Εμαθα για εκείνη τυχαία, μέσω μιας φίλης. «Υπάρχει μια Ελληνίδα που προσφέρει σπουδαίο έργο στην Αφρική. Στα χωριά της Βόρειας Κένυας, χωρίς υπερβολή, την έχουν σαν αγία…». Την αναζήτησα, λοιπόν, και την ακολούθησα στα μονοπάτια του καλού, στα Routes for Good, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που γεφυρώνει μακρινούς κόσμους, ενώνει διαφορετικούς ανθρώπους, ευαισθητοποιεί, κινητοποιεί και φέρνει θετική αλλαγή με όχημα τα ταξίδια. «Community based tourism είναι η επίσημη ορολογία, ηθικό τουρισμό προτιμώ να τον αποκαλώ εγώ: ταξίδια, δηλαδή, που έχουν θετικό αποτύπωμα –οικονομικό, κοινωνικό, περιβαλλοντικό– και επηρεάζουν τόσο πολύ όσους συμμετέχουν σε αυτά ώστε, μετά το τέλος τους, να θέλουν να διατηρήσουν μια σχέση με τον τόπο που γνώρισαν και να στηρίξουν, όπως και όσο μπορούν, τους ανθρώπους που γνώρισαν», λέει στην «Κ» η Ελένη Χατζηιωάννου, εμπνεύστρια της πρωτοβουλίας.
Εδρα του Routes for Good, που ιδρύθηκε το 2022, είναι το Μπαραγκόι, μια μικρή πόλη της Κένυας. Ο οργανισμός διοργανώνει ταξίδια –περίπου 50 έχουν γίνει μέχρι σήμερα–, στα οποία μπορούν να συμμετάσχουν άνθρωποι από όλο τον κόσμο. Με αφετηρία το Ναϊρόμπι, οι ταξιδιώτες ακολουθούν ντόπιους ξεναγούς σε μια δεκαήμερη περιήγηση στον βορρά της χώρας, στις επαρχίες Σαμπούρου, Τουρκάνα και Μάρσαμπιτ. «Είναι οι πιο άγονες, ερημικές ή ημιερημικές περιοχές, με ελάχιστες βροχοπτώσεις και πολλά προβλήματα. Κατοικούνται κυρίως από νομαδικές φυλές βοσκών που μετακινούνται με τα κοπάδια τους ακολουθώντας τη βροχή. Το 72% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας και από αυτούς οι μισοί σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, σύμφωνα με τα επίσημα περυσινά στοιχεία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών: υποσιτισμός, ασθένειες, υψηλά ποσοστά παιδικής θνησιμότητας, δυσκολίες στην πρόσβαση στην εκπαίδευση», εξηγεί η συνομιλήτριά μου.
Πώς γεννήθηκε το ενδιαφέρον της γι’ αυτή τη «γωνιά» του πλανήτη; «Βρέθηκα για πρώτη φορά στην Αφρική, στην Αιθιοπία, ως εθελόντρια στο πρόγραμμα μιας διεθνούς ανθρωπιστικής οργάνωσης, το 2012. Επέστρεψα διαφορετική. Γύρισα στο ίδιο σπίτι, στην ίδια δουλειά, στους ίδιους φίλους – αλλά σκεφτόμουν πλέον αλλιώς. Με μια ενσυναίσθηση που δεν είχε ίσως βρει ευκαιρία να “αναδυθεί” μέχρι τότε. Ακολούθησαν και άλλα ταξίδια σε Τανζανία, Ουγκάντα, Γκάνα, Μαδαγασκάρη. Μέχρι που γνώρισα την Κένυα. Μαγεύτηκα και ταυτόχρονα αισθάνθηκα την ανάγκη κάτι να κάνω για τους ντόπιους, ιδιαίτερα για τις γυναίκες και τα κορίτσια».
