Την ανάγκη να παραμείνει υπό παρακολούθηση για τουλάχιστον μία διετία ακόμα ο πληθυσμός του ελαφιού στην Πάρνηθα, υποδεικνύουν οι επιστήμονες. Οπως συμπεραίνουν, το είδος δέχεται πιέσεις τόσο από τον λύκο όσο και από την ανθρώπινη παρουσία, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός του να βρίσκεται σε οριακό σημείο. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι το ελάφι έχει πλέον εξαπλωθεί σε μια πολύ ευρεία περιοχή στην Αττική και στη Βοιωτία.
Σύμφωνα με ενημέρωση που παρείχε η Μονάδα Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου στον εισαγγελέα Προστασίας Ζώων – Περιβάλλοντος, ο πληθυσμός του κόκκινου ελαφιού (Cervus elaphus) εκτιμάται ότι για το έτος 2025 κυμαίνεται μεταξύ 75 και λιγότερων από 234 ατόμων, με πιο πιθανό ότι αποτελείται από περίπου 132 άτομα. Τα στοιχεία προέρχονται από μελέτη που ανέλαβε για λογαριασμό του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος (ΟΦΥΠΕΚΑ) το Εργαστήριο Αγριας Πανίδας του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με επικεφαλής τον καθηγητή Δημήτρη Μπακαλούδη.
Για να καταλήξουν στο συμπέρασμα αυτό, οι επιστήμονες του ΑΠΘ χρησιμοποίησαν τρεις μεθόδους. «Κατ’ αρχάς, κάναμε δειγματοληψία στους κοπρανοσωρούς. Τα φυτοφάγα ζώα θεωρείται ότι ημερησίως έχουν σταθερό ρυθμό αφόδευσης. Συνεπώς, γνωρίζοντας αυτόν τον ρυθμό μπορούμε να κάνουμε μια εκτίμηση πυκνότητας», εξηγεί ο κ. Μπακαλούδης. «Παράλληλα προχωρήσαμε σε παρακολούθηση (με τηλεσκόπιο ή κιάλια) των ελαφιών από σημεία εντός και εκτός του δρυμού. Η μέθοδος αυτή είναι χρήσιμη για να καταγράψουμε τη δομή του πληθυσμού – πόσα είναι τα αρσενικά και τα θηλυκά και πόσα μικρά υπάρχουν. Τέλος, προσπαθήσαμε με γενετική ανάλυση σε φρέσκα κόπρανα να καταλήξουμε πόσες φορές συναντούμε το ίδιο άτομο, δηλαδή να εκτιμήσουμε την αφθονία».
Τα αποτελέσματα είναι μάλλον απογοητευτικά. «Ο πληθυσμός στην Πάρνηθα είναι μικρός. Το είδος δεν κινδυνεύει άμεσα να εξαφανιστεί, ωστόσο υπάρχουν ορισμένα ζητήματα που μας απασχολούν. Για παράδειγμα, ενώ είδαμε ότι το καλοκαίρι υπήρχαν πολλά μικρά, το φθινόπωρο ήταν πολύ λιγότερα.
Το πιθανότερο είναι ότι είχαν θηρευτεί από τους λύκους, γιατί είναι εύκολο θήραμα. Επίσης, υπάρχει πολύ μεγάλη δυσαναλογία στον πληθυσμό: σε κάθε αρσενικό αντιστοιχούν από έξι έως δέκα θηλυκά. Μια ερμηνεία είναι ότι απλώς δεν παρατηρήσαμε αρσενικά γιατί πιθανόν κρύβονται. Μια άλλη ερμηνεία είναι ότι πιθανόν θηρεύονται. Οταν στην αναλογία των φύλων υπερισχύουν τα θηλυκά, μειώνεται η αναπαραγωγή, κάτι που μένει να αποδειχθεί».
