Την περίοδο των γιορτών, όταν οι περισσότεροι αφήνουμε έστω και για λίγο πίσω μας την καθημερινότητα, υπάρχουν άνθρωποι που συνεχίζουν να εργάζονται, περισσότερο μάλιστα από τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου. Είναι εκείνοι που φροντίζουν ώστε η μαγεία των Χριστουγέννων που απολαμβάνουμε σε πολιτιστικές εκδηλώσεις να γίνει πραγματικότητα. Πίσω από κάθε λαμπερό φως, κάθε μουσική νότα, κάθε κοστούμι που ζωντανεύει ένα ρόλο, κρύβονται επαγγελματίες, που σπάνια συστήνονται στο κοινό, αλλά δίνουν τη δική τους λάμψη στις παραστάσεις και στις συναυλίες που μήνες πριν έχουμε εξασφαλίσει εισιτήρια για να παρακολουθήσουμε με τις οικογένειες και τους φίλους μας.
«Πιλοτήριο» για όσα δεν φαίνονται
Λίγες μέρες πριν από την παράσταση «Kontakthof», ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της Πίνα Μπάους, που έκανε πρεμιέρα στις 17 Δεκεμβρίου στο Εθνικό Θέατρο και θα παρουσιαστεί καθ’ όλη τη διάρκεια της εορταστικής περιόδου, τρυπώσαμε στα παρασκήνια. Εκεί, ανάμεσα στους χορευτές που έκαναν ζέσταμα και δοκίμαζαν κοστούμια και χτενίσματα, συναντήσαμε τη stage manager της παραγωγής, την Αννα Τσαπάρα.
Μπροστά στα «μαγικά κουμπάκια» του δικού της πιλοτηρίου –ένα πόστο γεμάτο κονσόλες, φωτάκια που αναβοσβήνουν και μια οθόνη που μεταδίδει κάθε στιγμή της σκηνής–, συντόνιζε όλη την παράσταση. «Εγώ ασχολούμαι με ό,τι δεν βλέπουν τα μάτια του θεατή», μας λέει λίγο πριν ειδοποιήσει τους συνεργάτες της ότι σε λίγο θα βγει ανακοίνωση για την έναρξη της πρόβας.
Παρακολουθώντας τις κινήσεις της καταλαβαίνεις αμέσως γιατί η δουλειά του stage manager είναι από τις πιο απαιτητικές, αλλά και πιο συναρπαστικές στο θέατρο. Είναι ο άνθρωπος που συνοδεύει μια παραγωγή από την πρώτη συνάντηση των ηθοποιών με τους τεχνικούς μέχρι την τελευταία παράσταση, ενώ παράλληλα βρίσκεται εκεί σε κάθε πρόβα. «Eνα από τα πιο βασικά στοιχεία του επαγγέλματος, όμως, είναι η απόλυτη ευθύνη σε ζητήματα ασφαλείας. Καλούμαι να κρίνω εάν οι ιδέες του σκηνοθέτη μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς να κινδυνεύσει κάποιος που βρίσκεται πάνω στη σκηνή», σχολιάζει και συνεχίζει: «Κάποια στιγμή αναγκάστηκα να πω σε σκηνοθέτη ότι πρέπει να αφαιρεθεί ένα σημείο που κάποιος από τους ηθοποιούς προσποιούνταν ότι έπεφτε από ένα σκαμπό, παρόλο που το ύψος δεν ήταν απαγορευτικό. Μικρή λεπτομέρεια για το κοινό, αλλά κρίσιμη για την ασφάλεια της ομάδας».
Θυμάται χαρακτηριστικά δύο παραστάσεις στις οποίες χρειάστηκε να επέμβει για να «σωθούν». «Στο “Αγόρι στο θεωρείο” (σκην. Σοφία Μαραθάκη) αναγκάστηκα μία φορά να συρθώ πίσω από το σκηνικό χωρίς να με δει το κοινό. Κυριολεκτικά μπουσούλησα για να συνδέσω πρίζες που είχαν βγει, ώστε να ανάψουν τα φώτα σε ένα μικρό μπαλκονάκι, το οποίο είχε μείνει για λίγα λεπτά αφώτιστο. Οι ηθοποιοί έπαιζαν μέσα στο απόλυτο σκοτάδι».
Το 2023, στη διάρκεια της παράστασης «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» (σκην. Δημήτρης Καραντζάς), όπως μας διηγείται, περίμενε αρκετές φορές στη κουίντα ηθοποιούς που έφθαναν ελαφρώς τραυματισμένοι. «Κρατούσα στα χέρια μου, σε κάθε παράσταση, το κουτί πρώτων βοηθειών, στιγμιαίους πάγους και όλα τα απαραίτητα “γιατροσόφια” για την περιποίηση μικροτραυματισμών. Οι σκηνές πάλης, όσο χορογραφημένες κι αν ήταν, δεν έπαυαν να κρύβουν απρόοπτα», αναφέρει.
