Πώς πρέπει να επιλέξω σχολή; Με κριτήριο το τι θέλω να σπουδάσω ή τι επάγγελμα θα κάνω; Πώς πρέπει να αξιολογήσω τις περυσινές βάσεις εισαγωγής για να δηλώσω φέτος σχολές; Πρόκειται για ερωτήματα που η πλειονότητα των υποψηφίων για την τριτοβάθμια εκπαίδευση καλείται να απαντήσει, καθώς «τρέχει» η διαδικασία συμπλήρωσης του μηχανογραφικού δελτίου για την εισαγωγή στα ΑΕΙ.
Μάλιστα, όπως ανέφεραν στην «Κ» έμπειροι καθηγητές λυκείου, «η συμπλήρωση του μηχανογραφικού είναι το “πέμπτο εξεταζόμενο μάθημα”, αφού πολλοί υποψήφιοι κάνουν λάθη που μπορεί να κοστίσουν». Ετσι, σήμερα η «Κ» με τη συνδρομή του έμπειρου μαθηματικού-αναλυτή Στράτου Στρατηγάκη καταγράφει τις παραμέτρους που πρέπει να λάβουν υπόψη τους οι υποψήφιοι, τα βήματα που πρέπει να κάνουν και τις παγίδες που πρέπει να αποφύγουν, ώστε να καταρτίσουν ένα μηχανογραφικό που να ανταποκρίνεται στις επιθυμίες τους, εκμεταλλευόμενοι παράλληλα όλες τις δυνατές επιλογές που διαθέτουν για δήλωση σχολών.
Είναι κρίσιμο ο υποψήφιος να επιλέξει τι θέλει να σπουδάσει και όχι τι επάγγελμα θέλει να κάνει, καθώς είναι δύσκολες οι προβλέψεις για την αγορά εργασίας του μέλλοντος.
Ειδικότερα, βασική αρχή είναι ότι ο υποψήφιος με την κατάρτιση του μηχανογραφικού πρέπει να επιλέξει τις σπουδές που θέλει να κάνει. «Δηλαδή, δεν επιλέγει επάγγελμα, διότι δεν μπορεί να το κάνει αυτή τη στιγμή για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι ότι ο κόσμος μας αλλάζει με ασύλληπτη ταχύτητα. Αυτό που σήμερα θεωρείται ως επάγγελμα του μέλλοντος, μέχρι να τελειώσει τις σπουδές του ο φοιτητής μπορεί να μην έχει πλέον τις ίδιες προοπτικές ανάπτυξης. Εχει συμβεί ήδη πολλές φορές, φέρνοντας σε αδιέξοδο υποψηφίους που επέλεξαν επάγγελμα και όχι σπουδές. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι ουδείς, και όχι μόνο ο 18χρονος υποψήφιος, γνωρίζει την αγορά εργασίας, κάτι που είναι απολύτως λογικό, ούτε γνωρίζει όλα τα επαγγέλματα που έχουν δημιουργηθεί. Το επάγγελμα, λοιπόν, περνάει σε δεύτερο πλάνο και επικεντρωνόμαστε στις σπουδές» λέει ο κ. Στρατηγάκης.
Τα κριτήρια επιλογής
Το πρώτο και σημαντικότερο κριτήριο είναι ότι ο υποψήφιος πρέπει να επιλέξει αυτό που του αρέσει να μελετάει. Στόχος είναι να αγαπήσει τις σπουδές του και να καταφέρει, όχι απλά να τις ολοκληρώσει, αλλά να γίνει πολύ καλός. «Σ’ αυτό το πλαίσιο, τελικά, θα έχει μάθει περισσότερα πράγματα από αυτά που απαιτούνται για τη λήψη του πτυχίου του, όχι από υπο-χρέωση αλλά από προσωπικό ενδιαφέρον, με αποτέλεσμα να ξεχωρίσει όταν θα αναζητήσει εργασία» παρατηρεί ο κ. Στρατηγάκης.
