και σκεύη για να μην καούν», αφηγήθηκε στην «Κ» ο κ. Δημητρακόπουλος.
Χθες το απόγευμα, διπλωμάτες από όλες τις ξένες πρεσβείες που λειτουργούν στο Κίεβο «ξεναγήθηκαν» από την Ουκρανή υπουργό Πολιτισμού στους χώρους καταστροφής και στην ερώτησή μας τι είδαν στον χώρο, ο Ελληνας διπλωμάτης ανέφερε: «Οι ζημιές ήταν τρομακτικές. Το ότι δεν πήραν φωτιά τα εικονοστάσια, οφείλεται στην αυτοθυσία των διασωστών και των πυροσβεστών, που παρά τους προειδοποιητικούς ήχους της σειρήνας ότι έρχονται και άλλα drones, αρνήθηκαν να απομακρυνθούν… Είχε χτυπηθεί η σκεπή του καθεδρικού ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου που είχε καταστραφεί το 1941 από βομβαρδισμούς των ναζί και την είχαν επισκευάσει οι Ουκρανοί με αφορμή την επέτειο των 1.000 χρόνων από την ίδρυση της μονής. Χτυπήθηκε με δύο drones ρωσικής κατασκευής. Oπως μας είπαν, θα χρειαστούν τουλάχιστον δύο χρόνια για να επισκευαστούν οι ζημιές».
Την ώρα που το μοναστήρι-σύμβολο του σλαβικού ορθοδόξου χριστιανισμού βομβαρδιζόταν από… Σλάβους ορθοδόξους, αντιπροσωπεία μοναχών του Αγίου Oρους με επικεφαλής τον ηγούμενο της νέας, νόμιμης, Μονής Εσφιγμένου κ. Βαρθολομαίο ετοιμαζόταν να μεταβεί στο μοναστήρι για να τελέσει αγρυπνία. Η σχέση της Εσφιγμένου του Aθω με τη Λαύρα του Κιέβου έχει ιστορικές ρίζες, που κρατούν 1.000 χρόνια. «Ο μοναχός της Εσφιγμένου, Αντώνιος, μετέπειτα άγιος, υπήρξε ο ιδρυτής και κτήτορας της Λαύρας των Σπηλαίων. Μετέφερε στο Κίεβο και διέδωσε στους Ρώσους της ευρύτερης περιοχής τον αγιορείτικο μοναχισμό. Πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του μονάζοντας εκεί όπου είναι θαμμένος στη μονή, σε μία από τις σπηλιές της κάτω από το έδαφος», λέει στην «Κ» ο κ. Βαρθολομαίος. «Η αγρυπνία ήταν προγραμματισμένη να τελεσθεί την νύχτα της 8ης Ιουλίου και μάλιστα είχαμε ζητήσει να μας ενημερώσουν αν υπάρχει θέμα ασφάλειας, κάτι που απέκλεισαν στη λογική ότι οι Ρώσοι δεν είχαν κανένα συμφέρον να βομβαρδίσουν το μοναστήρι, αλλά φάνηκε ότι στη Μόσχα δεν σκέφτονταν έτσι».
«Ετρεξε αμέσως πολύς κόσμος μαζί με τα σωστικά συνεργεία. (…) Εβλεπα απλούς ανθρώπους να κουβαλούν και να απομακρύνουν εικόνες, πίνακες, θρησκευτικά βιβλία και σκεύη για να μην καούν», λέει στην «Κ» ο Ελληνας πρέσβης Αλ. Δημητρακόπουλος.
Η εικόνα με τις φλόγες να υψώνονται μέσα στη νύχτα από τους περίφημους χρυσούς τρούλους του σημαντικότερου τόπου λατρείας της Ουκρανίας, και ταυτόχρονα παγκόσμιου πολιτιστικού «κοσμήματος» και μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις τόσο στο Κίεβο όσο και διεθνώς.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν παρομοίασε την καιόμενη Λαύρα με τη φλεγόμενη Παναγία των Παρισίων, ενώ η UNESCO, η Ευρωπαϊκή Ενωση, όπως και πολλές κυβερνήσεις εκδήλωσαν με ανακοινώσεις την οργή τους για τη θρησκευτική και πολιτιστική βαρβαρότητα. Στο ίδιο πνεύμα και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος επικοινώνησε με τον μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ. Επιφάνιο και του εξέφρασε τον αποτροπιασμό του για τη ρωσική επίθεση και την ολόθυμη συμπαράσταση της μητρός Εκκλησίας και του ιδίου προσωπικά προς τον πολύπαθο ουκρανικό λαό.
Η Μόσχα από την πλευρά της ανακοίνωσε πως η μονή επλήγη από… πύραυλο Patriot των Ουκρανών, ο ηγέτης της φιλορωσικής πτέρυγας των Ουκρανών ορθοδόξων Ονούφριος αποδοκίμασε την επίθεση, ενώ το Πατριαρχείο Μόσχας σιωπούσε έως χθες το βράδυ – είχε τους λόγους του.
Η Μονή της Λαύρας έλαβε το όνομά της από τα πολλά υπόσκαφα ησυχαστήρια και επί αιώνες υπήρξε σημείο αναφοράς για Ρώσους και Ουκρανούς ορθοδόξους. Με την ανεξαρτησία της χώρας το 1991 και τις προσπάθειες των φιλοδυτικών ηγεσιών της για απαγκίστρωση από την επιρροή της Μόσχας και στο θρησκευτικό επίπεδο, η Λαύρα των Σπηλαίων έγινε το «Αγιο Δισκοπότηρο» που οι δύο πλευρές διεκδικούσαν για λογαριασμό τους. Το ρήγμα διευρύνθηκε με την ανακήρυξη Αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ουκρανίας και ενεργοποιήθηκε με την εισβολή της Ρωσίας το 2022, την οποία η Ρωσική Εκκλησία ευλόγησε.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι επιχείρησε εν μέσω πολέμου να «εκκαθαρίσει» τη μονή από τους φιλορώσους μοναχούς, εκδιώκοντας πολλούς με την κατηγορία ότι εργάζονται για τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες. Ωστόσο δεν τους έδιωξε όλους και σήμερα Ουκρανοί της νόμιμης Εκκλησίας και εναπομείναντες πιστοί στο ρωσικό πατριαρχείο μοναχοί παραμένουν στον χώρο της μονής, χωρίς μεταξύ τους «κοινωνία» και η Λαύρα εμφανίζει την εικόνα μιας εκκλησιαστικής buffer zone στην καρδιά του Κιέβου – τουλάχιστον έως τον προχθεσινό βομβαρδισμό.
