Εγκατέλειψαν το σπίτι τους τελευταία στιγμή, όταν οι φλόγες κατέτρωγαν τα πεύκα των γύρω αυλών στο Μάτι. Ηταν 23 Ιουλίου 2018 και κανείς δεν τους είχε προειδοποιήσει για τον επερχόμενο κίνδυνο. Ετρεξαν με όση δύναμη είχαν μέχρι τη θάλασσα, από την αδρεναλίνη δεν ένιωθαν ακόμη πόνο. Η 17χρονη τότε Μαριάνθη Χανδρινού και η μητέρα της πέρασαν τις επόμενες 47 ημέρες στο Λάτσειο Κέντρο Εγκαυμάτων του Θριάσιου Νοσοκομείου. «Ενηλικιώθηκα εκεί, σε ένα κρεβάτι, δίχως να έχω τότε τη δύναμη και το σθένος να ονειρευτώ, όπως άλλοι συνομήλικοί μου», λέει.
Είχε εγκαύματα στις γάμπες, σχεδόν σε όλο το αριστερό της χέρι και ένα μέρος του δεξιού. «Δεν είναι μόνο η ουλή που βλέπεις, νοσεί όλος ο οργανισμός, είναι τεράστιο σοκ», τονίζει στην «Κ», οκτώ χρόνια μετά τη φονική πυρκαγιά. Τον πρώτο καιρό το ανοσοποιητικό της είχε καταρρεύσει. Περιγράφει τις επώδυνες αλλαγές στις γάζες, αλλά και την αρχική δυσκολία να αποδεχθεί αυτό που συνέβη αντικρίζοντας το είδωλό της στον καθρέφτη. «Με ρωτούσαν μετά το εξιτήριο για τα τραύματα και δεν ήθελα να απαντήσω, δεν διανοούμουν να πω ότι ήταν από τη φωτιά», λέει.
Η επάνοδος εκτός νοσοκομείου δεν ήταν εύκολη. Επρεπε να φροντίζει καθημερινά τις εγκαυματικές επιφάνειες με ειδικές αναπλαστικές κρέμες, να τις καλύπτει με φύλλα σιλικόνης και πιεστικά ενδύματα, να αποφεύγει την έκθεση στον ήλιο. Το άγχος ή η υγρασία μπορεί να προκαλούσαν ανυπόφορο κνησμό. Και άλλοι εγκαυματίες από το Μάτι, ορισμένοι πιο βαριά, είχαν να διανύσουν μια μακρά, συχνά μοναχική και πολυέξοδη πορεία μετά το εξιτήριο.
Περίπου 90 εγκαυματίες από την πολύνεκρη πυρκαγιά της Ανατολικής Αττικής νοσηλεύτηκαν σε πέντε νοσοκομεία το 2018. Οι 17 πέθαναν κατά τη νοσηλεία. Πρώτη φορά το Εθνικό Σύστημα Υγείας κλήθηκε τότε να διαχειριστεί μαζικά τόσα αντίστοιχα περιστατικά. Υπήρχαν ελλείψεις και έγιναν υπερβάσεις από το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό. Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 4.000 περιστατικά με εγκαύματα, ενώ οι νοσηλείες ανέρχονται σε 2.500. Οκτώ χρόνια μετά το Μάτι, τι έχει αλλάξει; Πώς αντιμετωπίζεται πλέον το έγκαυμα στη χώρα μας;
«Η κατάσταση ήταν πολεμική»
Το 2018 ο Αλέξης Ανδρονόπουλος και η Μαρίνα Καρύδα, εθελοντές τότε της Συντονιστικής Επιτροπής Κατοίκων Ματιού, προσπάθησαν από τις πρώτες ημέρες μετά την πυρκαγιά να καταγράψουν και να καλύψουν τις ανάγκες των εγκαυματιών. «Η κατάσταση τότε ήταν πολεμική. Τους συναντήσαμε τυλιγμένους σαν μούμιες στα νοσοκομεία», θυμάται ο κ. Ανδρονόπουλος. «Τα νοσοκομεία δεν ήταν προετοιμασμένα. Χρειαζόταν για κάθε εγκαυματία και μία αποκλειστική νοσηλεύτρια, ενώ έπειτα δεν καλύπτονταν τα υλικά για την αποκατάσταση».
Υπήρχε μεγάλο κενό στις ασφαλιστικές παροχές για τη μετανοσοκομειακή φροντίδα. Το κόστος των υλικών (όπως κρέμες και φύλλα σιλικόνης) μπορεί να ξεπερνούσε ανά ασθενή τα 1.000 ευρώ τον μήνα, ανάλογα με την έκταση του εγκαύματος. Ενα σχετικά φθηνό πιεστικό γάντι μπορεί να κόστιζε 400 ευρώ και με τον καιρό χρειαζόταν ανανέωση.
