Μπαίνοντας στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου, χαμογέλασε και ασυναίσθητα άφησε τη λευκή πάνινη τσάντα της στην καρέκλα όπου καθόταν τα τελευταία δυόμισι χρόνια που υπηρέτησε ως δημοτική σύμβουλος του Δήμου Αθηναίων.
«Μου έχει λείψει. Νομίζω όμως πως μόλις μπήκα, ένιωσα χαρά. Ενιωσα χαρά γιατί ήρθα σε ένα χώρο που ξέρω ότι κάτι έχει αλλάξει από την τελευταία φορά που βρισκόμουν εδώ μέσα». Η Διάνα Βουτυράκου μπαίνει με την «Κ» πρώτη φορά στην αίθουσα του δημαρχείου Αθηνών μετά την παραίτησή της από το δημοτικό συμβούλιο όπου είχε εκλεγεί με την παράταξη «Ανοιχτή Πόλη».
«Δεν προβλέπεται»
Η 31χρονη γυναίκα που διανύει τον έβδομο μήνα εγκυμοσύνης, πήρε πριν από περίπου ένα μήνα την απόφαση να παραιτηθεί από το αξίωμά της όταν διαπίστωσε πως δεν υπήρχε καμία θεσμική πρόβλεψη για εγκύους αιρετές στην τοπική αυτοδιοίκηση. Οπως περιγράφει, δεν μπορούσε καν να εντοπίσει τη λέξη εγκυμοσύνη στον κανονισμό. Οι νομικές υπηρεσίες του δήμου της εξήγησαν πως δεν την έβρισκε γιατί απλούστατα δεν υπήρχε. Αν ήθελε να λείψει για να γεννήσει, θα μπορούσε να δικαιολογήσει την απουσία της μόνο δηλώνοντας ασθένεια, ενώ για το διάστημα που θα απουσίαζε δεν θα μπορούσε να εκπροσωπηθεί στο δημοτικό συμβούλιο.
Οι περισσότεροι τη συμβούλευσαν να ακολουθήσει την πεπατημένη. Αρνήθηκε. Επιστήμονας στον τομέα της ρομποτικής, η κ. Βουτυράκου μεταξύ άλλων συμμετέχει σε πανευρωπαϊκές οργανώσεις για την ισότητα των δύο φύλων, έχει τοποθετηθεί πολλάκις στο Ευρωκοινουβούλιο για το ζήτημα αυτό και έχει αφιερώσει το διδακτορικό της στην τεχνητή νοημοσύνη και την έμφυλη ανισότητα. «Η παραίτηση ήταν για εμένα αναγκαιότητα. Ηθελα να αναδείξω κάπως τη σοβαρότητα του θέματος». Εξάλλου, εφόσον δεν θα μπορούσε να εκπροσωπεί τους πολίτες που την εμπιστεύθηκαν εξαιτίας της δομής του συστήματος, προτίμησε να πάρει τη θέση της η επόμενη δημοτική σύμβουλος.
Η απόφασή της έγινε είδηση. Λίγες ημέρες μετά την παραίτησή της, το δημοτικό συμβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο διεκδίκησε την αναγνώριση άδειας μητρότητας, διάρκειας 17 εβδομάδων, καθώς και καθιέρωση της εξ αποστάσεως συμμετοχής σε συζητήσεις και ψηφοφορίες.
Εμπόδια για τις γυναίκες – «Λέμε πολύ συχνά ότι πρέπει να μπουν περισσότερες γυναίκες στην τοπική αυτοδιοίκηση. Οταν τους βάζουμε εμπόδια, πώς θα έρθουν;», λέει η Διάνα Βουτυράκου.
Το ψήφισμα υιοθετήθηκε εν μέρει σε τροπολογία που ψηφίστηκε στις 16 Ιουλίου και αποτελεί πλέον νόμο του κράτους, ο οποίος κάνει υποχρεωτική τη συνεδρίαση δημοτικού συμβουλίου μέσω τηλεδιάσκεψης εφόσον το αιτηθεί αιρετή σε διάστημα τεσσάρων μηνών πριν έως εννέα μήνες μετά τον τοκετό, ενώ της δίνει τη δυνατότητα να συμμετέχει σε μυστικές ψηφοφορίες με εξουσιοδότηση.
Δι’ αντιπροσώπου
«Ηταν ένας συνδυασμός ερεθισμάτων», παραδέχθηκε ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος για την εισαγωγή της τροπολογίας. Οπως εξήγησε, η περίπτωση της κ. Βουτυράκου ήταν μια καλή αφορμή και συνέπεσε χρονικά με αντίστοιχη απόφαση που έλαβε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η οποία θα ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο και δίνει τη δυνατότητα σε εγκύους ευρωβουλευτές να μπορούν να ψηφίσουν δι’ αντιπροσώπου στο Ευρωκοινοβούλιο τρεις μήνες πριν και έξι μήνες μετά τον τοκετό.
