Κάθε εβδομάδα, άνθρωποι εθισμένοι στην αγάπη ή και στο σεξ συναντώνται σε ένα ισόγειο στο κέντρο της Αθήνας. Κάθονται γύρω από λευκά, παραλληλόγραμμα τραπέζια στο μικρό δωμάτιο και για μιάμιση ώρα μοιράζονται τις εμπειρίες τους. Είναι η μοναδική συνάντηση SLAA (Sex and Love Addicts Anonymous) που υπάρχει στην Ελλάδα, μια ομάδα απεξάρτησης 12 βημάτων, αντίστοιχη με εκείνες που αφορούν άλλους, πιο συνήθεις εθισμούς. Την Πέμπτη, δύο μέρες πριν από τη σημερινή Ημέρα των Ερωτευμένων, η «Κ» παραβρέθηκε σε μια τέτοια συνάθροιση, ακούγοντας τα βιώματα αυτών που βρίσκονται σε απεξάρτηση από την αγάπη.
Κρατούν ενός λεπτού σιγή για εθισμένους που, όπου κι αν βρίσκονται, υποφέρουν, κaι ξεκινούν τα «μοιράσματα». Kαθένας έχει από 6-7 λεπτά και μόλις ολοκληρώσει, οι υπόλοιποι απαγορεύεται να σχολιάσουν.
Οπως και οι διεθνείς συναντήσεις των SLAA, έτσι και η ελληνική ξεκινάει με την ανάγνωση ορισμένων εγγράφων. Ενα είναι «Τα χαρακτηριστικά» των SLAA. «Μπερδεύουμε την αγάπη με ανάγκη, σωματική και σεξουαλική έλξη, οίκτο ή και την ανάγκη να σώσουμε ή να σωθούμε». «Αισθανόμαστε άδειοι και ελλιπείς όταν είμαστε μόνοι. Παρόλο που φοβόμαστε την οικειότητα και τη δέσμευση, ψάχνουμε συνεχώς για σχέσεις και σεξουαλικές επαφές». «Οι ρομαντικές ή σεξουαλικές εμμονές ή φαντασιώσεις μας μάς ακινητοποιούν ή μας αποσπούν σοβαρά». Διαβάζουν επίσης τα «12 βήματα», τις «12 παραδόσεις», κ.ά.
Κρατούν ενός λεπτού σιγή για εθισμένους που, όπου κι αν βρίσκονται, ακόμη υποφέρουν, κι ύστερα ξεκινούν τα «μοιράσματα», όπως τα αποκαλούν. Κρατούν χρόνο στο κινητό – ο καθένας έχει από 6-7 λεπτά. Κανείς δεν πρέπει να διακόψει τον ομιλητή, και μόλις ο καθένας ολοκληρώσει, οι υπόλοιποι απαγορεύεται να σχολιάσουν οτιδήποτε πάνω στα όσα είπε.
Ανασφάλεια
Την Πέμπτη, στο δωμάτιο βρίσκονται πέντε μέλη της ομάδας – τέσσερις άνδρες και μια γυναίκα. Οι ηλικίες τους κυμαίνονται από τα 40 μέχρι τα 60. Κάποιοι είναι νηφάλιοι και από άλλους εθισμούς – κυρίως αλκοόλ, αλλά οι δύο έκαναν κάποτε και χρήση ναρκωτικών. Οι περισσότεροι έχουν εμπειρία με την ομάδα – μόνο ο Α. είναι καινούργιος, κι εκείνος ταυτίζεται περισσότερο με τον εθισμό στο σεξ. Υποσχέθηκε στον εαυτό του να το κόψει για ένα μήνα – νόμιζε ότι θα τα κατάφερνε, αλλά απέτυχε. Ετσι αναζήτησε την ομάδα.
Το πρώτο πράγμα που μοιράζεται ο Μ. είναι ότι έχει σταματήσει τα βιάγκρα. Τώρα έχει γεμίσει ανασφάλειες. Ηταν παντρεμένος, αναφέρει, αλλά διαλύθηκε ο γάμος του λόγω του εθισμού του. Εχει επιστρέψει στο πατρικό του, ζει με τη μητέρα του, φοβάται ότι θα πάθει εκείνη κάτι, το μόνο άτομο που νιώθει ότι τον αγαπάει, κι αυτός θα μείνει μόνος του, δεν θα βρει κανέναν άλλον να τον αγαπήσει.