Καθώς συζητάμε, ένας χορευτής ανοίγει μπροστά μας ένα τεράστιο κουτί με γλυκά. «Αυτές τις μέρες, μελομακάρονα και κουραμπιέδες κυκλοφορούν “ύποπτα” στα παρασκήνια και το κλίμα αλλάζει», μας λέει η κ. Τσαπάρα και μας παροτρύνει να κεραστούμε. «Είναι δύσκολο να περνάω τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά μακριά από τους δικούς μου ανθρώπους. Παρ’ όλα αυτά, κάθε χρόνο συνειδητοποιώ ότι το θέατρο είναι κάτι βαθιά ομαδικό. Ενας τόπος όπου μοιράζεσαι κάτι κοινό, έναν περίεργο κώδικα, ένα “μυστικό” που μοιάζει σχεδόν ιερό. Δένομαι και συνδέομαι με τους συνεργάτες μου, κι έτσι σε κάθε γιορτινή περίοδο αποκτώ μια νέα “οικογένεια” εδώ μέσα», συνεχίζει.
Ρίχνοντας φως στη δραματουργία
Για τον τεχνικό και υπεύθυνο φωτισμού Δημήτρη Χρησταρά, ο οποίος εργάζεται αυτή την περίοδο, μεταξύ άλλων, στην παραγωγή του «Καρυοθραύστη» στο θέατρο Ολύμπια, οι παραστάσεις και οι βάρδιες τις ημέρες των γιορτών «είναι ακόμη μια μέρα στο γραφείο». Μας εξηγεί ότι ο περισσότερος κόσμος επιλέγει να πάει στο θέατρο ακριβώς τις μέρες που δεν έχει υποχρεώσεις για την επομένη, γεγονός που κάνει κι εκείνον να βρίσκεται εκεί, συμβάλλοντας σε μια στιγμή που το κοινό αναζητάει λίγη ποιοτική ψυχαγωγία.
«Δεν θεωρώ ότι είμαι πίσω από την παράσταση, αλλά ότι είμαι μέρος της. Ενας κρίκος από την αλυσίδα, για να βγει το σωστό αποτέλεσμα πάνω στη σκηνή», μας εξηγεί, ενώ παραδέχεται ότι πολλές φορές η δουλειά τους παραμένει «αθέατη». «Ο μέσος θεατής πιθανότατα να μη συνειδητοποιεί πόση λεπτομέρεια κρύβεται στον φωτισμό και πώς ακριβώς συνοδεύει την ερμηνεία των ηθοποιών. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι εμείς “φωτίζουμε” τη δραματουργία», συμπληρώνει.
Τα απρόοπτα όμως δεν λείπουν ούτε από αυτό το πόστο, με τον κ. Χρησταρά να θυμάται περιπτώσεις που έπρεπε να λειτουργήσει με ψυχραιμία. «Εχει τύχει εν ώρα παράστασης να κολλήσει η κονσόλα και να μην μπορώ να χειριστώ τα φώτα με τον τρόπο και τη σειρά που είναι προγραμματισμένα να ανάψουν. Επίσης, πολλές φορές έχουν καεί λάμπες. Σε αυτή την περίπτωση δεν μπορείς προφανώς να διακόψεις την παράσταση, αλλά να τη σώσεις φωτίζοντας όσο καλύτερα γίνεται τους ηθοποιούς». Συχνά τέτοιου είδους «σφάλματα» δεν γίνονται αντιληπτά από τους θεατές. Ο μεγαλύτερος φόβος πάντως είναι η διακοπή ρεύματος. «Μια φορά είχε πέσει το ρεύμα της περιοχής και για 10 λεπτά είχε σταματήσει η παράσταση, με το κοινό να εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια. Ευτυχώς εδώ δεν έφταιγαν οι φωτιστές», μας λέει αστειευόμενος.
Γεμάτες αίθουσες για «καλή χρονιά»
Ο Φαίδων Μηλιάδης, βιολιστής της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, ο οποίος συμμετέχει κάθε χρόνο στις χριστουγεννιάτικες συναυλίες, διαπιστώνει πως για τους επαγγελματίες του χώρου οι εμφανίσεις αυτές δεν κρύβουν κάποια ιδιαίτερη προετοιμασία συγκριτικά με τις πρόβες που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της χρονιάς. Παρ’ όλα αυτά, η διάθεση του κοινού είναι διαφορετική. «Δεν θα δείτε κάποιον ντυμένο Αγιο Βασίλη, αλλά ο κόσμος έρχεται πιο γιορτινά, πιο προσεγμένα ντυμένος και με καλή διάθεση εξαρχής. Υπάρχει μια αίσθηση ότι για πολλούς αυτή η συναυλία αποτελεί ξεχωριστή έξοδο. Δεν είναι μια συνηθισμένη βραδιά», αναφέρει και προσθέτει: «Παρότι δεν θέλουμε ποτέ να δίνουμε την εντύπωση ότι οι συναυλίες στο Μέγαρο είναι κάτι ελιτίστικο ή εξεζητημένο, είναι γεγονός ότι τις γιορτινές μέρες το ίδιο το κοινό προσδίδει μια πιο ειδική σημασία στην εμπειρία. Αυτό φαίνεται και από την προσέλευση, που είναι πάντα μεγαλύτερη. Οι χριστουγεννιάτικες και πρωτοχρονιάτικες συναυλίες γεμίζουν σχεδόν κάθε χρόνο, και φέτος μάλιστα προστέθηκε και δεύτερη πρωτοχρονιάτικη εμφάνιση λόγω της ζήτησης».
