Από την κορυφή των πρανών στη διώρυγα της Κορίνθου τα σκαπτικά μηχανήματα χαμηλά στο επίπεδο του νερού φαίνονται σαν παιχνίδια. Οι εργασίες εκτελούνται στο ένα από τα έξι χιλιόμετρα του καναλιού, στο ύψος του βιολογικού καθαρισμού. Τα πρανή έχουν φαγωθεί και αντί για την κάθετα σκαμμένη γη από την εποχή του Τρικούπη, που έμοιαζε σαν να κόπηκε ο ισθμός με μαχαίρι, έχουν κατασκευαστεί αναβαθμίδες και δρόμος για τα μηχανήματα. Σε εκείνο το σημείο η διώρυγα μοιάζει σήμερα περισσότερο με λατομείο.
Οι διαδοχικές παρατάσεις, οι τεχνικές δυσκολίες, τα χαμένα έσοδα και η ευκαιρία που έμεινε στα χαρτιά.
Ο ήχος των εργασιών δεν φτάνει στη γέφυρα της παλαιάς εθνικής οδού. Τουρίστες σταματούν για φωτογραφίες και αναμνηστικά. Ομως, τα τελευταία χρόνια η διώρυγα της Κορίνθου παραμένει κλειστή στη μεγαλύτερη διάρκεια του έτους. Το έργο για την αποκατάσταση των ζημιών στα πρανή είχε αρχική ημερομηνία παράδοσης το 2024. Τον περασμένο Μάρτιο, δύο χρόνια μετά το αρχικό χρονοδιάγραμμα, ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας επισκέφθηκε τη διώρυγα. Είπε ότι οι βάρδιες θα διπλασιάζονταν και ο ρυθμός των εργασιών θα εντεινόταν, ώστε στο τέλος Ιουνίου να ολοκληρωθεί η παρέμβαση και η διώρυγα να ανοίξει με ασφάλεια. Με τα σημερινά δεδομένα, ωστόσο, το πιθανότερο είναι ότι τα μηχανήματα του εργολάβου θα σταματήσουν προσωρινά για το καλοκαίρι, ώστε να μη χαθούν έστω τα έσοδα από τα τέλη διέλευσης των τουριστικών σκαφών που κρατούν ζωντανή τη διώρυγα. Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πότε θα ολοκληρωθεί η τελευταία φάση των εργασιών.
Χρονοδιάγραμμα
Τον Ιανουάριο του 2021 είχαν γίνει σοβαρές καταπτώσεις και η διώρυγα έκλεισε. Πραγματοποιήθηκε τεχνική και γεωλογική μελέτη – αποφασίστηκε να αποκατασταθούν τα πρανή και να γίνουν λιμενικές ενισχυτικές εργασίες στη βάση τους. Στο τέλος της ίδιας χρονιάς το υπουργείο Υποδομών ανέθεσε το έργο στην εταιρεία ΑΚΤΩΡ ΑΤΕ με συνολική δαπάνη 30,5 εκατ. ευρώ. Διαφορετικές πηγές είπαν στην «Κ» ότι το έργο πραγματοποιείται από το υπουργείο και όχι από την Ανώνυμη Εταιρεία Διώρυγας Κορίνθου (ΑΕΔΙΚ), που διαχειρίζεται το κανάλι, διότι έτσι θεωρήθηκε ασφαλέστερη η διαχείριση των δαπανών.
Το έργο δεν ολοκληρώθηκε στη συμβατική ημερομηνία παράδοσης των 24 μηνών, μάλιστα χρειάστηκε έως σήμερα να δοθούν στην εταιρεία τέσσερις παρατάσεις. Η κρατούσα εκδοχή είναι ότι οι καθυστερήσεις οφείλονται στα τεχνικά χαρακτηριστικά του έργου – για παράδειγμα την τοποθέτηση των φρεατοπασσάλων φέρεται να δυσκολεύει το παλιό τοιχίο κάτω από την επιφάνεια του νερού. Σε γραπτή απάντηση προς την «Κ» ο όμιλος ΑΚΤΩΡ αναφέρει ότι πρόκειται για ένα δύσκολο έργο με ιδιαίτερες απαιτήσεις. «Επιπροσθέτως, τον Μάρτιο του 2024 σημειώθηκαν σοβαρές καταπτώσεις από την πλευρά της Στερεάς Ελλάδας, εκτός της περιοχής του έργου και εκτός αρμοδιότητάς μας. Μεγάλοι χωμάτινοι όγκοι αποκολλήθηκαν, δημιούργησαν μεγάλο κύμα και κατέστρεψαν τμήμα του εξοπλισμού του εργολάβου», σημειώνεται.