Ασκηση και διατροφή
Ο Ν. έχει κόψει το σεξ από τις 26 Νοεμβρίου. Είναι νηφάλιος, αλλά υποτροπιάζει. Περνάει από τις πιάτσες να δει ποιες κοπέλες δουλεύουν. Θέλει να κάνει μια σχέση υγιή, να μη βρίσκει το high, την έξαψη, μόνο σε τζούρες καινούργιων σεξουαλικών επαφών, θέλει να δεθεί, να αγαπήσει και να αγαπηθεί. Προσπαθεί τον εθισμό του να τον μεταφέρει σε κάτι άλλο, πιο υγιές – κάνει διαλογισμό, έχει αρχίσει ξανά να ασκείται, τρώει υγιεινά. Οι περισσότεροι παρευρισκόμενοι στο τέλος της συνάντησης αναφέρουν την άσκηση και την υγιεινή διατροφή ως μηχανισμούς που τους βοηθάνε να προσέξουν τους εαυτούς τους, να απεξαρτηθούν.
Το σύνδρομο του σωτήρα
Μόνο η Ε. λέει ότι είναι αμιγώς εθισμένη στην αγάπη. Για πολλά χρόνια είχε μια σχέση με έναν άνθρωπο που της έκανε κακό. Εκείνος είχε αποφευκτική διαταραχή –γνωστή ως αγχώδης διαταραχή προσωπικότητας–, είναι μια ψυχολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από άτομα τα οποία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην απόρριψη και δυσκολεύονται να διατηρήσουν κοινωνικές σχέσεις. Εκείνη είχε το σύνδρομο του σωτήρα. Ελκυε άτομα που είχαν περιθώρια συναισθηματικής «διάσωσης» και έβρισκε σε τέτοιες σχέσεις το δικό της high. Της πήρε, βέβαια, χρόνια να τα συνειδητοποιήσει όλα αυτά – όλοι οι παρευρισκόμενοι δηλώνουν ότι έχουν κάνει, ή κάνουν ακόμη, ψυχοθεραπεία.
Για να τελειώσει η τοξική σχέση της, η Ε. πέρασε σε «συναισθηματική ανορεξία», όπως αποκαλούν οι SLAA την αποχή, όχι μόνο από το σεξ αλλά και από τις σχέσεις. «Δεν είσαι όμως θεραπευμένος επειδή απέχεις», μου λέει. Στη δική της απεξάρτηση, πιο πολύ βοήθησε η ομάδα. «Με βοήθησε να απελευθερωθώ από τον αξιολογητή μου, τον άνθρωπο στον οποίο είχα παραδώσει την αυτοεκτίμησή μου», δηλώνει. Τώρα είναι στην πιο υγιή σχέση της ζωής της. Οταν την προσέγγισε ο τωρινός σύντροφός της, για μια εβδομάδα υπέφερε.
Παθόντες και ειδικοί με τους οποίους μίλησε η «Κ» τονίζουν άλλωστε ότι και ο ίδιος ο εθισμένος στην αγάπη δεν είναι συναισθηματικά διαθέσιμος. Οπότε η Ε. στην αρχή δυσκολεύτηκε με την υγιή συνθήκη, αλλά τώρα προσπαθεί να μη γίνεται ο σωτήρας. Να υπάρχει ισότιμος χώρος και για τους δύο.
Ενα επαναλαμβανόμενο μοτίβο σε κάθε σχέση
Σε διάφορες χώρες του κόσμου, όπως οι ΗΠΑ, η Μεγάλη Βρετανία, η Ισπανία, η Ταϊλάνδη κ.ά., υπάρχουν κέντρα απεξάρτησης που ειδικεύονται στον εθισμό στην αγάπη. Σύμφωνα με επιστημονική δημοσίευση του 2019, την οποία υπογράφουν δύο ψυχίατροι από το Πανεπιστήμιο του Τέξας, παρότι ο εθισμός στην αγάπη δεν αναγνωρίζεται από το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών ως συγκεκριμένη διάγνωση, «υπάρχουν αρκετά δεδομένα για να υποστηρίξουν τον χαρακτηρισμό του ως ανεξάρτητη ψυχική διαταραχή».
