Οταν η Ουρανία Κουρκούτα τελείωσε το Δημοτικό το 1964 στη Λαγόρραχη Πιερίας, επιλογές δεν υπήρχαν. Το Γυμνάσιο βρισκόταν στην Κατερίνη, δεκαπέντε χιλιόμετρα μακριά και η ιδέα να νοικιαστεί ένα σπίτι στην πόλη ήταν τουλάχιστον εξωπραγματική. Δεν ήταν μόνο τα χρήματα που δεν υπήρχαν ή ότι δεν θα μπορούσε ένα κορίτσι να μείνει μόνο του στην πόλη. Ηταν και η μετακίνηση που έμοιαζε αδύνατη. Δύσκολοι δρόμοι, χωματόδρομοι, και η απόσταση από το ορεινό χωριό έως το γυμνάσιο γινόταν ακόμη πιο μεγάλη.
«Ηταν δύσκολες εποχές, ειδικά για εμάς τα κορίτσια», λέει η κ. Κουρκούτα καθώς αφηγείται στην «Κ» εκείνα τα χρόνια. «Εγώ ήθελα να συνεχίσω το σχολείο, αλλά δεν μπόρεσα. Μεγάλωσα στο χωριό και στα δεκαοχτώ έφυγα μετανάστρια. Εργάστηκα σε εργοστάσιο στη Στουτγάρδη και ύστερα από τέσσερα χρόνια επέστρεψα στην Ελλάδα και παντρεύτηκα».
Ακολούθησε άλλη μία προσπάθεια να εγκατασταθεί στη Γερμανία, αυτή τη φορά μαζί με τον σύζυγό της. Οι δυο τους εργάστηκαν σε εστιατόρια, αλλά ύστερα από δύο χρόνια επέστρεψαν στη Λαγόρραχη, έκαναν παιδιά και από τότε δεν έφυγαν ξανά. Ολα αυτά τα χρόνια, όμως, στο μυαλό της Ουρανίας Κουρκούτα έμενε ζωντανό το «όνειρο» της μαθητικής ζωής.
«Μονίμως, κάτι μου έλειπε. Είχα βέβαια απασχοληθεί να μεγαλώνω παιδιά κι εγγόνια, αλλά όταν πια έγιναν ανεξάρτητα, δεν είχα άλλο λόγο να κάθομαι. Εμαθα ότι η φοίτηση στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας είναι συνολικά δύο χρόνια και ούτε που το σκέφτηκα. Σηκώθηκα την επόμενη μέρα, πήγα στην Κατερίνη και γράφτηκα. Δεν το είπα σε κανέναν», λέει.
Η Κουρκούτα επέστρεψε στα θρανία τον Σεπτέμβριο του 2021, στα 71 της χρόνια. Πέρυσι τέτοιες μέρες, παιδιά κι εγγόνια την είδαν να παίρνει συγκινημένη το απολυτήριο του Γυμνασίου από το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Για την ίδια, ήταν μια στιγμή δικαίωσης.
«Εζησα δύο υπέροχες χρονιές στα θρανία, μαθαίνοντας Ιστορία, Γεωγραφία, Μαθηματικά. Με τους συμμαθητές μου μοιραστήκαμε τους ίδιους στόχους, αλλά και υπέροχες αναμνήσεις μέσα και έξω από την τάξη. Τώρα κοιτάζω μπροστά και το επόμενο βήμα είναι να γραφτώ στο ΕΠΑΛ για να μάθω μία τέχνη. Είναι μία απόφαση που νιώθω πως πλέον είμαι έτοιμη να πάρω», τονίζει η ίδια.
Οι ιστορίες τους
Η ιστορία της Ουρανίας Κουρκούτα είναι μία από εκείνες που η Χρυσαυγή Δριστά, διευθύντρια του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας Κατερίνης, θέλει να βγαίνουν στο φως. Τα τελευταία χρόνια, στην τελετή αποφοίτησης, δεν αρκείται στην απονομή ενός τίτλου σπουδών. Ζητά από τους ίδιους τους αποφοίτους να μιλήσουν μπροστά σε μια κάμερα για τη διαδρομή τους, για όσα κάποτε τους στέρησαν τη φοίτησή τους στο Γυμνάσιο, αλλά και για όσα τους έδωσε η επιστροφή στα θρανία. Το περσινό βίντεο, όπως λέει η ίδια, συγκίνησε την Πιερία, αλλά είχε και ευρύτερη απήχηση. Ενα αντίστοιχο ετοιμάζεται αυτές τις μέρες με πρωταγωνιστές τους φετινούς αποφοίτους. «Θέλαμε οι άνθρωποι αυτοί να μην είναι ένας αριθμός ή ένα ονοματεπώνυμο. Θέλαμε να τους ακούσουμε, να γνωρίσουμε τις ιστορίες τους και όχι απλώς να τους δώσουμε το απολυτήριο και να επιστρέψουν στη θέση τους», λέει στην «Κ» η κ. Δριστά.
