Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έζησε εδώ τα περισσότερα χρόνια της ζωής του. Στο πανέμορφο κτίριο της Χαλέπας -δείγμα αρχοντικού του 19ου αιώνα-, που έχτισε ο πατέρας του Κυριάκος, εγκαταστάθηκε ο νεαρός Ελευθέριος όταν επέστρεψε στα Χανιά μετά τις σπουδές του στο Γυμνάσιο της Σύρου. Εδώ ο Ελληνας πολιτικός έζησε ευτυχισμένος με την πρώτη του σύζυγο Μαρία Κατελούζου. Στο σπίτι αυτό γεννήθηκαν τα δύο τους παιδιά, ο Κυριάκος και ο Σοφοκλής. Εδώ ο Βενιζέλος βίωσε την τραγική απώλεια της αγαπημένης του Μαρίας το 1894 – το χαρακτηριστικό γένι, ένδειξη του πένθους του, τον «ακολούθησε» σε όλη του τη ζωή. Από το σπίτι της Χαλέπας ξεκίνησε ως επαναστάτης για το Ακρωτήρι (1897), το Θέρισο (1905), τη Θεσσαλονίκη (1916) αλλά και ως πρωθυπουργός της Ελλάδας για την Αθήνα (1910) σε ηλικία 46 ετών και ως αυτοεξόριστος για τη Γαλλία με τη δεύτερη σύζυγό του Ελενα, μετά το αποτυχημένο κίνημα του 1935. Λέγεται πως συχνά στο Παρίσι νοσταλγούσε το πατρικό του σπίτι. Οπως είχε εκμυστηρευτεί σε νεαρό δημοσιογράφο, έβρισκε παρηγοριά και ξεκούραση όταν καθόταν στην τραπεζαρία και έβλεπε από το παράθυρό της να απλώνεται απέραντο το Κρητικό πέλαγος.
«Η οικία αυτή φέρει την προσωπική του σφραγίδα και όλοι οι χώροι έχουν διατηρήσει μέχρι σήμερα την αυθεντική τους μορφή, αυτή που είχαν την εποχή που κατοικούσε ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Πρόκειται επομένως για τον προσωπικό “ιδανικό” του χώρο», λέει ο κ. Νίκος Παπαδάκης, γενικός διευθυντής του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος». Το 2002 το σπίτι της Χαλέπας παραχωρήθηκε (από το υπουργείο Οικονομικών που το αγόρασε) στο ίδρυμα. Εκτοτε αποτελεί έδρα του, ενώ, εδώ και λίγους μήνες, στεγάζει ένα σύγχρονο μουσείο αφιερωμένο στον μεγάλο πολιτικό της σύγχρονης Ελλάδας.
Ο επαναστάτης, ο άνθρωπος, ο μύθος
Δεκαοκτώ επισκέψιμα σημεία στους τρεις ορόφους αποτελούν σταθμούς της μουσειακής διαδρομής. Το ισόγειο και τμήμα του ορόφου είναι ακριβώς όπως παραδόθηκαν στο ίδρυμα από την οικογένεια Βενιζέλου και, κατά μεγάλο βαθμό, όπως ζούσε σε αυτά ο ίδιος, ενώ 5 σημεία στον όροφο και στη σοφίτα παρουσιάζουν τη δράση του Βενιζέλου χωρισμένη στις παρακάτω θεματικές: «Ο Επαναστάτης», «Ο Πολιτικός», «Ο Διπλωμάτης», «Ο Ανθρωπος», «Ο Μύθος» με εποπτικό υλικό και αυθεντικά μουσειακά αντικείμενα από τη συλλογή του ιδρύματος. Τέλος, 2 σημεία είναι αφιερωμένα στις απόπειρες δολοφονίας εναντίον του Βενιζέλου το 1920 και το 1933, με αυθεντικά τεκμήρια της εποχής και εποπτικό υλικό.
Επιπλέον, στη σοφίτα λειτουργεί χώρος εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων με την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών. Μια διαδραστική – τεχνολογική έκθεση σε συνδυασμό με εκπαιδευτικά παιχνίδια, δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, επιδιώκει να φέρει το κοινό -ιδιαίτερα τα νέα παιδιά- πιο κοντά στον κόσμο της ιστορίας.
Το ανάθεμα και η συνθήκη των Σεβρών
«Το Μουσείο – Οικία Βενιζέλου», λέει η κ. Χαρά Αποστολάκη, αρχειονόμος – βιβλιοθηκονόμος, «κατατάσσεται στην κατηγορία των αυθεντικών (documentary) σπιτιών, αφού εξιστορεί τη ζωή μιας προσωπικότητας και διασώζονται σε αυτό αυθεντικά αντικείμενα στην αρχική τους θέση, επιλεγμένη από τον ίδιο τον Ελευθέριο Βενιζέλο». Η συλλογή περιλαμβάνει αφενός έπιπλα, αντικείμενα και έργα τέχνης και αφετέρου αντικείμενα και τεκμήρια του ιδρύματος, που προέρχονται από αγορές ή δωρεές. Ετσι ο επισκέπτης, παράλληλα με το γραφείο του μεγάλου Κρητικού πολιτικού με αυθεντικά έπιπλα της εποχής και τον πίνακα-προσωπογραφία του Βενιζέλου φιλοτεχνημένο από τον Ν. Σουλιώτη, θα δει το αυτοκίνητο Packard (μοντέλο του 1929) στο οποίο επέβαινε κατά τη δολοφονική απόπειρα εναντίον του στη λεωφόρο Κηφισίας το 1933 (και να διακρίνει πάνω του τα σημάδια από 66 σφαίρες!) ή τα ματωμένα ρούχα του από την απόπειρα του 1920 στο Παρίσι. Μπορεί να επισκεφθεί το υπνοδωμάτιό του αλλά και να θυμηθεί την ιστορία όταν δει τους 280 σκαλιστούς λίθους που ρίχτηκαν στο ανάθεμα εναντίον του το 1916 στο Πεδίον του Αρεως κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης αντιβενιζελικής πορείας.
Βλέποντας, δε, τα χειρόγραφα της μετάφρασης του πιο δύσκολου αρχαίου Ελληνα συγγραφέα, του Θουκυδίδη -έργο που ξεκίνησε ο Ελευθέριος Βενιζέλος το 1921 όταν ζούσε στο Παρίσι- συνειδητοποιεί κανείς ότι, εκτός από πολιτικό ταλέντο, διέθετε και λογοτεχνικά χαρίσματα. Τέλος, μαζί με τις πένες με τις οποίες υπέγραψε τις Συνθήκες των Σεβρών (1920) και της Λωζάννης (1923), εκτίθενται και τα αυθεντικά κείμενά τους, ενώ δίπλα σε δύο γραμμόφωνα της εποχής υπάρχουν σπάνιοι δίσκοι 78 στροφών με ηχογραφημένες ομιλίες του. Το αρχείο, επίσης, περιλαμβάνει και έναν άλλο, 33 στροφών – τον είχα ακούσει πριν από πολλά χρόνια και δεν νομίζω να τον ξεχάσω ποτέ: ακούγεται ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος να τραγουδά το αγαπημένο του ριζίτικο: «Τον αντρειωμένο μην τον κλαις, όσο κι αν αστοχήσει/ μα αν αστοχήσει μια και δυο, πάλι αντρειωμένος θα ’ναι…».