«Αυτό οδήγησε στην απόφαση λήψης μέτρων αποφυγής κινδύνου. Παρά τις προσπάθειες που έγιναν από την εταιρεία της Διώρυγας (ΑΕΔΙΚ) το φθινόπωρο του 2024, το πρόβλημα δεν αντιμετωπίστηκε δραστικά, με αποτέλεσμα τη χειμερινή περίοδο 2024-2025 να μην εκτελεστούν εργασίες λιμενικών και αντιστήριξης των πρανών, αφού υπήρχε ο σοβαρός κίνδυνος των καταπτώσεων». Χρειάστηκε νέα μελέτη για την αποφυγή κινδύνου και τον Οκτώβριο του 2025 ξεκίνησαν οι εργασίες για την εξασφάλιση των πρανών στην πλευρά της Στερεάς Ελλάδας, δηλαδή στην «πλάτη» των συνεργείων που δούλευαν στο βασικό έργο. Οι εργασίες επανεκκίνησαν τον Μάρτιο. «Ολα τα μέρη καταβάλλουν εντατική προσπάθεια ώστε να ολοκληρωθεί το έργο στη συμβατική του προθεσμία και να αποδοθεί η διώρυγα στη ναυσιπλοΐα», σημειώνει η εταιρεία.
Διελεύσεις
Κλειστή διώρυγα σημαίνει χαμένα έσοδα για την ΑΕΔΙΚ, που από το 2018 ανήκει στο Υπερταμείο. Τα τέλη διέλευσης ποικίλλουν ανάλογα με την κατηγορία του σκάφους. Το 2025, σε επτά μήνες λειτουργίας της διώρυγας, πραγματοποιήθηκαν 11.473 διελεύσεις που απέφεραν έσοδα 6,2 εκατ. ευρώ. Το 2024, επίσης σε επτά μήνες λειτουργίας, είχαν πραγματοποιηθεί 10.016 διελεύσεις, με έσοδα 5,2 εκατ. ευρώ.
Η ΑΕΔΙΚ δημιουργήθηκε το 1980 όταν η εκμετάλλευση της διώρυγας πέρασε στο ελληνικό Δημόσιο – πριν από αυτό ανήκε στην Εθνική Τράπεζα. Την περίοδο 2001-2009 η διώρυγα παραχωρήθηκε στην εταιρεία «Περίανδρος Α.Ε.», θυγατρική της Sea Containers Ltd. Η σύμβαση λύθηκε λόγω χρεοκοπίας και η διαχείριση επέστρεψε στο Δημόσιο το 2010. Το διάστημα 2011-2014, που πολλοί θεωρούν κομβικό, στο τιμόνι της ΑΕΔΙΚ βρέθηκε ο Κωνσταντίνος Μπαρκαγιάννης. Ο ίδιος προχώρησε σε οικονομική και λειτουργική εξυγίανση, με αποτέλεσμα η εταιρεία της διώρυγας, από λειτουργική ζημία 3,4 εκατ. ευρώ το 2010, να κλείσει το 2012 με λειτουργικό κέρδος 200.000 ευρώ και την επόμενη χρονιά με 800.000 ευρώ.
Στο μεταξύ, η διοίκηση Μπαρκαγιάννη ανέθεσε την εκπόνηση μελέτης σκοπιμότητας για τη διαπλάτυνση κατά 25 μέτρα και εκβάθυνση 5 μέτρων της διώρυγας – αυτός ήταν ο αρχικός σχεδιασμός του Χαρίλαου Τρικούπη, όμως το κανάλι κατασκευάστηκε με μικρότερες προδιαγραφές. Περίπου 120 χρόνια αργότερα, το προτεινόμενο έργο για τη διαπλάτυνση, εκτιμώμενου κόστους 580 εκατ. ευρώ και με συμβατικό χρόνο κατασκευής δύο ετών, υπολογίστηκε ότι θα αύξανε τις ετήσιες διελεύσεις από 10.000 σε 18.000 κι επίσης θα απέφερε έσοδα 15 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Η μελέτη προέβλεπε τότε την τουριστική εκμετάλλευση της διώρυγας και έσοδα από τον ελλιμενισμό σκαφών σε μαρίνες στις δύο άκρες του καναλιού.
