Ηταν Δευτέρα του Πάσχα όταν ο κ. Στιβακτάκης οδηγούσε με τη σύζυγό του στον Βόρειο Οδικό Αξονα Κρήτης. Τότε, ένα μεγάλο τμήμα τσιμέντου αποκολλήθηκε από γέφυρα κοντά στον Αποσελέμη και προσγειώθηκε στην οροφή του αυτοκινήτου τους.
Στο άκουσμα του περιστατικού κάποιος μπορεί να θεωρήσει πως επρόκειτο για τυχαίο γεγονός. Ωστόσο, δεν είναι το μόνο. Ενδεικτικά, πριν από πέντε μήνες, στις 11 Δεκεμβρίου 2025, μεγάλα κομμάτια αποκολλήθηκαν από τη γέφυρα Παλαιοκάστρου στο Ηράκλειο Κρήτης και έπεσαν σε κεντρικό μέρος της πλατείας της περιοχής. Λίγες ημέρες μετά, στις 21 Ιανουαρίου, ένα ακόμη μεγάλο κομμάτι τσιμέντου αποκολλήθηκε από τη γέφυρα που βρίσκεται στην περιοχή του Μπεντεβή και έπεσε σε παρμπρίζ σταθμευμένου οχήματος, χωρίς να υπάρξουν θύματα. Εναν μήνα μετά, η γέφυρα στο Τυμπάκι του Δήμου Φαιστού, που συνέδεε την περιοχή με το Λαγολιό και τους Βώρους, κατέρρευσε εντελώς μετά την εκδήλωση έντονων καιρικών φαινομένων.
50 γέφυρες χρήζουν άμεσης αποκατάστασης
Μιλώντας στην «Κ» ο αντιπεριφερειάρχης τεχνικών έργων Κρήτης Νίκος Σκούλας σημειώνει πως τα ζητήματα οδικής ασφάλειας που προκύπτουν από την κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι γέφυρες επί του Βορείου Οδικού Αξονα Κρήτης είναι γνωστά επί χρόνια σε όλους τους αρμόδιους φορείς εκεί.
Με τις περισσότερες γέφυρες στο νησί να μην έχουν συντηρηθεί ποτέ ή να έχουν περισσότερο από μισό αιώνα ζωής, ο κ. Σκούλας σημειώνει πως χρήζουν άμεσης αποκατάστασης 50, αλλά έχει εξασφαλιστεί χρηματοδότηση από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών μόνο για τις 21.
«Οι μελέτες για τη συντήρηση και την αποκατάσταση των 21 γεφυρών υπάρχουν από το 2021, πριν δηλαδή γίνω αντιπεριφερειάρχης. Αφού βρέθηκε χρηματοδότηση πέρυσι, εμείς προκηρύξαμε διαγωνισμό. Οι 11 γέφυρες που ανήκουν στους Δήμους Ηρακλείου και Ρεθύμνου έχουν ενταχθεί σε εργολαβία, ενώ για τις υπόλοιπες 10 που βρίσκονται σε Χανιά και Ρέθυμνο υπάρχει δικαστική αντιδικία των διαγωνιζόμενων εταιρειών, με αποτέλεσμα να έχει παγώσει η διαδικασία», σημειώνει ο κ. Σκούλας.
Αυτή τη στιγμή, από το σύνολο των 21 γεφυρών έχουν ολοκληρωθεί οι επιδιορθώσεις σε τρεις, ενώ ο ορίζοντας ολοκλήρωσης είναι 18 μήνες. «Οι εν λόγω γέφυρες χρήζουν άμεσης αποκατάστασης. Δεν υπάρχει κίνδυνος κατάρρευσης, αλλά θέμα διάβρωσης. Σίγουρα θα πρέπει να γίνει συντήρηση και στις υπόλοιπες 29 γέφυρες», προσθέτει ο κ. Σκούλας.
Εχει εκτιμηθεί στην Ελλάδα ότι υπάρχουν περίπου 6.000 γέφυρες σημαντικού ανοίγματος, εκ των οποίων οι 3.000 ανήκουν στο παλαιό εθνικό και επαρχιακό δίκτυο, ενώ οι υπόλοιπες βρίσκονται σε έργα παραχώρησης και παρακολουθούνται από τους ίδιους τους αναδόχους.
Πανελλαδικό πρόβλημα υποδομών
Οι γέφυρες της Κρήτης δεν είναι οι μόνες που χρήζουν συντήρησης και αποκατάστασης στην Ελλάδα. Σε έρευνα που εκπόνησαν το 2019 ο Σύλλογος Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδος και η διαΝΕΟσις είχε εκτιμηθεί ότι υπάρχουν περίπου 6.000 γέφυρες σημαντικού ανοίγματος στην Ελλάδα, εκ των οποίων οι 3.000 ανήκουν στο παλαιό εθνικό και επαρχιακό δίκτυο, ενώ οι υπόλοιπες βρίσκονται σε έργα παραχώρησης και παρακολουθούνται από τους ίδιους τους αναδόχους.