Παρ’ όλα αυτά, μία από τις συναυλίες των προηγούμενων χρόνων έχει αφήσει γλυκόπικρη γεύση στον κ. Μηλιάδη. «Δεν θα ξεχάσω ποτέ το συναίσθημα που ένιωσα στην πρωτοχρονιάτικη συναυλία του 2021. Το ότι δεν ήμασταν με τις οικογένειές μας ήταν κάτι συνηθισμένο. Το παράξενο ήταν η απουσία του κοινού, καθώς διανύαμε την περίοδο της πανδημίας», μας λέει. «Είναι πολύ άβολη η συνθήκη τού να έχεις παίξει σε μια συναυλία για μιάμιση ώρα και μετά να χειροκροτάς μόνος σου τον εαυτό σου. Σταθήκαμε όρθιοι για δύο λεπτά και μετά ακούσαμε τον σκηνοθέτη να λέει “εντάξει, μπορούμε να πάμε σπίτια μας τώρα”», καταλήγει.
«Μας ανταμείβει ο ενθουσιασμός στα πρόσωπα του κοινού»
H ενδύτρια της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, Ελένη Λάσκαρη, η οποία ασκεί το επάγγελμα αυτό εδώ και 33 χρόνια, αναφέρει πως «όταν πρωτοπήγα στη Λυρική, πίστευα ότι στις γιορτές δεν θα υπάρχει κόσμος στο θέατρο. Εγώ, για παράδειγμα, δεν είχα πάει ποτέ ανήμερα ή παραμονή Χριστουγέννων σε παράσταση – δεν μου είχε περάσει καν από το μυαλό. Εκεί όμως κατάλαβα ότι δεν είμαστε μόνο εμείς που δουλεύουμε· υπάρχει και ο κόσμος που θέλει να βγει, να δει κάτι, να ζήσει μια εμπειρία», μας λέει και παραδέχεται ότι ο ενθουσιασμός στα πρόσωπα του κοινού είναι αρκετός για να της θυμίζει γιατί αξίζει τον κόπο να βρίσκεται στα παρασκήνια ακόμη και τις μέρες των γιορτών.
«Εχω φορέσει σε καλλιτέχνη διπλές κάλτσες ώστε να αφαιρεθούν μόνο οι εξωτερικές και να είναι αμέσως έτοιμος για την επόμενη σκηνή».
«Μπορεί να φέρουμε ένα κρασάκι, ένα γλυκό, κάτι για να ευχηθούμε. Ανταλλάσσουμε πολλές φορές δωράκια μεταξύ μας· ακόμη και οι καλλιτέχνες έχει τύχει να μου φέρουν κάτι μικρό, κι εγώ να δώσω κάτι αντίστοιχο. Είναι σαν να ζει μια οικογένεια πίσω από τη σκηνή. Εγώ έτσι βλέπω πλέον τη Λυρική –σαν μια δεύτερη οικογένεια–, γιατί είμαι εδώ τις περισσότερες ώρες της ημέρας».
Παρ’ όλα αυτά, το άγχος δεν απουσιάζει, ειδικά σε μεγάλες παραγωγές όπως η «Τόσκα» του Πουτσίνι, σε σκηνοθεσία Νίκου Πετρόπουλου, που παίζεται τώρα και θα συνεχίσει για λίγες ακόμη παραστάσεις. Εκεί τα πράγματα γίνονται πιο απαιτητικά, καθώς, όπως μας εξηγεί η κ. Λάσκαρη, τα κοστούμια είναι βαριά, σύνθετα, με πολλές στρώσεις και αμέτρητες λεπτομέρειες. «Ολα πρέπει να γίνουν σε ελάχιστα λεπτά και η σκηνή της Λυρικής είναι τεράστια. Αυτό σημαίνει ότι οι αποστάσεις είναι μεγάλες και κάθε καθυστέρηση μπορεί να τινάξει τον ρυθμό της παράστασης στον αέρα». Θυμάται ότι πολλές φορές χρειάστηκε να αυτοσχεδιάσει. «Oταν βλέπεις ότι μια αλλαγή κοστουμιού δεν βγαίνει, πρέπει να βρεις λύση εκείνη τη στιγμή. Eχω ζητήσει, για παράδειγμα, σε ένα γιλέκο να αντικατασταθούν τα κουμπιά με βέλκρο για να κερδίσουμε, την επόμενη φορά, πολύτιμα δευτερόλεπτα. Αλλες φορές έχω φορέσει στον καλλιτέχνη διπλές κάλτσες –το ένα ζευγάρι ήταν από το επόμενο κοστούμι– ώστε να αφαιρεθούν μόνο οι εξωτερικές και να είναι αμέσως έτοιμος για την επόμενη σκηνή».