Στην Πάρνηθα εκτιμάται ότι για το έτος 2025 ο πληθυσμός τους κυμαίνεται μεταξύ 75 και λιγότερων από 234, με πιο πιθανό ότι αποτελείται από περίπου 132.
Μικρή «δεξαμενή»
Τα αποτελέσματα της παρακολούθησης δεν είναι πολύ ευοίωνα για τον πληθυσμό των ελαφιών στην Πάρνηθα. «Το ανησυχητικό είναι ότι έχουμε υπολογίσει μικρό “δραστικό” πληθυσμό, δηλαδή πληθυσμό που συμμετέχει στη γενετική δεξαμενή του τοπικού πληθυσμού, περί τα 35 ελάφια. Οταν ο δραστικός πληθυσμός πέφτει κάτω από τα 50 άτομα, υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες για ομομειξία, δηλαδή να παράγονται λιγότερο προσαρμοστικά στις συνθήκες του περιβάλλοντος».
Ο κ. Μπακαλούδης υποστηρίζει ότι η παρακολούθηση του είδους στην Πάρνηθα πρέπει να συνεχιστεί, πριν αποφασιστούν διαχειριστικές παρεμβάσεις. «Τα μέτρα προσδιορίζονται από τρεις συνιστώσες: Εχουμε να διαχειριστούμε την καταστροφή του δάσους, κάτι στο οποίο δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά. Εχουμε να διαχειριστούμε την παρουσία του λύκου αλλά και του ανθρώπου. Μη σας κάνει εντύπωση το τελευταίο σημείο· έχει αναρωτηθεί κανείς πόσα από τα ελάφια που ταΐζει ο κόσμος με ψωμί και γαριδάκια θα ψοφήσουν ή πόσο πιο ευάλωτα στον λύκο τα καθιστούν, επειδή θα αρρωστήσουν καθώς δεν θα μπορούν να χωνέψουν την τροφή;».
Κοινό είδος των Βαλκανίων
Αντίθετα όμως με ό,τι πιστεύουν πολλοί, το κόκκινο ελάφι δεν απαντάται μόνο στην Πάρνηθα (είναι άλλωστε κοινό είδος των Βαλκανίων), αλλά έχει εξαπλωθεί σε μια ευρεία περιοχή. Σε επιστημονικό πρόγραμμα με τίτλο «Οικολογικοί διάδρομοι – Από τη χαρτογράφηση στην εφαρμογή, στοχεύοντας στη βελτίωση της βιωσιμότητας του πληθυσμού του κόκκινου ελαφιού στην Αττική-Βοιωτία» που υλοποιούν στο πλαίσιο της Συμμαχίας για την Αγρια Ζωή (greekwildlifealliance.gr) το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών του ΕΛΓΟ «Δήμητρα», το WWF Ελλάς και η «Καλλιστώ», έχει καταγραφεί η παρουσία έξι ομάδων ελαφιών στο οροπέδιο των Δερβενοχωρίων και ο πληθυσμός τους εκτιμάται σε τουλάχιστον 35-45 άτομα.
«Γρήγορα καταλάβαμε ότι στα Δερβενοχώρια υπάρχει μόνιμος πληθυσμός, αλλά και στην περιοχή Ασωπού – Τανάγρας, μέχρι και τη Θήβα», εξηγεί ο Χρήστος Αστάρας, ερευνητής στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών. «Η Πάρνηθα έπαψε να είναι ο “παράδεισος” του είδους λόγω των διαδοχικών δασικών πυρκαγιών, αλλά και της φυσικής εξάπλωσης του λύκου. Πλέον το είδος έχει εξαπλωθεί σε μια ευρεία ζώνη και δεν γνωρίζουμε ακόμα αν έχει φθάσει ακόμα στο όρος Πατέρας».
Να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν ληφθεί μέτρα διευκόλυνσης της εξάπλωσης του πληθυσμού του ελαφιού, αλλά και περιορισμού των προβλημάτων από τη «σύγκρουση» με τη γεωργία.