Για την ίδια και τους εκπαιδευτικούς του σχολείου, η ανάδειξη αυτών των ιστοριών είναι μέρος μιας ευρύτερης, σχεδόν καθημερινής εκστρατείας ενημέρωσης που ξεκινά κάθε χρόνο λίγο πριν τελειώσει η σχολική χρονιά. Πηγαίνουν σε χωριά, σε συλλόγους, σε τοπικές γιορτές και εκθέσεις, στήνουν περίπτερα, μοιράζουν φυλλάδια, μιλούν με ανθρώπους που συχνά δεν γνωρίζουν ότι μπορούν ακόμη να ολοκληρώσουν την υποχρεωτική εκπαίδευση.
«Είναι ένας αγώνας που δίνουμε κάθε χρόνο για να μπορέσουν αυτά τα σχολεία να είναι βιώσιμα. Υπάρχουν συμπολίτες μας που διστάζουν να έρθουν είτε για ψυχολογικούς λόγους είτε γιατί εργάζονται και αδυνατούν να φοιτήσουν, ενώ θα το ήθελαν. Εμείς πηγαίνουμε παντού, προσπαθώντας να τους προσεγγίσουμε, με στόχο κάθε χρόνο να συγκροτούμε δύο δεκαπενταμελή τμήματα. Φέτος αγωνιζόμαστε να κλείσουμε το δεύτερο», τονίζει η ίδια.
Τότε η γυναίκα έπρεπε από μικρή ηλικία να παντρευτεί και να δημιουργήσει οικογένεια. Παράλληλα, υπήρχαν σοβαρές δυσκολίες μετακίνησης από τα χωριά προς την πόλη, οπότε η εκπαίδευση έμενε πίσω.
Και όταν οι τάξεις συμπληρώνονται, ο αριθμός των γυναικών μαθητριών υπερισχύει στην τάξη. Κάθε χρόνο, σύμφωνα με τη διευθύντρια του σχολείου, το 60-70% των μαθητών του ΣΔΕ Κατερίνης είναι γυναίκες που έρχονται από τη γύρω περιοχή. Η αφετηρία τους διαφέρει, αλλά συχνά οι ιστορίες τους είναι παρόμοιες. «Οι μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες που έρχονται σε εμάς κουβαλούν συνήθως τις δυσκολίες μιας άλλης εποχής», εξηγεί η κ. Δριστά. «Τότε η γυναίκα έπρεπε από μικρή ηλικία να παντρευτεί και να δημιουργήσει οικογένεια. Παράλληλα, υπήρχαν σοβαρές δυσκολίες μετακίνησης από τα χωριά προς την πόλη, οπότε η εκπαίδευση έμενε πίσω. Για πολλές από αυτές το σχολείο δεν μπορούσε να είναι επιλογή».
Η ίδια αναφέρεται και στις περιπτώσεις νεότερων γενιών που μεγαλώνοντας αντιμετώπισαν διαφορετικές συνθήκες, αλλά εξίσου μεγάλες δυσκολίες. «Δεν ήταν ότι τους έλεγαν οι γονείς “παντρέψου, κάνε οικογένεια”, αλλά πολλές παντρεύτηκαν νωρίς από δική τους επιλογή, εργάστηκαν στα χωράφια ή αφιερώθηκαν αποκλειστικά στην ανατροφή των παιδιών τους. Κάπως έτσι άφησαν το σχολείο στη μέση και έδωσαν βάρος στις υποχρεώσεις της οικογένειας».
Εφηβεία, ξανά
Μία τέτοια περίπτωση είναι η ιστορία της Κατερίνας Ζησιού, 51 ετών σήμερα, που ζει από παιδί στην Καρίτσα Πιερίας. Εγκατέλειψε το Γυμνάσιο όταν ακόμη φοιτούσε στην πρώτη τάξη και επέστρεψε στα θρανία ύστερα από τρεις και πλέον δεκαετίες.
