Hταν σχεδόν σουρεαλιστικό. Eβλεπα την ανοιχτή «καρδιά» ενός μικροδορυφόρου σε ένα εργαστήριο στην Αττική. Σε λίγους μήνες αυτό το σύμπλεγμα καλωδίων και κεραιών που είχα μπροστά μου θα εκτοξευόταν στο Διάστημα για να προστεθεί στον «στόλο» που δημιουργεί η Ελλάδα, στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων.
Η χώρα μας αποκτά τους πρώτους της επιχειρησιακούς δορυφόρους παρατήρησης Γης: δεκατρία μάτια, εκ των οποίων η πλειονότητα βρίσκεται ήδη σε τροχιά και στέλνει σε υπηρεσίες, οργανισμούς και υπουργεία πολύτιμα δεδομένα για τη διαχείριση του περιβάλλοντος, την πολιτική προστασία και την άμυνα. Τα δεδομένα αυτά μέχρι πρόσφατα η Ελλάδα τα αγόραζε από φορείς του εξωτερικού.
Η «Κ» επισκέφθηκε τις τρεις εταιρείες που βρίσκονται πίσω από την κατασκευή και τον έλεγχο των δορυφόρων και συνάντησε τους Ελληνες επιστήμονες που εργάζονται σε αυτές. Περίπου οι μισοί εξ αυτών έχουν επιστρέψει από το εξωτερικό, καθώς μπορούν επιτέλους να ασχοληθούν με το αντικείμενό τους στη χώρα τους.
«Ζω το όνειρό μου»
Ο Ανδρέας Τσόλκας εργάζεται κάτω από δύο μεγάλες οθόνες και ένα ψηφιακό ρολόι σε ώρα Γκρίνουιτς. Στη μία οθόνη παρακολουθεί σε τριδιάστατο μοντέλο την πορεία των ελληνικών μικροδορυφόρων που περιστρέφονται γύρω από τη Γη και στη δεύτερη βλέπει τα «βιομετρικά στοιχεία» τους. Ο 30χρονος υπεύθυνος αποστολών μάς εξηγεί ποια χρωματιστή μπάρα αντιστοιχεί στην μπαταρία του δορυφόρου και ποια στην τελευταία χρονική στιγμή που έδωσε σήμα. «Ζω ό,τι κοντινότερο σε αυτό που έχω ονειρευτεί: μένω στη χώρα μου, ασχολούμαι με αυτό που μου αρέσει και έχω καλές απολαβές», λέει χαμογελώντας κάτω από το μουστάκι του.
Ο Ανδρέας αγαπούσε το Διάστημα από μικρός. Μεγάλωσε βλέποντας «Πόλεμο των Αστρων» και ντοκιμαντέρ για τη ΝASA. «Οταν μεγαλώνεις τη δεκαετία του 2000, ξέρεις ότι για να τα κάνεις όλα αυτά πρέπει να πας Αμερική. Μετά μπήκε και η Ευρώπη στο παιχνίδι, αλλά σίγουρα όχι η Ελλάδα». Τελειώνοντας τις προπτυχιακές σπουδές του, ακολούθησε το πάθος του παρακολουθώντας το μεταπτυχιακό πρόγραμμα στην Αεροδιαστημική. Μετά το τέλος των σπουδών του, ξεκίνησε να εργάζεται σε μια εταιρεία σε ένα μικρό χωριό έξω από την Ιταλία. Δεν ήταν η ζωή που ήθελε. Επέστρεψε και άρχισε να εργάζεται σε άλλον τομέα της Πληροφορικής, έως ότου είδε την αγγελία της OroraTech, μιας γερμανικής εταιρείας που χρησιμοποιεί διαστημική τεχνολογία για την έγκαιρη ανίχνευση και παρακολούθηση δασικών πυρκαγιών. «Στην αρχή μού φάνηκε εξωπραγματικό, αλλά να ‘μαι!».
Η «μαγνητική κλωτσιά»
Η γερμανική εταιρεία ήρθε στην Ελλάδα με αφορμή το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων και μέχρι σήμερα έχει εκτοξεύσει τέσσερις θερμικούς δορυφόρους που μπορούν μέσω της μέτρησης θερμοκρασίας Γης και της ανάλυσης δεδομένων να ενημερώσουν εντός 30-40 λεπτών για την ύπαρξη φωτιάς. Στα γραφεία της στο κέντρο της Αθήνας εργάζονται 30 Eλληνες διαφόρων ειδικοτήτων, οι οποίοι υποστηρίζουν και ελέγχουν τη λειτουργία των δορυφόρων.
