Μέχρι πρόσφατα, οι ενέσεις τύπου Ozempic και Mounjaro έμοιαζαν με το μάννα εξ ουρανού που έριξε στην ανθρωπότητα η επιστήμη για να μας προστατεύσει από την παχυσαρκία εσαεί. Μια λύση που υπόσχεται ότι θα περιορίσει την όρεξη και θα μας απαλλάξει από τα περιττά κιλά. Ομως νέα δεδομένα που δημοσιεύθηκαν στην έγκριτη Βρετανική Ιατρική Επιθεώρηση (BMJ) έρχονται να κλονίσουν τις ελπίδες για παντοτινή απώλεια βάρους.
«Πρόκειται για μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση της βιβλιογραφίας. Αναλύσαμε 37 μελέτες με πάνω από 9.000 ασθενείς και εντοπίσαμε ότι αυτοί που έπαιρναν τα φάρμακα έχασαν κατά μέσον όρο 15 κιλά, αλλά ξαναπήραν το βάρος μέσα σε μόλις 1,5 χρόνο από τη στιγμή που τα σταμάτησαν. Μιλάμε για άτομα είτε υπέρβαρα είτε παχύσαρκα. Ολοι είχαν Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) άνω του 25 και οι περισσότεροι είχαν ΔΜΣ άνω του 30», αναφέρει στην «Κ» ο Δημήτρης Κουτουκίδης, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.
«Η παχυσαρκία είναι χρόνια πάθηση και χρειάζεται συνεχή θεραπεία. Οπως κάποιος που έχει υπέρταση δεν θα σταματήσει τα φάρμακα για να συνεχίσει να έχει ρυθμισμένη πίεση, με τον ίδιο τρόπο κάποιος με παχυσαρκία δεν μπορεί να σταματήσει τη θεραπεία», συνεχίζει ο ίδιος. Φαίνεται, λοιπόν, πως η παχυσαρκία δεν θεραπεύεται με μια σύντομη αγωγή, αλλά απαιτεί «ισόβια συνδρομή», γεγονός που ξεκαθαρίζει τα δεδομένα τόσο για την υγεία όσο και για την τσέπη των ασθενών.
Την παραπάνω εκτίμηση επιβεβαιώνει και ο καθηγητής Παθολογίας – Μεταβολικών νοσημάτων της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Αλέξανδρος Κόκκινος. Μάλιστα, υποστηρίζει ότι πολλοί θεωρούν λανθασμένα την παχυσαρκία ως «έλλειψη θέλησης» για να χάσει κάποιος κιλά. Στην πραγματικότητα, πολλοί από εμάς είμαστε γενετικά προδιατεθειμένοι να είμαστε παχύσαρκοι. «Για το 70% των Ελλήνων είναι πιο δύσκολο να τρώει λιγότερη ενέργεια από αυτή που χρειάζεται, ώστε να παραμένει σε ένα φυσιολογικό βάρος», εξηγεί.
Αυτό, σύμφωνα πάντα με τον καθηγητή, οφείλεται στο γεγονός ότι ο εγκέφαλός μας –σε ένα πολύ πρωτόγονο κομμάτι του, τον υποθάλαμο– αντιλαμβάνεται μια συγκεκριμένη τιμή βάρους ως υγιή και φυσιολογική, ακόμη και όταν αυτή είναι στα όρια της παχυσαρκίας. Αυτό συμβαίνει γιατί οι πρόγονοί μας, οι οποίοι αποθήκευαν παραπάνω λίπος, είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιζήσουν τις περιόδους που δεν υπήρχε διαθέσιμη τροφή αφού μπορούσαν να κάψουν τα αποθέματά τους. Αυτός ο μηχανισμός, όμως, έχει επιβιώσει και μεταφερθεί ακόμη και στις ημέρες μας, οπότε έχουμε αφθονία φαγητού και διαθέσιμου λίπους προς κατανάλωση. «Eτσι λοιπόν, το σώμα μας αντιδρά τόσο γρήγορα (μετά τη διακοπή), γιατί αίρεται το αίσθημα του κορεσμού. Ο υποθάλαμος λέει “έχασες πολύ βάρος, πρέπει να σε επαναφέρω στο αρχικό σημείο που έχω ορίσει” και γι’ αυτό πεινάμε άμεσα», υπογραμμίζει ο κ. Κόκκινος.