«Ο εθισμός στην αγάπη είναι μια δυσλειτουργική σχεσιακή μορφή που προσλαμβάνει τα χαρακτηριστικά εθισμού και η οποία, για τα άτομα που υποφέρουν από αυτήν, μπορεί να έχει αρνητικό και διάχυτο αντίκτυπο σε διάφορους τομείς λειτουργίας», ανέφεραν το 2023 σε δική τους επιστημονική δημοσίευση τρεις καθηγητές από την Ιταλία.
«Σε ανθρώπους στων οποίων τις ζωές η αγάπη έχει αρνητικό αντίκτυπο θα πρέπει να προσφέρεται υποστήριξη και ευκαιρίες θεραπείας ανάλογες με αυτές που προσφέρονται στους χρήστες ουσιών», υποστήριξαν οι συγγραφείς σχετικής έρευνας που δημοσιεύθηκε το 2017. «Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν ότι η ρομαντική αγάπη μπορεί κυριολεκτικά να είναι εθιστική», ανέφεραν.
Αν κάποιος διαβάσει τις 40 ερωτήσεις αυτοδιάγνωσης των SLAA, είναι σχεδόν απίθανο ότι δεν θα απαντήσει θετικά σε καμία από αυτές. Εχουν γραφτεί αμέτρητα μυθιστορήματα, σονάτες, ταινίες, ποιήματα, τραγούδια για την εξάρτηση της «καψούρας», για την εμμονή ενός έρωτα. Από τα «Ανεμοδαρμένα Υψη» και την Αννα Καρένινα, μέχρι τους στίχους της Μαρίας Πολυδούρη, το Addicted to Love του Ρόμπερτ Πάλμερ και την «Εξάρτηση» του Γιώργου Λεμπέση. Ποια λεπτή γραμμή διαχωρίζει τον ερωτευμένο από τον εθισμένο;
Σύμφωνα με την Αλεξ Κατεχάκις, Αμερικανίδα σεξουαλική ψυχοθεραπεύτρια με ελληνικές ρίζες, η οποία έχει ιδρύσει το Κέντρο για Υγιές Σεξ στο Λος Αντζελες, ο εθισμός στην αγάπη αποτελεί την κατάσταση μη υγιούς προσκόλλησης σε ανθρώπους. Οπως η 57χρονη Κ. που ομολογεί ότι για χάρη ενός έρωτα σχεδόν κατέστρεψε τη ζωή της. Αφησε τη δουλειά της επειδή εκείνος πήγε φαντάρος, για να μετακομίσει κοντά του.
«Συνήθως, αν χωρίσουν, οι εθισμένοι στην αγάπη θα ψάξουν κατευθείαν νέο σύντροφο. Βιώνουν σύνδρομο στέρησης. Δεν ξέρουν τι είναι στ’ αλήθεια αγάπη», λέει η Αλεξ Κατεχάκις, σεξουαλική ψυχοθεραπεύτρια.
Ενα άτομο, συμπληρώνει η κ. Κατεχάκις, μπορεί να είναι εθισμένο είτε στον σύντροφό του ή σε κάποιον πρώην. «Αλλά συνήθως, αν χωρίσουν, οι εθισμένοι στην αγάπη θα ψάξουν κατευθείαν κάποιον καινούργιο σύντροφο – δεν μπορούν να μείνουν μόνοι τους, βιώνουν σύνδρομο στέρησης», εξηγεί στην «Κ», «και δεν ξέρουν τι είναι στ’ αλήθεια αγάπη». Αισθάνονται απελπισία όταν το «αντικείμενο της αγάπης» τους είναι μακριά τους, δεν εμπιστεύονται καμία σχέση, συχνά καταφεύγουν σε φαντασίες και αγνοούν τα κακά σημάδια που μπορεί άλλος να έβλεπε, σημειώνει. «Αισθάνονται βαθιά μοναξιά κι ότι η ζωή τους δεν θα είχε κανένα νόημα χωρίς μια σχέση, γι’ αυτό αντικαθιστούν κάθε μία με την επόμενη». Τονίζει ότι δεν συμβαίνει να εθιστείς μόνο σε ένα άτομο. Αποτελεί επαναλαμβανόμενο μοτίβο.