«Στο δικό μου το μυαλό, αυτό που κάνουμε είναι πολύ μεγάλο. Είχα πάει και στο Μόναχο για να παρακολουθήσω την εκτόξευση. Είναι όνειρο», λέει στην «Κ» ο Βαγγέλης Γκαραγκάνης, συμφοιτητής του Ανδρέα και πλέον συνάδελφός του. Οι περισσότεροι που συναντήσαμε μοιράζονται την ίδια χαρά: παραδέχονται πως όταν είδαν την αγγελία εργασίας νόμιζαν ότι ήταν φάρσα, ενώ στα πάρτι προσπαθούν ακόμα να πουν τις λέξεις «εργάζομαι σε αεροδιαστημική εταιρεία» χωρίς να φανούν «υπερόπτες». Περιγράφουν τη «μαγνητική κλωτσιά» που διέταξαν ένα δορυφόρο να κάνει γιατί δεν φόρτιζαν οι μπαταρίες του, αλλά και την ανακούφιση που αισθάνθηκαν όταν «πήραν» τις πρώτες φωτογραφίες που έλαβαν από δορυφόρο.
Οι μισοί εξ αυτών είτε ήρθαν για τη θέση αυτή από το εξωτερικό είτε είχαν μόλις επιστρέψει και αναζητούσαν εργασία. Αυτή ήταν η περίπτωση του Ανδρέα αλλά και του ίδιου του υπεύθυνου διαχείρισης της εταιρείας στην Ελλάδα, Γιάννη Λαντούρη. Εκτός από την ικανοποίησή του να εργάζεται σε κάτι που αγαπάει στη χώρα του, αναγνωρίζει και μία ακόμα αξία σε αυτό που κάνει: «Πριν η Ελλάδα κάνει την κίνηση αυτή με τους μικροδορυφόρους, ήμασταν εξαρτημένοι από άλλους, οι οποίοι δεν είχαν πάντα την ίδια αίσθηση του επείγοντος που έχουμε εμείς. Μπορεί να καιγόμασταν και να έρχονταν τα δεδομένα δύο μέρες μετά. Εμείς τα στέλνουμε άμεσα». Σύμφωνα με τον ίδιο, η εταιρεία δεν θα περιοριστεί μόνο στους μικροδορυφόρους, καθώς «ανοίγει η προοπτική για να κάνουμε κι άλλα πράγματα στην Ελλάδα και να φέρουμε ακόμα περισσότερο κόσμο πίσω».
Το «νέο αίμα» του εργαστηρίου
Κάποια χιλιόμετρα μακριά, σε έναν καθαρό θάλαμο στην Παλλήνη, η Ηλιάνα Νίκα επεξεργάζεται τις κεραίες στην καρδιά ενός μικροδορυφόρου. Το πρόσωπό της χάνεται πίσω από τα πολύχρωμα καλώδια και τις ηλεκτρονικές πλακέτες που έχουν τοποθετηθεί στο κέντρο ενός τετράγωνου πλαισίου που έχει στηθεί στον θάλαμο της Open Cosmos Aegean. Το αποτέλεσμα που θέλει να επιτύχει μοιάζει με τη ρεπλίκα του μικροδορυφόρου που ξεχωρίζει πίσω της. Για να εισέλθουμε στο δωμάτιο πρέπει –όπως και όλο το επιστημονικό προσωπικό– να φορέσουμε ποδιά, ειδικό κάλυπτρο για το κεφάλι και ποδονάρια.