«Ενιωσα πάρα πολύ χαρούμενη για αυτό που καταφέραμε, γιατί πιστεύω ότι μέσα από όλο αυτό προσπαθούμε να αλλάξουμε κάτι για κάθε γυναίκα που θα έρθει. Λέμε πολύ συχνά ότι πρέπει να μπουν περισσότερες γυναίκες στην τοπική αυτοδιοίκηση. Οταν τους βάζουμε εμπόδια, πώς θα έρθουν;», διερωτάται η κ. Βουτυράκου.
Παρότι η τροπολογία αποτελεί σημαντικό βήμα, αφήνει κάποια κενά, κατά την ίδια. Οπως τονίζει, λίγο πριν αλλά και μετά τη γέννα είναι πολύ δύσκολο ακόμη και διαδικτυακά να συμμετέχει μια γυναίκα στα δημοτικά συμβούλια.
Η ίδια προτείνει τουλάχιστον σε κάποια συμβούλια να μπορεί η αιρετή να δίνει τον χρόνο και την ψήφο της στην παράταξή της ή να ορίζει κάποιον που θα μπορούσε να την εκπροσωπεί σε αυτά.
Αν και το ψήφισμα υιοθετήθηκε μερικώς, το δημοτικό συμβούλιο υποδέχθηκε με ικανοποίηση την εξέλιξη αυτή. Σύμφωνα με τη Μαρία Στρατηγάκη, αντιδήμαρχο Ισότητας του Δήμου Αθηναίων, πλην της πρακτικής της αξίας, η τροπολογία ενέχει έναν ισχυρό συμβολισμό: «οι νομικές διατάξεις εκπαιδεύουν».
Νομοθεσίες για άνδρες – «Οι νομοθεσίες στον πλανήτη είναι φτιαγμένες για άνδρες», αναφέρει η Μαρία Γαβουνέλη, και προσθέτει: «Το θέμα είναι πόσο γρήγορα προσαρμόζονται».
Η κίνηση της κ. Βουτυράκου άνοιξε συνολικά τη συζήτηση για την απουσία διατάξεων που διευκολύνουν την πολιτική δράση των γυναικών που γίνονται μητέρες. Στην ελληνική Βουλή δεν υπάρχει πρόβλεψη για άδεια μητρότητας, ενώ όσον αφορά τις εγκύους βουλευτές, δικαιούνται να συμμετέχουν με επιστολή σε ονομαστικές ψηφοφορίες μόνο ένα μήνα πριν και ένα μήνα μετά τον τοκετό.
Πρόοδος
Η Μαρία Γαβουνέλη, πρόεδρος στην Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ, είναι καταπέλτης ερμηνεύοντας την παραπάνω κατάσταση: «Οι νομοθεσίες στον πλανήτη είναι φτιαγμένες για άνδρες. Το θέμα είναι πόσο γρήγορα προσαρμόζονται». Μέχρι τώρα, οι περισσότεροι αιρετοί στα Κοινοβούλια ήταν άνδρες και γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας, που συνήθως είχαν αποκτήσει ήδη παιδιά, όπως περιγράφει.
Η είσοδος νεότερων γυναικών στην πολιτική τα τελευταία χρόνια έχει γεννήσει νέες ανάγκες. «Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ξεκίνησε πρώτο [να εισάγει αντίστοιχες διατάξεις] και έχω μια μικρή υποψία ότι σιγά σιγά θα αρχίσουν και όλα τα εθνικά κοινοβούλια να το μιμούνται», εκτιμά η κ. Γαβουνέλη.
Η Διάνα Βουτυράκου ήθελε πολύ να συνδυάσει τη γονεϊκότητα με την πολιτική. Οπως λέει, αν υπήρχε ένα νομικό πλαίσιο που της το επέτρεπε, θα το έκανε, παρά τις δυσκολίες που υπάρχουν στην κοινωνία μας για να το πράξει. Πιστεύει μάλιστα πως η πολιτική είναι αυτή που πρέπει να δώσει πρώτη το παράδειγμα: «αν δεν το δώσει αυτή, δεν θα διορθωθούν ποτέ και όλοι οι άλλοι τομείς της ζωής μας».
Πώς συνδυάζεις Βουλή και μητρότητα;
Η «Κ» απευθύνθηκε σε Ελληνίδες που κάθισαν στα βουλευτικά έδρανα ενώ κυοφορούσαν ή έχοντας μόλις αποκτήσει παιδί, ζητώντας τη δική τους άποψη για τα εμπόδια στην άσκηση των καθηκόντων τους.
Οπως ανέφερε η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου, ιδέες σαν αυτήν που προστέθηκε στον Κώδικα Αυτοδιοίκησης θα μπορούσαν να εξεταστούν και για τη Βουλή. «Το σημαντικότερο είναι μια βουλευτής να μπορεί να φροντίσει τον εαυτό της και το παιδί της όταν το χρειάζεται, χωρίς να χάνει τη φωνή της, αλλά και να μη χρειάζεται να αποδεικνύει καθημερινά ότι η εγκυμοσύνη ή η μητρότητα δεν την καθιστούν λιγότερο ικανή. Οι θεσμοί οφείλουν να προσαρμόζονται στην πραγματική ζωή των ανθρώπων».