Οι δύο εθελοντές κατάλαβαν τι σημαίνει έγκαυμα και τη βαρύτητά του όταν το 2019 ήρθαν στην Αθήνα 20 Ελβετοί εξειδικευμένοι θεραπευτές για να εξετάσουν και να αξιολογήσουν ορισμένους από τους τραυματίες του Ματιού. «Διαπίστωσαν ότι υπήρχαν αχειρούργητες ουλές, είδαν ανθρώπους με αγκυλωμένα άκρα που θα μπορούσαν να είναι σε καλύτερη κατάσταση με φυσιοθεραπείες και εργοθεραπείες», λένε η κ. Καρύδα και ο κ. Ανδρονόπουλος.
Το 2020 απέδωσαν οι επίμονες προσπάθειές τους και θεσμοθετήθηκε το πρώτο μητρώο εγκαυματιών, το οποίο πρόσφερε στα θύματα δασικών πυρκαγιών τη δυνατότητα συνταγογράφησης σκευασμάτων και θεραπειών μέσω ΕΟΠΥΥ. Ενα χρόνο μετά, οι δύο εθελοντές ίδρυσαν τη Salvia, μια οργάνωση για την υποστήριξη των εγκαυματιών. Το 2022 δημιουργήθηκε το Εθνικό Μητρώο Εγκαυματιών, στο οποίο πλέον εντάσσονται και οι εγκαυματίες από ατύχημα, αστική πυρκαγιά ή οποιαδήποτε άλλη αιτία πρόκλησης. Ακολούθησε η σύσταση επιτροπής για την κατάρτιση Εθνικού Σχεδίου Δράσης Αντιμετώπισης Εγκαυματιών, η οποία παρέδωσε τις προτάσεις της στο υπουργείο Υγείας. Πρόσφατα, στις αρχές Ιουλίου, συγκροτήθηκε μια ομάδα εργασίας η οποία καλείται να διαμορφώσει πρόγραμμα σπουδών για τη μετεκπαίδευση υγειονομικών στο έγκαυμα. «Εγιναν θεσμικά βήματα, το έγκαυμα έγινε ορατό», λέει η κ. Καρύδα. «Αυτό δεν σημαίνει ότι λύθηκαν όλα τα προβλήματα. Πρέπει να γίνουν περισσότερα και πιο γρήγορα», προσθέτει ο κ. Ανδρονόπουλος.
«Καμπανάκι αφύπνισης»
«Το έγκαυμα, ανάλογα με τη βαρύτητα, έχει μεγάλη θνητότητα και απαιτεί πολλούς πόρους. Μπορεί τα απόλυτα νούμερα τραυματιών να είναι μικρά, αλλά οι περισσότεροι δεν είναι ασθενείς με πρότερα νοσήματα. Είναι συνήθως εργάτες ή παιδιά που ήταν υγιή και το επόμενο δευτερόλεπτο είναι βαριά ασθενείς. Είναι μια αιφνίδια αλλαγή», λέει ο Αλέξανδρος Λυσιώτης, πλαστικός χειρουργός στο ΚΑΤ. «Το Μάτι ήταν καμπανάκι αφύπνισης. Η πολιτεία ευαισθητοποιήθηκε, άνοιξε ένας κύκλος συζητήσεων, αλλά δεν έχουμε δει απτά αποτελέσματα. Αυτές οι διαδικασίες θέλουν χρόνο».
Οπως επισημαίνει, εξακολουθούν να υπάρχουν ανάγκες σε προσωπικό και εγκαταστάσεις. «Οι πλαστικοί έχουν μεγάλο εύρος ενδιαφέροντος, από ένα botox μέχρι αισθητικές επεμβάσεις. Μπορεί να έχουμε πολλούς πλαστικούς, αλλά λίγους που “αγαπούν” το έγκαυμα. Χρειάζεται κίνητρο», τονίζει. Την ανάγκη κινήτρου επισημαίνει και για το νοσηλευτικό προσωπικό και το κοπιαστικό έργο που επιτελεί. «Είναι ντυμένοι με αποστειρωμένα ρούχα, σε θαλάμους με κλειστές πόρτες και καλοριφέρ, γιατί πρέπει να διατηρείται η θερμοκρασία στους 37 βαθμούς Κελσίου».
Η Μαρία Καλοφώνου, διευθύντρια του Τμήματος Πλαστικής Χειρουργικής στο Λάτσειο Κέντρο Εγκαυμάτων, λέει ότι έχουν γίνει προσπάθειες συντονισμού μεταξύ των μονάδων εγκαυμάτων της χώρας και καταγραφής των αναγκών. Σημαντικό ζήτημα είναι η διασύνδεση με κέντρα υγείας και περιφερειακά νοσοκομεία, ώστε σε περίπτωση ανάγκης να μη χάνεται κρίσιμος χρόνος. «Το κυνηγάμε. Θα μπορούσε να γίνει με τηλεϊατρική. Φτάνει το έγκαυμα σε ένα νησί και θα πρέπει ο γιατρός να έχει κατευθυντήριες οδηγίες για το πόσο επείγει και εάν χρειάζεται διακομιδή. Το προσπαθούμε», λέει.