Το δεύτερο κριτήριο είναι να μπορεί να παρακολουθήσει και να ολοκληρώσει τις σπουδές του, να έχει δηλαδή το γνωστικό υπόβαθρο για να το κάνει. Απαραίτητο είναι, λοιπόν, να έχει δει ποια μαθήματα στο πρόγραμμα σπουδών κάθε τμήματος και σχολής θα κληθεί να μελετήσει, επιλέγοντας ένα τμήμα και αν μπορεί να τα μελετήσει.
Η ΕΒΕ
Προσοχή: Μετά την καθιέρωση της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής και την έλλειψη φοιτητών στα ακριτικά πανεπιστήμια, πολλά τμήματα ζήτησαν να ενταχθούν και σε άλλα επιστημονικά πεδία προκειμένου να γεμίσουν με φοιτητές. Ετσι βλέπουμε να έχουν ενταχθεί και στο 4ο επιστημονικό πεδίο (των σπουδών οικονομίας και πληροφορικής) τμήματα που απαιτούν γνώσεις φυσικής, χημείας και βιολογίας για την απρόσκοπτη παρακολούθηση του προγράμματος σπουδών. Πρόκειται για μαθήματα που δεν έχει διδαχθεί εις βάθος στις δύο τελευταίες τάξεις του λυκείου ο υποψήφιος από το 4ο πεδίο.
Μάλιστα, η Σχολή Ευελπίδων εντάσσεται από φέτος και στο 3ο και στο 4ο πεδίο, και ο εύελπις πρέπει να γνωρίζει και μαθηματικά και φυσική. Ενα από τα δύο μαθήματα δεν τα έχει παρακολουθήσει κατά την προετοιμασία του για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις, εάν είναι υποψήφιος του 3ου (επιστημών υγείας) ή του 4ου πεδίου (οικονομίας και πληροφορικής). Αλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα τμήματα φυσικής που εντάσσονται και στο 3ο πεδίο, δηλαδή οι φοιτητές τους δεν θα γνωρίζουν μαθηματικά.
Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να έχουν δει τα μαθήματα του τμήματος που θα διαλέξουν, για να μη βρεθούν προ δυσάρεστων εκπλήξεων στη διάρκεια των σπουδών τους.
Βασική, λοιπόν, συμβουλή προς τους υποψηφίους είναι να μην επιλέγουν από τον τίτλο του τμήματος. Είναι απαραίτητο να έχουν δει τα μαθήματα του προγράμματος σπουδών για να μη βρεθούν προ δυσάρεστων εκπλήξεων στη διάρκεια των σπουδών τους.
Το τρίτο κριτήριο θα είναι ο υποψήφιος να δει το πιθανό επάγγελμα στο οποίο μπορεί να τον οδηγήσουν οι σπουδές που επιλέγει. Κάποιοι θα πουν ότι τα παιδιά σπουδάζουν για να βρουν μία αξιοπρεπή εργασία με καλό μισθό, συνεπώς η λεγόμενη επαγγελματική αποκατάσταση θα πρέπει να αποτελεί το πρώτο και όχι το τρίτο κριτήριο.
Ωστόσο, υπάρχουν πολλά παραδείγματα φοιτητών που εισάγονται σε σχολές που υπόσχονται καλό επαγγελματικό μέλλον, και εγκαταλείπουν τις σπουδές τους μην μπορώντας να ανταποκριθούν στα μαθήματα της σχολής ή γενικότερα να προσαρμοστούν στις σπουδές τους διότι δεν τους αρέσουν. Και τέτοια παραδείγματα φοιτητών, που εγκαταλείπουν τις σπουδές τους διότι δεν τους αρέσουν, είναι πάρα πολλά.
Το χαρακτηριστικότερο είναι ο πολύ μεγάλος αριθμός σπουδαστών που εγκαταλείπει κάποιες στρατιωτικές σχολές. «Πιο συχνό είναι, όμως, το φαινόμενο να αλλάζει ξαφνικά η αγορά εργασίας και αυτό που σήμερα μοιάζει ιδανική επιλογή να μην έχει πια ζήτηση. Το 2009 ο τελευταίος που εισήχθη στο τμήμα πολιτικών μηχανικών του ΕΜΠ είχε συγκεντρώσει 19.356 μόρια, πιστεύοντας ότι έχει κάνει την καλύτερη επιλογή. Οταν τελείωσε τις σπουδές του είδε ότι δεν μπορούσε να βρει εργασία, διότι εν τω μεταξύ είχε καταρρεύσει ο κατασκευαστικός κλάδος, λόγω της οικονομικής κρίσης. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι με το μέχρι τώρα περιζήτητο επάγγελμα του προγραμματιστή, που με την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης αρχίζει και χάνει τη λάμψη του», αναφέρει ο κ. Στρατηγάκης.