Μόνο 500 γέφυρες υπό παρακολούθηση
Ρωτώντας τον κ. Βασίλειο Μπαρδάκη, πρόεδρο του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδος (ΣΠΜΕ), σε τι κατάσταση βρίσκονται οι 3.000 γέφυρες των οποίων η συντήρηση είναι αρμοδιότητα της Πολιτείας, απάντηση δόθηκε μόνο για τις 500 γέφυρες (οδικές και σιδηροδρομικές) οι οποίες έχουν ενταχθεί στα προγράμματα Εξυπνων Γεφυρών και Εξυπνων Γεφυρών των Περιφερειών και αφορούν την καταγραφή αλλά και την ανάπτυξη έξυπνων υποδομών (με τεχνολογίες ψηφιακών διδύμων) για την παρακολούθηση της δομικής απόκρισης των γεφυρών. «Τα έργα αυτά έχουν ξεκινήσει και βρίσκονται σε φάση ολοκλήρωσης. Στόχος είναι για κάθε γέφυρα να λαμβάνονται μετρήσεις σε πραγματικό χρόνο και να συγκρίνονται με προσομοιώματα σε Η/Υ», εξηγεί ο πρόεδρος.
2.500 γέφυρες άγνωστης κατάστασης
Για τις υπόλοιπες 2.500 γέφυρες, οι οποίες δεν έχουν ενταχθεί σε κάποιο πρόγραμμα, δεν υπάρχει μία κεντρική βάση δεδομένων για την κατάστασή τους, με αποτέλεσμα αυτή να παραμένει άγνωστη. Σύμφωνα με τον κ. Μπαρδάκη παρότι έχει υλοποιηθεί το πληροφοριακό σύστημα για το Εθνικό Μητρώο Γεφυρών, ωστόσο δεν έχει ξεκινήσει η καταγραφή τους.
«Υπάρχουν δηλαδή οι πλατφόρμες που αφορούν τις γέφυρες, αλλά δεν έχουν ξεκινήσει οι συστηματικές καταχωρίσεις των στοιχείων τους. Οταν ολοκληρωθεί η καταγραφή θα φαίνεται και ο αρμόδιος φορέας (δήμος, περιφέρεια, άλλος οργανισμός) για τη συντήρηση της κάθε γέφυρας, αλλά και πότε έγινε η τελευταία επιθεώρηση ή η συντήρηση ή η επισκευή της», εξηγεί ο κ. Μπαρδάκης, σημειώνοντας πως η ολοκλήρωση του εν λόγω έργου έχει καθυστερήσει.
Ειδικότερα, η ανάπτυξη του πληροφοριακού συστήματος, του επονομαζόμενου Εθνικού Μητρώου Γεφυρών, προβλέφθηκε τον Νοέμβριο του 2023 με την έκδοση της υπ’ αριθ. 321681 σχετικής υπουργικής απόφασης, με θέμα την Εγκριση Κανονισμού Επιθεώρησης και Συντήρησης Γεφυρών – Διοικητική Αρχή Γεφυρών.
Καθυστερήσεις στην καταγραφή και την οργάνωση
Βάσει των παραπάνω είναι σαφές πως η καταγραφή σε μία κοινή βάση των γεφυρών ανά τη χώρα παραμένει ανολοκλήρωτη. «Οι περισσότερες παλιές γέφυρες στην Ελλάδα κατασκευάστηκαν τις δεκαετίες των 1960, 1970 και σε κάποιες περιπτώσεις του 1980. Με παρόμοια προβλήματα να παρατηρούνται και σε άλλες χώρες της Ευρώπης, δυστυχώς, καθυστερήσαμε να ξεκινήσουμε προγράμματα καταγραφής και συντήρησης των γεφυρών. Είναι απαραίτητο να προχωρήσουμε άμεσα στην καταγραφή όλων των γεφυρών, ώστε να εντοπίσουμε ποιες από αυτές είναι σε κρίσιμη κατάσταση και χρειάζονται άμεση παρέμβαση», εξηγεί ο κ. Μπαρδάκης τονίζοντας πως πρέπει να υπάρξει μια διάταξη που να υποχρεώνει τους αρμόδιους φορείς να προχωρήσουν στην καταγραφή των γεφυρών και στη συνέχεια να δημιουργηθεί ένα σύστημα χρηματοδότησης των έργων συντήρησης με βάση τα αντικειμενικά κριτήρια που θα προκύψουν από την πλατφόρμα αυτή.