Πέρα από τη διοργάνωση επιστημονικών συνεδρίων για το έγκαυμα τα τελευταία χρόνια, η κ. Καλοφώνου αναφέρει ότι σκοπεύουν να πραγματοποιήσουν και σεμινάρια σε συλλόγους, εργοστάσια και σχολεία με πρακτικές συμβουλές. «Οι ασθενείς με μεγάλα εγκαύματα νοσηλεύονται για μήνες, μένουν χωρίς δουλειά και μετά μπορεί να αντιμετωπίσουν τον ρατσισμό της ουλής», λέει.
Κενό διασύνδεσης
Η Salvia έχει δημιουργήσει μια κλειστή κοινότητα εγκαυματιών οι οποίοι μοιράζονται τις δυσκολίες της καθημερινότητας μεταξύ τους σε διαδικτυακές συναντήσεις. «Είναι ένας τρόπος να παρηγορηθούν», λέει η κ. Καρύδα. Μαζί με τον κ. Ανδρονόπουλο επισημαίνουν το κενό διασύνδεσης και πληροφόρησης που υπάρχει ακόμη στη χώρα, καθώς ορισμένοι εγκαυματίες στην επαρχία δεν ενημερώνονται για το Μητρώο και στερούνται τη συνταγογράφηση. Πέρυσι στην Εδεσσα, ο 3χρονος γιος της Πασχαλίνας Βλαδίκα υπέστη 17% εγκαύματα από ατύχημα με καυτό νερό στην μπανιέρα του. Οπως περιγράφει η ίδια στην «Κ», επισκέφθηκαν διαφορετικούς γιατρούς σε τρεις πόλεις, δεν έλαβαν από ορισμένους επαρκείς οδηγίες για την αποθεραπεία και πλήρωσαν αρκετά υλικά από την τσέπη τους. Ωσπου με τη βοήθεια της Salvia έμαθαν τα δικαιώματά τους. «Στην Αθήνα μάς είπαν οι γιατροί ότι εάν είχε άλλη αντιμετώπιση ο γιος μας στην αρχική μορφή, θα ήταν καλύτερα τα εγκαύματά του», λέει.
Σήμερα υπάρχουν φαρμακοποιοί και στην Αττική που αρνούνται την εκτέλεση συνταγών για εγκαυματίες. «Είναι δύσπιστοι για το εάν θα αποζημιωθούν», τονίζει η κ. Καρύδα. Ο Σπύρος Γούλας, προϊστάμενος Διεύθυνσης Στρατηγικού Σχεδιασμού του ΕΟΠΥΥ, λέει στην «Κ» ότι είναι ενήμερος για το πρόβλημα και ότι θα γίνει επαφή με τον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο. Διευκρινίζει ότι οι φαρμακοποιοί δεν μπορούν να αρνηθούν την εκτέλεση συνταγών.
Το 2018 η Ιωάννα Πεταλά έχασε τους γονείς της στην πολύνεκρη πυρκαγιά. Η ίδια υπέστη βαριά εγκαύματα στην πλάτη και στα χέρια. Οπως λέει, παρά τις ενοχλήσεις, ο πόνος μειώνεται με τα χρόνια. Το ψυχολογικό φορτίο, όμως, παραμένει δυσβάστακτο. «Οποτε αρχίζει η αντιπυρική περίοδος, είμαι σε ετοιμότητα. Ανησυχώ, δεν κοιμάμαι καλά, ακούω φωτιά και νιώθω τρόμο. Είμαι σίγουρη ότι θα καώ», τονίζει.
Με τον καιρό η εγκαυματίας Μαριάνθη Χανδρινού αποδέχθηκε τα σημάδια της. «Είναι μια καθημερινή υπενθύμιση ότι τότε συνέβη κάτι τραγικό», λέει. «Αλλά και μια υπενθύμιση για το τι έχω καταφέρει, ένα αίσθημα ευγνωμοσύνης για τους ανθρώπους που στάθηκαν πλάι μου. Θα τα κουβαλάω μια ζωή».
Οι αριθμοί
90 εγκαυματίες από τη φωτιά της Ανατολικής Αττικής (Μάτι, Νέος Βουτζάς, Κόκκινο Λιμανάκι) της 23ης Ιουλίου 2018 νοσηλεύτηκαν στα νοσοκομεία.
17 εγκαυματίες από τη μεγάλη φωτιά του 2018 πέθαναν στα νοσοκομεία της Αττικής κατά τη νοσηλεία τους.
2020. Θεσμοθετείται το πρώτο μητρώο εγκαυματιών για τα θύματα δασικών πυρκαγιών, ώστε να καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ τα φάρμακα, τα αναπλαστικά σκευάσματα, τα επιθέματα και άλλα υλικά που απαιτούνται.
2022. Δημιουργείται το διευρυμένο Εθνικό Μητρώο Εγκαυματιών, στο οποίο πλέον εντάσσονται εγκαυματίες από ατύχημα, δασική ή αστική πυρκαγιά, ή οποιαδήποτε άλλη αιτία πρόκλησης εγκαύματος κάθε τύπου.