Τα δύο στάδια
Για τη συμπλήρωση του μηχανογραφικού τους, οι υποψήφιοι πρέπει να κάνουν δύο βήματα:
Στο πρώτο να δηλώσουν τις σχολές των επιστημονικών αντικειμένων που τους ενδιαφέρουν σε όλες τις πόλεις, χωρίς να κοιτάζουν τις περυσινές βάσεις εισαγωγής. Απλώς, στο τέλος πρέπει να κρατήσουν τη σχολή με τη χαμηλότερη βάση εισαγωγής το 2025. Για παράδειγμα, 15.050 μόρια (κρατήστε το, θα χρειαστεί στο επόμενο βήμα).
Πριν από 10 χρόνια κανείς δεν είχε προβλέψει την έκρηξη της ΑΙ, με αποτέλεσμα οι τότε εκτιμήσεις να είναι ξεπερασμένες, αναφέρει ο Στράτος Στρατηγάκης, μαθηματικός – αναλυτής.
Στο δεύτερο βήμα ο υποψήφιος πρέπει να βρει την πιο χαμηλόβαθμη σχολή από αυτές που έχει δηλώσει μέχρι τότε (στο παράδειγμά μας 15.050 μόρια) και κατόπιν να κατατάξει τις σχολές σε φθίνουσα σειρά με βάση τις βάσεις του 2025. Μετά θα πρέπει να δηλώσει μία σχολή από κάθε βαθμολογική κλίμακα κάτω από τα 15.050 μόρια.
Δηλαδή, μία σχολή στην κλίμακα 14.000-15.000 μόρια, μία στην κλίμακα 13.000-14.000 κ.ο.κ. μέχρι να φθάσει την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής του επιστημονικού του πεδίου. Πρέπει να δηλώσει και τις τρεις πιο χαμηλόβαθμες σχολές του πεδίου και έτσι έχοντας δηλώσει λίγες σχολές αλλά από όλη την γκάμα των βάσεων θα σπουδάσει αυτό που θέλει όσο του το επιτρέπουν τα μόρια.
Οι μακροπρόθεσμες αναλύσεις και το κυνήγι για πτυχίο «κύρους»
Υπάρχουν πολλές παράμετροι που κάποιοι προσθέτουν στην επιλογή σπουδών και την κάνουν από δύσκολη έως πολύ δύσκολη, χωρίς λόγο.
Τα επαγγέλματα του μέλλοντος αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Υπάρχει ο κίνδυνος οι μακροπρόθεσμες αναλύσεις να διαψευστούν πανηγυρικά.
«Πριν από 10 χρόνια κανείς δεν είχε προβλέψει την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης (ούτε μπορούσε να τη φανταστεί), με αποτέλεσμα οι τότε εκτιμήσεις να καθίστανται τώρα ξεπερασμένες. Σε αυτό το πλαίσιο, και όσοι μιλούν τώρα για τις προοπτικές της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να πέσουν έξω. Ενδεικτική είναι η δήλωση του Τζένσεν Χουάνγκ, ιδρυτή και CEO της Nvidia, αμερικανικής πολυεθνικής εταιρείας τεχνολογίας, ότι στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης δεν έχει σημασία τι θα σπουδάζουν τα παιδιά», λέει ο κ. Στρατηγάκης.
Το κυνήγι του «πτυχίου κύρους» προσθέτει μία ακόμη παράμετρο που μπορεί να φέρει σε αδιέξοδο έναν υποψήφιο, ο οποίος δεν έχει τα μόρια για να το πετύχει.
Το συνεχές άγχος για τη διαμόρφωση των βάσεων γεμίζει με άγχος τη διαδικασία της απόφασης επιλογής σπουδών χωρίς κανένα λόγο, αφού κανείς δεν μπορεί να επηρεάσει τη διαμόρφωση των βάσεων.