Και πώς τα ταξίδια που διοργανώνει βοηθούν τους ντόπιους; «Ο τουρισμός είναι στημένος, διεθνώς, με τέτοιο τρόπο που ελάχιστα ωφελεί τους κατοίκους μιας χώρας. Η “τουριστική διαρροή” ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες φτάνει στο 85%. Δηλαδή, για κάθε 10 ευρώ που ξοδεύει ο επισκέπτης, μόνο το 1,5 μένει στον τόπο. Τα υπόλοιπα χρήματα πηγαίνουν σε εκείνους που εκμεταλλεύονται τις τουριστικές υποδομές και που στην πλειονότητά τους είναι ξένοι. Εμείς αποδίδουμε σχεδόν όλο το ποσό στις τοπικές κοινότητες», λέει η Ελένη Χατζηιωάννου. «Μένουμε σε μικρά καταλύματα και ξενώνες που ανήκουν σε οικογένειες, τρώμε σε εστιατόρια που είναι επίσης οικογενειακές επιχειρήσεις, έχουμε βοηθήσει να δημιουργηθούν γυναικείοι συνεταιρισμοί που παράγουν χειροποίητα αντικείμενα ώστε τα “σουβενίρ” που θα αγοράσει κανείς να είναι αυθεντικά, όχι φτιαγμένα στην Κίνα, όπως συμβαίνει στη συντριπτική πλειονότητα των τουριστικών προορισμών».
Οταν είχε ζητήσει από τον Κενυάτη Τζόζεφ, βασικό της πλέον συνεργάτη, να συνεργαστούν, εκείνος, μέλος της φυλής Σαμπούρου, βοσκός και πάμφτωχος, είχε απορήσει. «Γιατί να θέλει κάποιος να ταξιδέψει στη βόρεια Κένυα; Τι ενδιαφέρον θα βρει εδώ;». Σήμερα, ο ίδιος είναι επικεφαλής ενός δικτύου συμπατριωτών του από διάφορα χωριά που εργάζονται για τον Routes for Good και εξασφαλίζουν ένα σταθερό και δίκαιο, όπως τονίζει η Ελένη, εισόδημα. Επιπλέον, βλέπει τον τόπο του να αλλάζει: 33 παιδιά φοιτούν στο σχολείο χάρη σε χορηγίες, εκπαιδευτικό υλικό έχει διανεμηθεί σε σχολεία της περιοχής, εκατοντάδες δέντρα έχουν φυτευτεί.
Και πριν από λίγες εβδομάδες εγκαινιάστηκε στο Μπαραγκόι το Κέντρο Κοινότητας, ένας χώρος που, μέσα από μια ολιστική προσέγγιση και μια σειρά προγραμμάτων, στοχεύει να υποστηρίξει τους ντόπιους σε κρίσιμους τομείς, όπως η εκπαίδευση, η επισιτιστική ασφάλεια, η ανάπτυξη δεξιοτήτων, η περιβαλλοντική ανθεκτικότητα και η κοινωνική ενδυνάμωση. «Ξεκινήσαμε με ραπτομηχανές και μαθήματα ραπτικής, ώστε οι γυναίκες να έχουν δικό τους εισόδημα, έχουμε αίθουσα υπολογιστών με γρήγορο Ιντερνετ, όλα δωρεάν – και συνεχίζουμε! Η ημέρα των εγκαινίων θα μου μείνει αξέχαστη. Ανθρωποι από τα γειτονικά χωριά έρχονταν για να μας ευχαριστήσουν με λίγα φρεσκοκομμένα χόρτα –σύμβολο αφθονίας και ειρήνης– και κατσικίσιο γάλα, το πολυτιμότερο αγαθό τους», λέει η Ελένη Χατζηιωάννου και μου δείχνει τη φωτογραφία της Αντζελίνας, του πρώτου κοριτσιού που πήγε στο σχολείο με τη βοήθεια του οργανισμού. Φέτος σπουδάζει Νοσηλευτική στο Πανεπιστήμιο του Ναϊρόμπι και θέλει να επιστρέψει στο χωριό της και να βοηθήσει τους συντοπίτες της.
Ταξίδι στο άγνωστο
Είναι δύσκολο αυτό το ταξίδι για έναν Ευρωπαίο; Επικίνδυνο ίσως; «Ιδιαίτερο θα το έλεγα. Με κάποιες πρακτικές δυσκολίες, λόγω ελλείψεων σε υποδομές που ο μέσος τουρίστας θεωρεί δεδομένες. Ομως κανείς από όσους έχουν συμμετάσχει δεν ασχολήθηκε με αυτά. Επέστρεψαν μαγεμένοι από όσα είδαν, έμαθαν, ένιωσαν. Οσο για την ασφάλεια; Μεγαλύτερο φόβο έχω αισθανθεί περιδιαβαίνοντας, νυχτερινές ώρες, τους δρόμους του Μεταξουργείου. Παντού μας συνοδεύει οδηγός που είναι μέλος της κοινότητας και γνωρίζει τους πάντες. Αν ξεχάσεις το κινητό σου σε ένα βράχο, θα το βρεις στο σημείο που το άφησες. Ή θα ψάξει όλο το χωριό να σου το βρει…».