Είναι απαραίτητο να προχωρήσουμε στην καταγραφή όλων των γεφυρών, ώστε να εντοπίσουμε ποιες από αυτές είναι σε κρίσιμη κατάσταση και χρειάζονται άμεση παρέμβαση.
Τεχνικές αδυναμίες και φθορές
Πέρα από την ανάγκη καταγραφής, όμως, σύμφωνα με τον πολιτικό μηχανικό, στους κανονισμούς που υπήρχαν και παλαιότερα σε σχετικές διατάξεις που καθόριζαν τη συχνότητα επιθεώρησης/συντήρησης, τα κτίρια πρέπει να επιθεωρούνται κάθε 10 χρόνια, οι οδικές γέφυρες κάθε 5 χρόνια και οι σιδηροδρομικές γέφυρες κάθε 3 χρόνια. Ωστόσο, αναφορικά με τις γέφυρες δεν υπάρχουν η απαραίτητη παρακολούθηση και ο έλεγχος, ούτε η κουλτούρα που να ενθαρρύνει τη συστηματική επιθεώρηση και συντήρησή τους.
Από την πλευρά του ο, Αργύρης Πλέσιας, πολιτικός μηχανικός και πρόεδρος Συλλόγου Μελετητών Ελλάδας, που εκπονεί και ο ίδιος επιθεωρήσεις σε γέφυρες, εξηγεί στην «Κ» πως δεν είναι απίθανο κάποιες γέφυρες να μην έχουν επιθεωρηθεί ποτέ, καθώς οι φορείς που έχουν την υπευθυνότητα της λειτουργίας τους, συνήθως δεν έχουν οργανωμένο σύστημα παρακολούθησης και επιθεώρησης ενώ παράλληλα δεν υπάρχει όπως αναφέρθηκε ένα λειτουργικό Εθνικό Μητρώο Γεφυρών, όπου να καταχωρείται η κατάσταση της κάθε γέφυρας.
Από τα σημαντικότερα προβλήματα που παρατηρούνται κατά την επιθεώρηση σε μία γέφυρα είναι η ανεπαρκής λειτουργία ή ακόμη και η απουσία αποχετευτικών συστημάτων, με αποτέλεσμα η συσσώρευση υδάτων να επιταχύνει φαινόμενα διάβρωσης και να επηρεάζει αρνητικά τον φέροντα οργανισμό της γέφυρας.
«Στη χώρα μας, το επίπεδο της μελέτης και της κατασκευής κρίνεται γενικά ικανοποιητικό. Ωστόσο, σημαντικές αδυναμίες εντοπίζονται στο στάδιο της λειτουργίας, και ειδικότερα στον τομέα της συστηματικής συντήρησης και παρακολούθησης των γεφυρών», τονίζει ο κ. Πλέσιας. Οπως προσθέτει, ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που παρατηρούνται κατά την επιθεώρηση σε μία γέφυρα είναι η ανεπαρκής λειτουργία ή ακόμη και η απουσία αποχετευτικών συστημάτων, με αποτέλεσμα η συσσώρευση υδάτων να επιταχύνει φαινόμενα διάβρωσης και να επηρεάζει αρνητικά τον φέροντα οργανισμό της γέφυρας (σ.σ.: ο «σκελετός» της γέφυρας που την κρατά όρθια και ασφαλή).
Η απουσία ενός ολοκληρωμένου και λειτουργικού μητρώου δεν επιτρέπει τη συγκριτική αποτίμηση της κατάστασής τους, ούτε την ορθολογική ιεράρχηση των αναγκών συντήρησης.
Παράλληλα, στις γέφυρες που βρίσκονται πάνω από υδατορεύματα, κρίσιμο ζήτημα αποτελούν οι υποσκαφές των θεμελίων, οι οποίες δύνανται να μειώσουν σημαντικά τη φέρουσα ικανότητα του έργου. Συνεπώς, οι γέφυρες επηρεάζονται από ένα σύνολο παραγόντων, όπως τα φορτία, οι φυσικοχημικές δράσεις και οι γεωτεχνικές διεργασίες (όπως οι υποσκαφές), οι οποίοι καθιστούν αναγκαία τη συστηματική καταγραφή και παρακολούθησή τους.
«Η απουσία ενός ολοκληρωμένου και λειτουργικού μητρώου δεν επιτρέπει τη συγκριτική αποτίμηση της κατάστασής τους, ούτε την ορθολογική ιεράρχηση των αναγκών συντήρησης. Ως εκ τούτου, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για την πλήρη καταγραφή των γεφυρών και την ενσωμάτωση των δεδομένων τους σε ένα ενιαίο σύστημα διαχείρισης. Το σημαντικότερο είναι να προλάβουμε τις καταστροφές και να αποφύγουμε τα χειρότερα», καταλήγει ο ίδιος.