Εχει να κάνει με την ανικανότητα του ατόμου να ρυθμίσει τα συναισθήματά του, δηλώνει στην «Κ» η Σάρα Μπος, κλινική διευθύντρια της ιδιωτικής κλινικής αποτοξίνωσης The Balance, η οποία έχει παραρτήματα σε Λονδίνο, Ζυρίχη, Μαγιόρκα και Μαρμπέγια. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο εθισμένος στην αγάπη δεν έμαθε ως παιδί να ρυθμίζει τα συναισθήματά του, ενώ λόγω τραυμάτων παιδικής ηλικίας, τα οποία μπορεί να μη συνειδητοποιεί καν, φοβάται ότι ποτέ δεν θα αγαπηθεί αρκετά κι ότι όλοι θα τον αφήσουν. «Συνήθως υποφέρουν κι από άλλα συμπτώματα όπως κατάθλιψη, κατάχρηση ουσιών κ.ά.», σημειώνει. Στην κλινική που διευθύνει, οι περισσότεροι ασθενείς μένουν από ένα μήνα μέχρι 6 εβδομάδες, και πέραν από θεραπευτικές συνεδρίες, οι οποίες τονίζουν τόσο η κ. Μπος όσο και η κ. Κατεχάκις ότι είναι απαραίτητες, κάνουν και άλλες δραστηριότητες όπως γιόγκα, εκπαίδευση νευροανάδρασης, περιπάτους στη φύση κ.ά.
Και διαδικτυακά
«Μεγάλο μέρος του πληθυσμού υποφέρει από τον συγκεκριμένο εθισμό», αναφέρει η κ. Κατεχάκις. Πράγματι, καθημερινά υπάρχουν παγκοσμίως δεκάδες διαδικτυακές συναντήσεις SLAA. Γίνονται στα αγγλικά, και ακολουθείται η ίδια δομή με την ελληνική διά ζώσης συνάντηση. Διαρκούν μιάμιση ώρα. Πρώτα οι αναγνώσεις, μετά τα «μοιράσματα», στο τέλος μια προσευχή. Νωρίτερα αυτήν την εβδομάδα, σε αντίστοιχη διαδικτυακή συνάθροιση που παρακολούθησε η «Κ», 9 άτομα από διαφορετικά σημεία του κόσμου –3 άνδρες και 6 γυναίκες από ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία και Ινδία, μεταξύ άλλων χωρών– μίλησαν για τις εμπειρίες τους.
Ο Τζ., ο οποίος θεωρεί ότι ενώ ερωτεύεται συχνά στην πραγματικότητα δεν έχει υπάρξει ποτέ συναισθηματικά ευάλωτος, θέλει να απεξαρτηθεί από την αγάπη για να μπορέσει να συνάψει υγιή σχέση με μια συγκεκριμένη γυναίκα. O N. παρομοιάζει τον εθισμό του με τον τζόγο – πίστευε ότι κάθε ζαριά, κάθε ακόμη προσπάθεια στην τοξική του σχέση, θα ήταν διαφορετική κι έπαιζε πάλι, κι όταν εντέλει χώρισε, θεωρούσε ότι δεν θα αγαπηθεί ποτέ ξανά. Η Σ. προσπαθεί να μην «κολλάει» με ανθρώπους και να μη δημιουργεί φαντασιώσεις μαζί τους, για να είναι πιο παρούσα στον γάμο της. «Είμαι ΑΑ», δηλώνει, «αλλά η συναισθηματική απεξάρτηση είναι πιο δύσκολη από την απεξάρτηση από το αλκοόλ». Το ‘χει γράψει άλλωστε και ο Καναδός φιλόσοφος Ματσόνα Ντελιγούεγιο. «Το πιο σπουδαίο ναρκωτικό είναι η αγάπη».