«Αγαπούσα πολύ τα γράμματα, αλλά η ζωή τα έφερε αλλιώς. Ο αδερφός μου σκοτώθηκε όταν πήγαινα ακόμη σχολείο και εγώ κατέρρευσα ψυχολογικά. Αργότερα αρραβωνιάστηκα και από τα δεκαοχτώ παντρεύτηκα για να δώσω χαρά στον πατέρα μου που έφευγε από τη ζωή. Αμέσως ήρθε το πρώτο παιδί και μετά τα άλλα δύο και έτσι έδωσα όλο μου το βάρος στην οικογένεια. Ολα αυτά τα χρόνια είχα στο πίσω μέρος του μυαλού μου να ξεκινήσω ένα βραδινό σχολείο, αλλά δεν το τολμούσα», αφηγείται η κ. Ζησιού στην «Κ».
Το μόνο που έχω μετανιώσει, κοιτώντας πίσω, είναι που άφησα τον χρόνο να περάσει.
Την απόφαση πήρε για εκείνη η αδερφή της. Πριν από τρία χρόνια γράφτηκε στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας της Κατερίνης και έκανε το ίδιο και για εκείνη. «Με πήρε μια μέρα τηλέφωνο η διευθύντρια και εκεί -διστακτικά- το αποφάσισα. Το μόνο που έχω μετανιώσει, κοιτώντας πίσω, είναι που άφησα τον χρόνο να περάσει», αναφέρει. Τις μέρες που πήγαινε σχολείο, έπρεπε ταυτόχρονα να εργάζεται στο ξενοδοχείο, αλλά αυτό δεν στάθηκε εμπόδιο. Μέσα σε δύο χρόνια κατάφερε να πάρει το απολυτήριό της.
«Το πρωί πήγαινα στη δουλειά και το απόγευμα στο σχολείο, αλλά υπήρχε τόση βοήθεια από τους καθηγητές που δεν ένιωσα να δυσκολεύομαι κάπου. Εκανα τα μαθήματά μου με μεγάλο ενθουσιασμό και πήγαινα κάθε μέρα χαρούμενη στο σχολείο. Ηταν σαν να περνούσα την εφηβεία από την αρχή, ένιωθα ότι ξαναέπιασα τη σκυτάλη από εκεί που την είχα αφήσει», περιγράφει η ίδια.
Από τη μέρα της αποφοίτησης, η ζωή της, λέει, έχει αλλάξει πολύ. «Ξεκίνησα επιτέλους να παρακολουθώ εκπαιδευτικά σεμινάρια για τα ξενοδοχεία, στα οποία πιο πριν δεν μπορούσα να συμμετέχω γιατί δεν είχα το απολυτήριο Γυμνασίου. Νιώθω πια ότι μπορώ να συνεισφέρω ακόμη περισσότερο στη δουλειά μου», τονίζει με ενθουσιασμό, αφήνοντας πίσω της τις μέρες που ένιωθε άβολα στην παρέα της. «Προσπαθούσα να μην το δείξω, αλλά ένιωθα μειονεκτικά γιατί όλες οι φίλες μου είχαν τελειώσει το σχολείο ή είχαν σπουδάσει. Οταν γύριζα σπίτι το σκεφτόμουν, έλεγα “τι λάθος είχα κάνει”. Σήμερα, συνεχίζοντας πλέον και στο Λύκειο, αισθάνομαι ότι έκλεισα έναν ανοιχτό λογαριασμό», λέει η Κατερίνα Ζησιού.
Μητέρα και γιος στα ίδια θρανία
Αυτές τις μέρες, ανάμεσα σε εκείνους που αποφοιτούν από το ΣΔΕ Κατερίνης είναι η Κωνσταντίνα Ταγδαλίδου, 49 ετών. Για εκείνη, η εκπαίδευση έμεινε πίσω στα χρόνια του Γυμνασίου, όταν η εργασία μπήκε από νωρίς στη ζωή της. Με την οικογένειά της ζούσε τότε στους Αμπελόκηπους της Θεσσαλονίκης. «Εφτασα μέχρι την τρίτη Γυμνασίου, αλλά τα μαθήματα μού φαίνονταν δύσκολα και δεν μπορούσα να τα παρακολουθήσω. Ετσι αποφάσισα να πάω για δουλειά. Οταν έγινα δεκαπέντε, άρχισα να εργάζομαι σε βιοτεχνία ρούχων», αφηγείται στην «Κ».