Τα φάρμακα καταναλώνονται πλέον μαζικά και από άτομα τα οποία απλώς θέλουν να χάσουν γρήγορα κιλά. Eχουν μετατραπεί σε ένα κοινωνικό trend. «Πλέον η συζήτηση έχει μετατοπιστεί από το “προσπάθησε να προστατευθείς από τις διαφημίσεις της δίαιτας” στην προστασία από τα GLP-1. Θα πας σε ένα τραπέζι και όλοι θα λένε “κάνω ένεση”. Το λένε με ευκολία, με άνεση, απενοχοποιημένα», παρατηρεί η διαιτολόγος-διατροφολόγος Κωνσταντίνα Κατσανά. Αυτή η «απενοχοποίηση» όμως, κρύβει κινδύνους. Σύμφωνα με την ίδια, η χρήση τέτοιων σκευασμάτων σε άτομα με ήδη διαταραγμένη σχέση με το φαγητό μπορεί να καλύψει το πρόβλημα. «Είναι ένας πολύ εύκολος τρόπος για να καμουφλάρει κάποιος την πείνα του και τελικά να βαδίζει προς διατροφικές διαταραχές», προειδοποιεί.
Αυτοί που έπαιρναν τα φάρμακα έχασαν κατά μ.ό. 15 κιλά, αλλά τα ξαναπήραν σε 1,5 χρόνο απ’ όταν σταμάτησαν.
Κάποια από τα φάρμακα αυτά δεν συνταγογραφούνται (όπως το Mounjaro), οπότε συχνά κάποιος μπορεί να τα προμηθευθεί αυτόνομα από το φαρμακείο. Πολλοί άνθρωποι λοιπόν, οι οποίοι δεν είναι ασθενείς, αναζητούν τον εύκολο τρόπο: το μαγικό χάπι που θα τους απαλλάξει από το περιττό βάρος χωρίς να χρειαστεί να κάνουν κάποια προσωπική προσπάθεια, αλλάζοντας λ.χ. τις διατροφικές τους συνήθειες ή προσθέτοντας άσκηση στην καθημερινότητά τους.
«Τώρα, κατά τη διάρκεια των γιορτών που πήραμε κιλά, κάποιοι πάνε να αγοράσουν τα συγκεκριμένα φάρμακα γιατί, ας πούμε, το καλοκαίρι θέλουν να βγουν με μπικίνι στην παραλία και να είναι αδύνατοι. Αυτό πέρα από κατάχρηση είναι και επικίνδυνο», τονίζει η κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος Μελίνα Καριπίδου. Η ίδια υπογραμμίζει ότι το φάρμακο μειώνει την ανάγκη μας για τροφή, αλλά δεν εκπαιδεύει τον χρήστη. «Αν εγώ είχα παραπάνω βάρος και έτρωγα δύο πίτσες την ημέρα και τώρα που παίρνω το Mounjaro τρώω ένα κομμάτι πίτσα, θα αδυνατίσω. Ωστόσο, δεν θα αλλάξουν οι συμπεριφορές μου», σημειώνει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι μόλις τελειώσει η επήρεια των φαρμάκων θα επιστρέψουμε στις παλιές συνήθειες. Ο κ. Κουτουκίδης επισημαίνει επίσης πως «πρέπει να υπάρχει πάντα ιατρική παρακολούθηση. Μάλιστα, όταν υπάρχει και διαιτητική παρακολούθηση, βλέπουμε ότι βελτιώνεται η απώλεια βάρους».
«Εμένα το Ozempic μου άλλαξε τη ζωή», εξομολογείται από την πλευρά της στην «Κ» η Μαρία, η οποία λάμβανε το συγκεκριμένο σκεύασμα για πάνω από ενάμιση χρόνο και έχασε συνολικά 20 κιλά. Οταν ξεκίνησε το φάρμακο αποφάσισε να ακολουθήσει αυστηρά τις οδηγίες βάσει πρωτοκόλλου. Αλλαξε τη διατροφή της, ξεκίνησε γυμναστική και ανά τακτά χρονικά διαστήματα παρακολουθούσε τις εξετάσεις της ο παθολόγος της. Πλέον της έχει γίνει συνήθεια αυτός ο υγιεινός τρόπος ζωής, με αποτέλεσμα ακόμη και σήμερα, που έχει σταματήσει τη χορήγηση των φαρμάκων, να συνεχίζει να χάνει κιλά. «Εχω χάσει επιπρόσθετα τρία ολόκληρα κιλά», συμπληρώνει.