H 23χρονη Ηλιάνα πρωτομπήκε στο εργαστήριο αυτό για να κάνει την πρακτική της, ως μία από τις πρώτες αποφοίτους του Τμήματος Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του ΕΚΠΑ. «Ολοι με παρότρυναν να μη δηλώσω τη σχολή. Μου έλεγαν: “Δεν ξέρεις τι θα βγεις από εκεί πέρα, δεν θα έχεις επαγγελματική αποκατάσταση στην Ελλάδα”». Πλέον η Ηλιάνα είναι η νεότερη εργαζόμενη στην εταιρεία και ετοιμάζεται να ταξιδέψει στην Ισπανία, όπου θα παρακολουθήσει την εκτόξευση δύο οπτικών δορυφόρων, στην κατασκευή των οποίων συνέβαλε. Για την ίδια, που θυμάται ακόμα τις βόλτες που την πήγαινε η γιαγιά της στο Πλανητάριο, αυτό που ζει «είναι ένα όνειρο που γίνεται πραγματικότητα». «Είναι απίστευτο το συναίσθημα να φτιάχνεις κάτι με τα χέρια σου εδώ που θα εκτοξευθεί στο Διάστημα!». Οπως παραδέχεται, παρότι μόλις είχε βγει από τη σχολή, χρειάστηκε να διαβάσει πάρα πολύ για να καταλάβει την πολυπλοκότητα του κάθε υποσυστήματος όταν ξεκίνησε να συναρμολογεί δορυφόρους. Εξάλλου, όπως μας εξηγούν οι υπεύθυνοι μηχανικοί, το μεγαλύτερο μέρος της κατασκευής των δορυφόρων συντελείται εδώ. Είναι μια εργασία, παραδέχονται, στην οποία απαιτείται προσοχή στη λεπτομέρεια, ακρίβεια και μεγάλη υπευθυνότητα για αυτό που παραδίδεις.
58 αγγελίες για θέσεις εργασίας
Η Ηλιάνα και οι συνάδελφοί της αναπτύσσουν συνολικά επτά οπτικούς δορυφόρους για το ελληνικό πρόγραμμα, δύο εκ των οποίων έχουν ήδη εκτοξευτεί. Το σύμπλεγμα των δορυφόρων διαθέτει διαφορετικούς τύπους καμερών για να λαμβάνει εικόνες από τη Γη και χάρη στην τεχνολογία AI που φέρει πάνω του και της διασύνδεσης με άλλους δορυφόρους θα μπορεί να στέλνει πληροφορίες σε σχεδόν πραγματικό χρόνο. Παράλληλα, έχει δημιουργήσει και έναν επίγειο σταθμό για τη διαχείριση των δεδομένων, ο οποίος βρίσκεται στην Κρήτη. Η εταιρεία αποτελεί την ελληνική θυγατρική του βρετανοϊσπανικού ομίλου Open Cosmos και την ηγεσία του έχει αναλάβει η Μαρία Καλαμά, η οποία έχει εκτενή εμπειρία στον τομέα του ∆ιαστήματος στο εξωτερικό. Οπως μας διευκρίνισε, στους καθαρούς θαλάμους της εταιρείας στην Παλλήνη γίνεται και η σχεδίαση και η κατασκευή συστημάτων και για τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους του ομίλου, μετά τη στρατηγική απόφαση να επενδύσει σε ανθρώπινο προσωπικό, να επεκτείνει τις εγκαταστάσεις και να αναπτύξει τεχνολογία αιχμής. «Εχουμε 58 αγγελίες για ανοιχτές θέσεις εργασίας μόνο για την Ελλάδα», σημειώνει η κ. Καλαμά, επισημαίνοντας πως παράλληλα με Ελληνες, η εταιρεία έχει ήδη προσελκύσει και εξειδικευμένο προσωπικό από το εξωτερικό.
«Τα ονόματά μας ταξιδεύουν»
«Τα κομμάτια των ελληνικών δορυφόρων φτιάχτηκαν εδώ», τονίζει ο Βαγγέλης Καλαμαράς, επικεφαλής της παραγωγής δορυφόρων στην ICEYE Hellas, καλωσορίζοντάς μας στον καθαρό θάλαμο της θυγατρικής τής γνωστής φινλανδικής εταιρείας. Σε ένα εργαστήριο στο Νέο Ψυχικό, κάτω από λευκά φώτα, επιστήμονες κάθε ηλικίας συναρμολογούν και ελέγχουν υποσυστήματα δορυφόρων, σκυμμένοι με εργαλεία πάνω σε πολύχρωμες ηλεκτρονικές πλακέτες, υπολογιστές και ρομποτικούς βραχίονες. Κάθε πάγκος εργασίας αντιστοιχεί και σε ένα διαφορετικό στάδιο της παραγωγής.
