«Στις προηγούμενες κρίσεις, όπως οι πλημμύρες στη Μάνδρα το 2017 και οι μεγάλες πυρκαγιές το 2018 στο Μάτι και το 2021 στην Αττική και στην Εύβοια, φάνηκε ξεκάθαρα ότι το σύστημα δεν ήταν επαρκώς προετοιμασμένο. Αιτήματα διάσωσης διακινούνταν κυρίως μέσω κοινωνικών δικτύων, συχνά χωρίς επιβεβαίωση ή σαφή παραλήπτη. Εθελοντές επιχειρούσαν χωρίς ατομικά μέσα προστασίας, ρισκάροντας τη ζωή τους. Ζώα διασώζονταν, αλλά δεν υπήρχε οργανωμένος χώρος να μεταφερθούν. Υπήρχαν, επίσης, τραυματισμένα ζώα που χρειάζονταν άμεση νοσηλεία, αλλά οι κρίσιμες αποφάσεις έπεφταν σχεδόν αποκλειστικά στους ώμους των εθελοντών». Η Ελενα Δέδε, ιδρύτρια του δραστήριου μη κερδοσκοπικού οργανισμού Dogs’ Voice, περιγράφει ανάγλυφα στην «Κ» την κατάσταση που επικρατούσε μέχρι σήμερα σε κάθε φυσική καταστροφή στην οποία, εκτός από ανθρώπους, κινδύνευαν και μη ανθρώπινα ζώα: συντροφιάς, φάρμας, παραγωγικά, ιπποειδή, άγρια πανίδα.
Συνεργασία
Αυτή την κατάσταση φιλοδοξεί να ρυθμίσει ο νέος Εθνικός Μηχανισμός Προστασίας Ζώων σε Περιπτώσεις Φυσικών Καταστροφών που παρουσιάστηκε τη Δευτέρα στην Αθήνα, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Κομβικό ρόλο στο να καθίσουν όσο το δυνατόν περισσότεροι φορείς γύρω από το ίδιο τραπέζι και να δημιουργήσουν ένα αποτελεσματικό σχέδιο είχαν η Ειδική Γραμματεία για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς και το Dogs’ Voice. Χάρη στις προσπάθειές τους, ο Μηχανισμός έχει υιοθετηθεί από τα υπουργεία Εσωτερικών, Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σε συνεργασία με φιλοζωικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών.
«Μέχρι σήμερα, η διαχείριση των ζώων σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών γινόταν σε μεγάλο βαθμό αποσπασματικά, χωρίς ενιαίο επιχειρησιακό πλαίσιο, σαφείς ρόλους και προκαθορισμένες διαδικασίες συντονισμού. Παρά την πολύτιμη συμβολή των εθελοντών και των φιλοζωικών οργανώσεων, οι παρεμβάσεις βασίζονταν συχνά στην εμπειρία και στην πρωτοβουλία των εμπλεκομένων και όχι σε έναν θεσμοθετημένο μηχανισμό», επισημαίνει ο ειδικός γραμματέας Νίκος Χρυσάκης. «Η κοινωνία των πολιτών ζητούσε πλέον μια οργανωμένη διαδικασία προστασίας των ζώων, αντίστοιχη με εκείνη που εφαρμόζεται για την προστασία των ανθρώπων. Ο εθνικός μηχανισμός έρχεται να καλύψει ακριβώς αυτό το κενό: να ενσωματώσει για πρώτη φορά τη μέριμνα για τα ζώα στον επίσημο σχεδιασμό Πολιτικής Προστασίας, με συγκεκριμένα πρωτόκολλα, καθορισμένες αρμοδιότητες, εκπαίδευση των εμπλεκομένων και ενιαίο συντονισμό όλων των φορέων».
Τα πρώτα ερωτήματα που προκύπτουν είναι εύλογα. Ποιος έχει τον τελικό επιχειρησιακό συντονισμό: τα υπουργεία, η Πολιτική Προστασία, οι δήμοι, οι φιλοζωικές οργανώσεις ή κάποιο μεικτό σχήμα; Και πώς θα αποφευχθεί η γνωστή επικάλυψη αρμοδιοτήτων σε συνθήκες κρίσης; «Σε κεντρικό επίπεδο, ο συντονισμός πραγματοποιείται από τα συναρμόδια υπουργεία και τις αρμόδιες γραμματείες, ενώ στο πεδίο ενεργοποιούνται οι κεντρικοί συντονιστές ανά κατηγορία ζώων, σε συνεργασία με τους δήμους και τους τοπικούς υπευθύνους που έχουν ήδη οριστεί. Για πρώτη φορά όλοι θα λειτουργούν βάσει κοινών πρωτοκόλλων και προκαθορισμένων διαδικασιών, ώστε να περιορίζονται οι επικαλύψεις αρμοδιοτήτων και να διασφαλίζεται ότι κάθε φορέας θα γνωρίζει εκ των προτέρων τον ρόλο και τις ευθύνες του», εξηγεί ο κ. Χρυσάκης.
Οι προϋποθέσεις
Ολα αυτά ακούγονται πολύ καλά. Αρκεί, όμως, από μόνο του ένα θεσμικό πλαίσιο με καλές προθέσεις για να διασφαλίσει ότι κανένα ζώο δεν θα μείνει πίσω σε μια καταστροφή; «Ο εθνικός μηχανισμός είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα, αλλά η επιτυχία του εξαρτάται από το αν θα εργαστούμε με συνέπεια, συνέχεια και υπευθυνότητα σε όλους τους βασικούς πυλώνες διαχείρισης φυσικών καταστροφών: πρόληψη, ετοιμότητα, ανταπόκριση και αποκατάσταση», τονίζει η Ελενα Δέδε. «Πρέπει δηλαδή να λειτουργήσει ως μέρος μιας συνολικής πολιτικής για την προστασία των ζώων, με συνεργασία της πολιτείας, της τοπικής αυτοδιοίκησης, των οργανώσεων, των εθελοντών και των πολιτών. Χρειάζεται επίσης να επενδύσουμε όχι μόνο στο πώς θα διασώζουμε ζώα την ώρα της καταστροφής, αλλά και στο πώς θα μειώσουμε εξαρχής τον κίνδυνο να βρεθούν αβοήθητα».
Πράγματι. Ο εθνικός μηχανισμός αποτελεί μια βάση. Και μεγάλη δύναμή του θα είναι οι άνθρωποι, όχι τα πρωτόκολλα και τα ψηφιακά εργαλεία. Πρέπει να εξελιχθεί σε κεκτημένο της δημόσιας διοίκησης και της ελληνικής κοινωνίας, να μην εξαρτάται από πρόσωπα, συγκυρίες ή την έκτακτη κινητοποίηση λίγων ανθρώπων, να αποτελεί σταθερό μέρος του τρόπου με τον οποίο η Ελλάδα προετοιμάζεται και ανταποκρίνεται σε κρίσεις. Και, φυσικά, να συνοδεύεται από μια γενικότερη αλλαγή κουλτούρας στη χώρα μας· από τη συνειδητοποίηση ότι καμιά ζωή, ανθρώπινη ή μη, δεν αξίζει λιγότερο…