Το ταξικό χάσμα
Υπάρχει ωστόσο και άλλη μια ενδιαφέρουσα διάσταση: το ταξικό χάσμα που δημιουργεί το αυξημένο κόστος των φαρμάκων. «Τα φάρμακα είναι ακριβά. Οι πρώτες δόσεις κοστίζουν 250 ευρώ, ενώ οι μεγαλύτερες φτάνουν στα 350 και 450 ευρώ τον μήνα. Δεν είναι μικρό ποσό. Οι υψηλότερες κοινωνικοοικονομικές τάξεις έχουν καλύτερο βάρος από τις χαμηλότερες», σχολιάζει η κ. Καριπίδου.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο ερευνητής κ. Κουτουκίδης προτείνει πως επειδή το ΕΣΥ δεν μπορεί να προσφέρει για πάντα δωρεάν ή πολύ φθηνά τα συγκεκριμένα σκευάσματα σε «1 στους 4 Ελληνες που ζουν με παχυσαρκία», χρειάζεται να κάνει μια πιο στοχευμένη πολιτική, προσφέροντάς τα σε αυτούς με το μεγαλύτερο πρόβλημα. Μάλιστα, «για τον γενικότερο πληθυσμό υπάρχουν άλλα διαιτολογικά προγράμματα που ξέρουμε ότι είναι πολύ αποτελεσματικά και μπορεί να είναι οικονομικά πιο αποδοτικά για το σύστημα», αναφέρει.
Προτιμότερες άλλες μέθοδοι διαχείρισης βάρους
Εξετάζοντας στοιχεία για 9.341 παχύσαρκους ή υπέρβαρους ασθενείς, που συμμετείχαν σε 37 μελέτες και λάμβαναν κάποιο από τα 18 διαφορετικά φάρμακα αδυνατίσματος, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μετά τη διακοπή του φαρμάκου οι άνθρωποι αυτοί έπαιρναν κατά μέσον όρο 0,4 κιλά τον μήνα και μέσα σε 19 μήνες προβλεπόταν να επιστρέψουν στο βάρος που είχαν πριν από την έναρξη της θεραπείας. Συγκεκριμένα, τα άτομα που έλαβαν οποιοδήποτε είδος φαρμάκου για την απώλεια βάρους έχασαν κατά μέσον όρο 8,3 κιλά κατά τη διάρκεια της θεραπείας, αλλά ανέκτησαν 4,8 κιλά εντός του πρώτου έτους από την παύση της.
Παράγοντες κινδύνου για την καρδιακή υγεία, όπως τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης, που επηρεάστηκαν θετικά από τα φάρμακα, προβλεπόταν να επιστρέψουν στα επίπεδα πριν από την έναρξη της θεραπείας εντός 16 μηνών, κατά μέσον όρο, σύμφωνα με την έρευνα που δημοσιεύεται στη Βρετανική Ιατρική Επιθεώρηση (BMJ).
Σε γενικές γραμμές, οι μισοί ασθενείς είχαν λάβει φάρμακα GLP-1 (σ.σ.: ορμόνες που παράγονται φυσικά στον οργανισμό μας έπειτα από κάθε γεύμα), περιλαμβανομένων 1.776 που είχαν λάβει το νεότερο και πιο αποτελεσματικό φάρμακο σεμαγλουτίδη (σ.σ.: φάρμακο που μιμείται τη φυσική ορμόνη GLP-1 και χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2 και της παχυσαρκίας, ρυθμίζοντας το σάκχαρο αίματος, μειώνοντας την όρεξη και αυξάνοντας το αίσθημα κορεσμού), το οποίο κυκλοφορεί με τις εμπορικές ονομασίες Ozempic και Wegovy της Novo Nordisk, και τιρζεπατίδη, τα γνωστά Mounjaro και Zepbound από την Eli Lilly.
Ανεξαρτήτως από το πόσα κιλά έχει χάσει κάποιος, η μηνιαία επανάκτηση βάρους ήταν ταχύτερη μετά τη λήψη των φαρμάκων αδυνατίσματος σε σχέση με τα προγράμματα συμπεριφορικής διαχείρισης βάρους, διαπίστωσαν επίσης οι ερευνητές.