Οι παρεμβάσεις θα αναβάθμιζαν και το λιμάνι του Πειραιά, λόγω διέλευσης μεγάλων εμπορικών πλοίων και κρουαζιερόπλοιων. Είχε τότε επισημανθεί η ανάγκη για την ένταξη της διώρυγας στα Ευρωπαϊκά Δίκτυα Μεταφορών, ώστε να μπορούν να γίνουν οι αναγκαίες επενδύσεις. Το προτεινόμενο έργο περιελήφθη στο στρατηγικό και επιχειρησιακό σχέδιο της διώρυγας που υποβλήθηκε στο υπουργείο Οικονομικών το 2012. Ομως, στο μεταξύ η Ελλάδα είχε περάσει σε περίοδο βαθιάς κρίσης κι έτσι έμεινε στα χαρτιά. Θεωρείται μια χαμένη ευκαιρία και σήμερα χρειάζεται να επαναξιολογηθεί.
Από τον Περίανδρο στον Τρικούπη
Η πρώτη σύλληψη της ιδέας για την κατασκευή της διώρυγας αποδίδεται στον τύραννο της Κορίνθου Περίανδρο, στα τέλη του 7ου αι. π.Χ. Το έργο δεν προχώρησε, όμως αντ’ αυτού κατασκευάστηκε ο δίολκος, ένας πλακόστρωτος δρόμος πάνω στον οποίο τα μικρά πλοία –με την καρίνα τους αλειμμένη με λίπος και την επιστράτευση δούλων– σύρονταν από τον Σαρωνικό στον Κορινθιακό Κόλπο. Η ιδέα της κατασκευής της διώρυγας επανήλθε την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο Νέρωνας αποφάσισε να προχωρήσει το έργο, μάλιστα τέλεσε τα εγκαίνια, όμως οι εργασίες ματαιώθηκαν λόγω των αναταραχών στη Ρώμη και τελικά τον θάνατό του.
Το 1830 ο Ιωάννης Καποδίστριας πήρε την ίδια απόφαση, ωστόσο η δαπάνη κρίθηκε υπερβολική και εγκαταλείφθηκε. Χρειάστηκε να περάσουν άλλες τέσσερις δεκαετίες, οπότε η κατασκευή της διώρυγας του Σουέζ επανέφερε τη σημασία του έργου. Με τη συνδρομή γαλλικής τράπεζας ιδρύθηκε η «Διεθνής Εταιρεία της Θαλάσσιας Διώρυγας της Κορίνθου» από τον Ούγγρο στρατηγό Στέφανο Τυρρ, στον οποίο το ελληνικό Δημόσιο κατακύρωσε το έργο, με το προνόμιο εκμετάλλευσης για 99 χρόνια. Η κατασκευή του έργου, που συνδέθηκε με τον Χαρίλαο Τρικούπη, ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1882. «Μεγαλοπρεπώς και εν συρροή πολλών χιλιάδων θεατών ετελέσθησαν τα εγκαίνια των εργασιών της τομής του κορινθιακού ισθμού», έγραψε το περιοδικό Δελτίον της Εστίας, τεύχ. 278. Η μελέτη του έργου έγινε από τον Ούγγρο Μπ. Γκέρστερ, αρχιμηχανικό της Διώρυγας Φραγκίσκου στην Ουγγαρία. Κινητοποιήθηκαν αρχιτέκτονες και μηχανικοί απ’ όλη την Ευρώπη, κι επίσης 2.500 εργάτες, όμως οι εργασίες διακόπηκαν οκτώ χρόνια αργότερα λόγω χρεοκοπίας του Τυρρ. Το 1890 η προσπάθεια συνεχίσθηκε από την Ελληνική Εταιρεία Εργοληψιών με τη συμμετοχή του Ανδρέα Συγγρού. Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν στις 25 Ιουλίου 1893, παρουσία του βασιλιά Γεωργίου Α΄.
Η διώρυγα τέμνει κατ’ ευθεία γραμμή τον Ισθμό της Κορίνθου. Το συνολικό μήκος της είναι 6,3 χλμ., το μέγιστο ασφαλές πλάτος για τη ναυσιπλοΐα είναι 24,6 μ. και το μέσο βάθος της είναι στα 8 μ. Τις επόμενες δεκαετίες το έργο χαιρετίσθηκε ως ένα από τα σημαντικότερα κατασκευαστικά επιτεύγματα της περιόδου, το οποίο συντόμευσε τον περίπλου της Πελοποννήσου κατά 195 ναυτικά μίλια και τον χρόνο του ταξιδιού από τον Πειραιά στην Ιταλία κατά το ήμισυ.