Σημαντικό λάθος είναι να πιστεύουν ο υποψήφιος και οι γονείς ότι η βάση μιας σχολής μάς δείχνει την αξία της. Η βάση εκφράζει απλώς τη ζήτηση, δεν έχει σχέση με την αξία.
Ενα πολύ σημαντικό λάθος είναι να πιστεύουν ο υποψήφιος και οι γονείς του ότι η βάση μιας σχολής μάς δείχνει την αξία της. Η βάση εκφράζει απλώς τη ζήτηση της σχολής και η ζήτηση δεν έχει καμία σχέση με την αξία. Η ζήτηση διαμορφώνεται από πολλές παραμέτρους, όπως οι προσδοκίες επαγγελματικής εξέλιξης, το κύρος και η έδρα του πανεπιστημίου, ο πληθυσμός της πόλης όπου εδρεύει το τμήμα και η απόστασή του από τα μεγάλα αστικά κέντρα στην περίπτωση που το ΑΕΙ είναι περιφερειακό.
«Ενδεικτικά, η Νομική της Κομοτηνής είναι, κατά γενική ομολογία, πολύ καλή. Εχει τη χαμηλότερη βάση μεταξύ των τμημάτων Νομικής απλώς επειδή βρίσκεται στην άκρη της Ελλάδας. Το ίδιο συμβαίνει και με την Ιατρική Κρήτης και άλλα τμήματα περιφερειακών ΑΕΙ, που δεν έχουν τίποτε να ζηλέψουν από τα αντίστοιχα τμήματα σε πανεπιστήμια στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στην Πάτρα», επισημαίνει ο κ. Στρατηγάκης.
Η «εξαργύρωση»
Το πρώτο αυτό λάθος ακολουθεί η «εξαργύρωση» των μορίων. Πρόκειται για την προσπάθεια του υποψηφίου να επιτύχει στην υψηλότερη δυνατή σχολή που του επιτρέπουν τα μόριά του. Είναι σημαντικό λάθος. Αν δούμε τα μόρια του πρώτου εισαχθέντος σε σχολές που ορισμένοι θεωρούν μη περιζήτητες, θα διαπιστώσουμε ότι είναι υποψήφιοι με πάνω από 19.000 μόρια. Το έχουμε δει σε τμήματα φιλολογίας, μαθηματικών, φυσικής, οικονομικών και σε πολλά άλλα που δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της ζήτησης.
Ενα άλλο σημαντικό λάθος είναι ότι κάποιοι υποψήφιοι δηλώνουν τα τμήματα ακολουθώντας τη φθίνουσα σειρά των βάσεων, πράγμα που είναι συνέπεια του προηγούμενου λάθους, που τελικά κάνει τον υποψήφιο να εισαχθεί σε ένα τμήμα κατά τύχη.
Τέλος, κινδύνους εγκυμονεί η τακτική να δηλώσουμε πολλά τμήματα για σιγουριά. Αυτό είναι σημαντικό λάθος, διότι ο υποψήφιος χάνει τον έλεγχο των επιλογών του και δεν μπορεί να δει τα προγράμματα σπουδών των ΑΕΙ. «Η επιλογή σπουδών είναι όμορφη διαδικασία, καθώς ο 18χρονος μπορεί να ονειρευτεί και να σχεδιάσει το επόμενο βήμα του. Σε αυτό ας μη λαμβάνει υπόψη πληροφορίες που δεν βοηθούν», τονίζει ο κ. Στρατηγάκης.
Τα ειδικά μαθήματα
Σήμερα αναμένεται να ανακοινωθούν οι βαθμολογίες των υποψηφίων των Γενικών και Επαγγελματικών Λυκείων στα ειδικά μαθήματα και στις εξετάσεις των μουσικών δεξιοτήτων. Οσοι έχουν εξεταστεί σε αυτά, θα αποκτήσουν την τελική εικόνα για τις επιδόσεις τους και θα μπορούν να καταθέσουν το μηχανογραφικό τους δελτίο.
Η προθεσμία θα δημοσιοποιηθεί από το υπουργείο Παιδείας και περί τα τέλη Ιουλίου θα ανακοινωθούν οι βάσεις εισαγωγής.
