«Σύγκρινε τα επίσημα στατιστικά για το μισθολογικό χάσμα στην Ελλάδα με τα αντίστοιχα στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Τι μέτρα έχουν ληφθεί μέχρι σήμερα για το θέμα; Υπάρχουν ευρωπαϊκοί κανονισμοί στους οποίους πρέπει η Ελλάδα να συμμορφωθεί και μέχρι πότε; Τι συζητήσεις έχουν γίνει στη Βουλή και ποια η θέση των κομμάτων;». Σε λίγα λεπτά, η Vera είχε απαντήσει σε όλες μου τις ερωτήσεις, αναλυτικά, με πηγές, πίνακες και διαγράμματα. Μπροστά μου εμφανίστηκαν οι νόμοι που διέπουν το θέμα της ισότητας στην αμοιβή με χρονολογική σειρά, οι ενεργές πολιτικές πρωτοβουλίες και οι διεθνείς μας υποχρεώσεις. Τίποτα λιγότερο από ένα μικρό θαύμα για οποιονδήποτε στην Ελλάδα αναζητεί αξιόπιστα δεδομένα και μονίμως ανησυχεί αν κάτι του διέφυγε ή αν κάποια κρυμμένη τροπολογία, γνωστή μόνο σε μυημένους, ανατρέπει την εικόνα.
Πρόκειται για το αποτέλεσμα της δουλειάς μιας ανεξάρτητης ομάδας με έδρα τη Σουηδία – και με ελληνική συμμετοχή. Μετά το λανσάρισμα της σουηδικής πλατφόρμας, που χρησιμοποιείται σήμερα από μεγάλους δημοσιογραφικούς ομίλους μέχρι μεγάλα πολιτικά κόμματα της χώρας, χθες έγινε στα «Παναθήναια» και η επίσημη παρουσίαση της ελληνικής εκδοχής της (https://verapolicy.gr/). Η «Κ» είχε την ευκαιρία να τη χρησιμοποιήσει από τους πρώτους. Τι κάνει η Vera εν ολίγοις; Μετατρέπει διάσπαρτα δεδομένα από ευρωπαϊκούς και ελληνικούς φορείς σε γνώση, ξεδιαλύνει το περίπλοκο και αχανές θεσμικό πλαίσιο, το κάνει κατανοητό και προσβάσιμο.
Δομημένος τρόπος
«Οταν εμφανίστηκαν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, γύρω στο 2022, καταλάβαμε ότι αλλάζει κάτι ουσιαστικό», μου είπε ο Γκούσταβ Κάρεσκογκ Ρεμπίντερ, συνιδρυτής της Vera Policy, μαθηματικός με διδακτορικό στα οικονομικά με ερευνητική εστίαση στη διασταύρωση οικονομικών, machine learning και λήψης αποφάσεων. «Συνειδητοποιήσαμε ότι ξαφνικά μπορείς να δουλεύεις με τεράστιους όγκους κειμένων με δομημένο τρόπο. Και πού βρίσκονται πολλά πραγματικά σημαντικά κείμενα; Στην πολιτική. Γιατί τα πάντα αποτυπώνονται σε κείμενα: ένα νομοσχέδιο, μια κοινοβουλευτική συζήτηση, μια κυβερνητική έκθεση, οτιδήποτε. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του υλικού είναι δημόσια διαθέσιμο με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αλλά κανείς δεν ξέρει πού ακριβώς βρίσκεται, ποιος ξέρει να το βρει και, κυρίως, ποιος έχει τον χρόνο να το διαβάσει», Η ιδέα λοιπόν ήταν να συγκεντρώσουν όλη αυτή την πληροφορία, να την οργανώσουν και να την καταστήσουν αναζητήσιμη και προσβάσιμη χρησιμοποιώντας και τα νέα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. «Ας πούμε, δηλαδή, ότι κάποιος δραστηριοποιείται στον κλάδο των τροφίμων και θέλει να μάθει ποιοι κανονισμοί τον επηρεάζουν, αν υπάρχουν φορολογικά κίνητρα ή απαλλαγές που τον αφορούν ή κάποια νομοθετική πρόταση που βρίσκεται σε εξέλιξη. Ολα αυτά είναι πράγματα που παλαιότερα απαιτούσαν αμέτρητες εργατοώρες από εξειδικευμένους ανθρώπους που γνώριζαν το αντικείμενο εκ των έσω. Σήμερα μπορείς να τα κάνεις μέσα σε λίγα λεπτά».
Η Vera συλλέγει έγγραφα από ευρωπαϊκούς και ελληνικούς φορείς, ξεδιαλύνει το περίπλοκο και αχανές θεσμικό τους πλαίσιο και μετατρέπει τα διάσπαρτα στοιχεία σε κατανοητό και προσβάσιμο υλικό.