Πλην των νομικών κενών, η υπουργός αντιμετώπισε και «κοινωνικά κενά». «Το αναφέρω γιατί δείχνει πόσο ασυνήθιστο εξακολουθεί να μας φαίνεται μια γυναίκα να αναλαμβάνει μια τόσο απαιτητική θέση σε αυτή τη φάση της ζωής της». Για την ίδια, η μητρότητα λειτούργησε ευεργετικά: «Για μένα, η μητρότητα και η επαγγελματική πορεία δεν λειτουργούν ανταγωνιστικά. Νιώθω καλύτερη μητέρα επειδή έχω μια δουλειά που αγαπώ και την κάνω με πολλή χαρά. Και νιώθω καλύτερη επαγγελματίας επειδή έχω ένα παιδί που με κρατάει χαρούμενη και μου δίνει δύναμη, ιδίως στις δύσκολες στιγμές. Ο ένας ρόλος τροφοδοτεί τον άλλον. Χρειάζεται, όμως, η κατάλληλη στήριξη, ώστε καμία γυναίκα να μη πρέπει να επιλέξει έναν από τους δύο».
Χωρίς πλαίσιο
«Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει κάποιο ειδικό πλαίσιο για την εγκυμοσύνη και την πρώτη περίοδο μετά τη γέννηση του παιδιού. Περισσότερο οι «διευκολύνσεις» βασίζονται στην «κατανόηση» των συναδέλφων, δήλωσε η πρώην υπουργός Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και δικηγόρος Εφη Αχτσιόγλου, αναφέροντας για παράδειγμα πως στην Ολομέλεια μπορεί ο προεδρεύων ή η προεδρεύουσα στη συνεδρίαση να δώσει κατά προτεραιότητα τον λόγο σε μια έγκυο βουλευτή, αλλά αυτό επαφίεται αποκλειστικά σε αυτούς. Ακριβώς αυτή η απουσία πλαισίου είναι που την έκανε να αισθάνεται συχνά ότι της κάνουν χάρη.
«Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μου προσπαθούσα να ανταποκρίνομαι στις κοινοβουλευτικές υποχρεώσεις και είχα ενοχές όταν δεν τα κατάφερνα». Επιστρέφοντας στα καθήκοντά της τον δεύτερο μήνα μετά τη γέννηση του παιδιού της, το δυσκολότερο ζήτημα που αντιμετώπισε ήταν ο θηλασμός. «Θήλαζα το μωράκι στα γραφεία της κοινοβουλευτικής ομάδας στον δεύτερο όροφο, κατέβαινα για ομιλία, ανέβαινα ξανά. Αν υπήρχε κάποια καθυστέρηση στο πρόγραμμα, που είναι απολύτως συνηθισμένο στις διαδικασίες της Βουλής, καθυστερούσα να ταΐσω το μωράκι, αυτό προφανώς εκνευριζόταν και έκλαιγε. Κι εγώ μετρούσα τα δευτερόλεπτα στην αίθουσα», περιέγραψε διευκρινίζοντας ότι πουθενά στη Βουλή ή στα γραφεία των βουλευτών δεν υπάρχει χώρος για θηλασμό ή θήλαστρο. Η κ. Αχτσιόγλου αναγνωρίζει πως αυτό που βίωσαν η ίδια και οι άλλες βουλεύτριες είναι μάλλον ο κανόνας παρά η εξαίρεση: «Στην Ελλάδα η γυναίκα που αποφασίζει να αποκτήσει παιδί εισέρχεται σε μια συνθήκη με εντελώς απρόβλεπτες μεταβλητές και ανοργάνωτο πλαίσιο. Θα έπρεπε να συμβαίνει το εντελώς αντίθετο».
«Αόρατες»
Αντίστοιχα προβλήματα συνάντησε η Αννα Ευθυμίου, υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Στην αρχή ήταν έγκυος ως δημοτική σύμβουλος. Θυμάται πως παρακολουθούσε τα συμβούλια μέχρι τέλους ακόμη και όταν αυτά τελείωναν 2 και 3 τα ξημερώματα. «Τότε οι έγκυοι ήμασταν αόρατες». Οταν απέκτησε παιδί έχοντας εκλεγεί βουλευτής και μάλιστα με έδρα της τη Θεσσαλονίκη, κλήθηκε να ταξιδέψει 30 ημέρες μετά τη γέννηση του παιδιού της ενώ παράλληλα θήλαζε. Και τους περίπου πέντε μήνες που κατάφερε να συνεχίζει να θηλάζει μετακινείτο με ένα βαλιτσάκι με θήλαστρο μεταξύ των δύο πόλεων. Εβγαζε γάλα στη Βουλή, το έβαζε στον καταψύκτη στο ψυγείο της Βουλής και στη συνέχεια το μετέφερε στη Θεσσαλονίκη με παγοκύστες. «Δεν είναι κανονικά αυτά τα πράγματα».