Η απόφαση εκείνη, που τότε έμοιαζε φυσική, την ακολούθησε για δεκαετίες. Οι καθημερινές υποχρεώσεις στο σπίτι δεν άφηναν χώρο για δεύτερες σκέψεις, ενώ το σχολείο γινόταν σιγά σιγά μια εκκρεμότητα που έμενε ανοιχτή. Η επιστροφή στα θρανία ήρθε πολλά χρόνια αργότερα, όταν πλέον μετακόμισε με την οικογένειά της στην Κατερίνη και έμαθε για το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Οπως λέει, τα δύο αυτά χρόνια, ήρθε αντιμέτωπη με τους φόβους που κουβαλούσε από τα μαθητικά της χρόνια. Και τους ξεπέρασε.
«Οταν ήμουν παιδί πίστευα ότι δεν έπαιρνα τα γράμματα. Επιστρέφοντας στο σχολείο κατάλαβα ότι μπορούσα. Χρειαζόμουν απλώς διαφορετικό χρόνο, διαφορετική στήριξη και περισσότερη πίστη στον εαυτό μου», λέει. Σήμερα, έχοντας πλέον ολοκληρώσει τη φοίτησή της, σχεδιάζει το επόμενο βήμα. Από τον Σεπτέμβριο σκοπεύει να συνεχίσει στο ΕΠΑΛ, σε μια συγκυρία που δεν θα μπορούσε ποτέ να φανταστεί.
«Ο μικρότερος γιος μου θα φοιτήσει στο ίδιο σχολείο μαζί μου, μαθητής κι εκείνος της πρώτης Λυκείου. Θα πηγαίνει το πρωί, ενώ εγώ το απόγευμα. Του κάνω πλάκα και του λέω πως θα βοηθάμε ο ένας τον άλλο στα μαθήματα κι εκείνος γελάει», λέει η κ. Ταγδαλίδου, προσθέτοντας πως στο ίδιο σχολείο φοιτεί ήδη και ο μεγαλύτερος γιος της, που μόλις τελείωσε τη Β’ Λυκείου. Οσο για το πώς βλέπει το μέλλον της μετά το σχολείο, αυτό, όπως διευκρινίζει, δεν είναι ακόμη κάτι που την απασχολεί. «Είναι μια απόφαση που πήρα για εμένα. Δεν ξέρω ποια ειδικότητα θα διαλέξω ούτε αν θα βρω αύριο ή μεθαύριο δουλειά. Θα συνεχίσω το σχολείο και ό,τι προκύψει».
Συγκίνηση και ενθουσιασμός
Πίσω από τα θρανία του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας υπάρχουν και περιπτώσεις όπως εκείνη του Γιώργου Αντωνίου που αποφοιτά φέτος, στα 53 του χρόνια. Είχε εγκαταλείψει το Γυμνάσιο εξαιτίας, όπως λέει, της συμπεριφοράς μιας καθηγήτριας και παρά τις προσπάθειες του πατέρα του αρνήθηκε να επιστρέψει. Στα χρόνια που πέρασαν εργάστηκε σκληρά, παντρεύτηκε και έγινε αιτία η σύζυγός του για να μπει ξανά μέσα σε σχολική αίθουσα.
«Είχαμε επισκεφθεί μια έκθεση και το μάτι της πήρε τις αιτήσεις για το ΣΔΕ Κατερίνης. Χωρίς να μου πει τίποτα συμπλήρωσε η ίδια την αίτηση για εμένα», λέει ο κ. Αντωνίου και περιγράφει πώς αισθάνθηκε τον πρώτο καιρό στην τάξη.
«Πήγα στο σχολείο και παρότι τις δύο πρώτες μέρες ένιωσα ότι το έκανα διστακτικά, ακόμη και με ντροπή, από την τρίτη κιόλας μέρα τα συναισθήματα άλλαξαν. Γύρισα σπίτι με ενθουσιασμό και είπα στη γυναίκα μου, με βεβαιότητα, ότι δεν θα έχανα ούτε μια μέρα από το σχολείο».
Σήμερα, ο Αντωνίου εργάζεται ως ιδιωτικός υπάλληλος και πλέον περιμένει να δώσει εξετάσεις για ένα δίπλωμα που προηγουμένως δεν του επιτρεπόταν να πάρει χωρίς απολυτήριο. Δηλώνει μάλιστα περήφανος για τη σύζυγό του που τον οδήγησε σε μια απόφαση την οποία μόνος του δεν θα έπαιρνε ποτέ. «Οταν το σκέφτομαι, νιώθω ότι θέλω να βάλω τα κλάματα. Το έκανα με όλη μου την καρδιά και θα το ξανάκανα», καταλήγει.