Αυτή τη διαδρομή ακολούθησαν και τα τμήματα των δύο ελληνικών δορυφόρων ραντάρ υψηλής ανάλυσης που βρίσκονται ήδη από τον Νοέμβριο σε τροχιά στο Διάστημα. Οπως αναφέρει ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Βασίλης Χαλουλάκος, οι δορυφόροι παραδίδουν εικόνες κάθε μέρα: «Είναι καθημερινή η ζήτηση των εικόνων για πραγματικές ανάγκες σε όλους τους τομείς της χώρας. Είχαμε κάποια περιστατικά τα οποία είναι λίγο πιο ευαίσθητα και αφορούν θέματα άμυνας και ασφάλειας, και πρόσφατα αλλά και καθ’ όλη τη διάρκεια».
Στο ελληνικό εργαστήριο, ωστόσο, δεν σταμάτησαν στη δημιουργία δορυφόρων. Εδώ κατασκευάζονται πλέον και υποσυστήματα δορυφόρων για την παγκόσμια παραγωγή της εταιρείας. «Σε δύο με τρεις μήνες, τα 12 από 30 συστήματα για κάθε δορυφόρο παγκόσμιας παραγωγής της εταιρείας θα φτιάχνονται εδώ στην Ελλάδα», μας λέει ο υπεύθυνος παραγωγής κ. Καλαμαράς. Η επιτυχία αυτή οφείλεται, όπως εξηγεί, στο ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο διαθέτει και την όρεξη αλλά και την τεχνογνωσία ώστε να βελτιώσει ήδη υπάρχουσες διαδικασίες αλλά και να τις κάνει ταχύτερες.
Η ομάδα των μηχανολόγων και μηχανικών που συναντούμε εργάζεται πυρετωδώς, καθώς μέσα σε τρεις ώρες θα πρέπει να αποστείλει μια παρτίδα υποσυστημάτων δορυφόρων στη Φινλανδία, στα κεντρικά της εταιρείας, όπου θα γίνουν οι τελευταίες τροποποιήσεις έτσι ώστε έπειτα να οδηγηθούν για εκτόξευση. Το πρώτο διάστημα, όπως περιγράφει ο κ. Καλαμαράς, έπειτα από κάθε αποστολή οργάνωναν μια μικρή γιορτή. Πλέον οι αποστολές είναι τόσο πολλές που το έχουν σχεδόν συνηθίσει. Αυτό που δεν συνηθίζεται ακόμα μέχρι σήμερα και κάνει τους πάντες στο εργαστήριο να ενθουσιάζονται είναι ότι αυτό που πιάνουν τώρα στα χέρια τους θα βρεθεί σύντομα στο Διάστημα, όπου μπορεί να παραμείνει μέχρι και επτά χρόνια. «Τα ονόματά μας ταξιδεύουν στο Διάστημα πλέον», λένε δείχνοντάς μου τα αυτοκόλλητα με τα ονόματά τους, τα οποία κολλούν σε κάθε στέλεχος που φτιάχνουν και έχει ελεγχθεί από αυτούς.
Το κίνητρο των Ελλήνων
«Η ενασχόληση με το Διάστημα σου δίνει παραπάνω κίνητρο να κάνεις πράγματα. Εγώ, που είμαι φυσικός και ο λόγος που σπούδασα ήταν ο ρομαντισμός για τα αστέρια, βρήκα αυτό το στοιχείο δουλεύοντας εδώ», αναφέρει ο κ. Καλαμαράς. Μετά 11 χρόνια στο εξωτερικό, επέστρεψε στην Ελλάδα για αυτή τη θέση και με δυσκολία μπορεί να πιστέψει ακόμα ότι μπορεί από τη χώρα του να εργάζεται για μια εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας. Αυτός είναι και ένας ακόμα λόγος που ο ίδιος καταβάλλει κάθε προσπάθεια ώστε η Ελλάδα να εξελιχθεί στον τομέα αυτό. Στόχος κατά τον ίδιο είναι να δημιουργηθούν εταιρείες στη χώρα που θα μπορούν να παρέχουν στην ICEYE Hellas εξαρτήματα που τώρα προμηθεύεται από άλλες χώρες. «Επειδή έχουμε γυρίσει από το εξωτερικό στην Ελλάδα, θέλουμε να κάνουμε ένα πιο στέρεο οικοσύστημα. Εγώ δίνω λίγη παραπάνω προσπάθεια από ό,τι θα έδινε ένας άλλος υπάλληλος που θα ήταν από κάποια άλλη χώρα, ώστε να έχουμε ένα οικοσύστημα στην Ελλάδα το οποίο μπορεί να μας βοηθήσει και εμάς να μεγαλώσουμε πιο γρήγορα, αλλά και να είναι κάτι που θα μείνει. Γιατί όσο πιο μεγάλο είναι το οικοσύστημα τόσο πιο σταθερές είναι οι βάσεις».