Στη Σουηδία ο βασικός πυρήνας χρηστών αποτελείται από ανθρώπους που εργάζονται επαγγελματικά στον χώρο της πολιτικής – από στελέχη πολιτικών κομμάτων, δημοσίους υπαλλήλους, μέχρι συνδικάτα και ΜΚΟ. Η ομάδα του Vera Policy πιστεύει ότι ειδικά στην Ελλάδα, η πλατφόρμα θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη και στους πολίτες. «Η αλήθεια είναι ότι εδώ τα πράγματα είναι αρκετά περίπλοκα», επισημαίνει από την πλευρά της η οικονομολόγος Εμμα Γαβαλά, διευθύντρια μάρκετινγκ της εταιρείας που ηγείται της ελληνικής επέκτασης της Vera Policy. «Ακόμη και όταν μιλάμε ως Ελληνες που γνωρίζουμε το σύστημα, ζητήματα όπως τα ακίνητα, η κληρονομιά, η φορολογία, οι βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb είναι απίστευτα δύσκολο να τα παρακολουθήσεις και να τα κατανοήσεις. Κι όμως, με μια απλή αναζήτηση μπορείς πλέον να βρεις την πηγή, τον νόμο, ακόμη και ποιο κόμμα υποστήριξε ή αντιτάχθηκε σε κάτι. Πρέπει να γνωρίζεις τι συμβαίνει. Δεν χρειάζεται να πληρώνεις κάποιον κάθε φορά για να το κάνει για λογαριασμό σου». Οπως λένε, είναι δικαίωμα κάθε πολίτη να είναι ενημερωμένος. «Καμιά φορά, η συζήτηση γύρω από τις δημόσιες πολιτικές βαλτώνει μέσα στην ίδια τους την πολυπλοκότητα. Δηλαδή, ακόμη κι αν θέλεις να αλλάξεις κάτι, δεν μπαίνεις καν στον κόπο».
Τα καλά νέα
Υπάρχουν όμως και καλά νέα για τη χώρα. «Η Ελλάδα έχει κάνει πολύ μεγάλη προσπάθεια ψηφιοποίησης», λέει ο Γκούσταβ Κάρεσκογκ Ρεμπίντερ. «Στην πραγματικότητα, σε σύγκριση με τη Σουηδία, στην Ελλάδα ήταν πολύ πιο εύκολο να εντοπίσουμε τα πρωτογενή έγγραφα: πού βρίσκονται, πώς είναι οργανωμένα, πού δημοσιεύονται οι νόμοι».
«Ο επικεφαλής της ομάδας μας για την επιστήμη δεδομένων», προσθέτει η Εμμα Γαβαλά, «έλεγε επίσης ότι ένα από τα εντυπωσιακά στοιχεία των ελληνικών δεδομένων είναι ότι μπορείς να παρακολουθήσεις την ιστορία των αλλαγών – πώς εξελίχθηκε και τροποποιήθηκε οτιδήποτε με την πάροδο του χρόνου».
Αραγε δεν μπορεί να κάνει την ίδια δουλειά το ChatGPT ή άλλα τέτοια εργαλεία; «Οχι, οι πληροφορίες που έχουν αυτά τα μοντέλα συνήθως είναι πολύ γενικές και επιφανειακές και κυρίως δεν είναι ενημερωμένες. Αν δώσω στο ChatGPT τα σχετικά έγγραφα, τότε μπορεί να συνθέσει πολύ καλά τις πληροφορίες και να εξαγάγει τα σημαντικά σημεία. Αυτό που δεν μπορεί να κάνει είναι να βρει μόνο του τα σωστά έγγραφα».
Ολα αυτά είναι η βάση αυτού που αποκαλείται policy intelligence, η έγκαιρη ανίχνευση τάσεων, κινδύνων και κενών πολιτικής μέσα από την ανάλυση δεδομένων και ερευνών. «Ναι, πιθανότατα θα φτάσουμε στο σημείο όπου θα μπορούμε αρκετά εύκολα να χαρτογραφούμε πιθανές εξελίξεις: “Αυτό συνέβη στο παρελθόν”, “αυτό ενδέχεται να ακολουθήσει”, “τα διαφορετικά κόμματα ενδέχεται να κινηθούν προς αυτές τις κατευθύνσεις” και παρόμοια. Προς το παρόν, είμαστε αρκετά ικανοποιημένοι που μπορούμε να κατανοούμε σωστά τα δεδομένα. Και μόνον αυτό είναι ήδη ένα αρκετά σύνθετο πρόβλημα», καταλήγει ο Γκούσταβ Κάρεσκογκ Ρεμπίντερ.