Το επόμενο διάστημα η εταιρεία θα δημιουργήσει στην Ελλάδα το δεύτερο δικό της εργοστάσιο (το πρώτο βρίσκεται στη Φινλανδία), με στόχο την κατασκευή 150 δορυφόρων τον χρόνο και αύξηση του προσωπικού της από 30 σε 200 εργαζομένους κάθε ειδικότητας. Οπως αναφέρει ο διευθύνων σύμβουλος κ. Χαλουλάκος, η Ελλάδα έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα, όπως το δυναμικό της, τη γεωστρατηγική θέση της που δίνει πρόσβαση σε γειτονικές αγορές, αλλά και τη βούληση να επενδύσει στον τομέα του Διαστήματος. «Η Ελλάδα είναι μια χώρα που την απασχολούν θέματα άμυνας και ασφάλειας και πολιτικής προστασίας, οπότε επενδύει σε αυτό το κομμάτι, και εμείς θεωρούμε ότι το Διάστημα έχει έναν πολύ σημαντικό ρόλο να παίξει πλέον σε αυτού του είδους την προστασία της χώρας», τονίζει.
«Μοχλός» επιστροφής
«Οι εταιρείες που ήρθαν στην Ελλάδα για το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων αποτελούν μοχλό brain gain για Ελληνες κάθε ειδικότητας. Είδαμε να επιστρέφουν από επαγγελματίες με προϋπηρεσία σε τραπεζικούς τομείς και κατασκευαστικές εταιρείες μέχρι μηχανικοί, και μάλιστα μηχανικοί που ασχολούνταν στο εξωτερικό με το Διάστημα», τόνισε ο Κωνσταντίνος Καράντζαλος, γενικός γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων και καθηγητής Τηλεπισκόπησης στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, κάνοντας μια πρώτη αποτίμηση του προγράμματος. Ερωτηθείς γιατί και οι τρεις εταιρείες που ανέλαβαν την ανάπτυξη των 13 δορυφόρων είναι ευρωπαϊκές, ο κ. Καράντζαλος απάντησε πως η Ελλάδα δεν μπορούσε να αναπτύξει μέσα σε δύο χρόνια τεχνογνωσία ώστε να «πετάξει» δορυφόρους. «Επρεπε κάποιες εταιρείες που το είχαν ξανακάνει να έρθουν στην Ελλάδα και να δουν την επέκταση αυτή ως μέρος του business plan τους ώστε να αναπτύξουν εδώ την επιχείρησή τους». Οπως επισήμανε, άλλωστε, ένας από τους στόχους του προγράμματος είναι το εγχώριο οικοσύστημα αεροδιαστημικής να αναπτυχθεί και να μπορεί να αναπτύξει ολοκληρωμένα δορυφορικά συστήματα, να κατασκευάζει δηλαδή μικροδορυφόρους από την αρχή μέχρι το τέλος. Στο πλαίσιο αυτό αναπτύσσεται στην Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία ένας ειδικός θάλαμος από όπου θα μπορεί να γίνεται ο έλεγχος των δορυφόρων, κάτι που δεν υπήρχε μέχρι σήμερα στη χώρα, ώστε πλέον οι μικροδορυφόροι να φεύγουν από την Ελλάδα έτοιμοι για προγραμματισμό εκτόξευσης.
Το επόμενο διάστημα, το πρόγραμμα των μικροδορυφόρων θα επεκταθεί, στο πλαίσιο εφαρμογής του νέου Εθνικού Διαστημικού Προγράμματος.
Υλοποίηση
60 εταιρείες, πανεπιστήμια, ερευνητικοί οργανισμοί από 7 χώρες, (> 50 είναι ελληνικοί).
