Πώς η αστυνομία κατάφερε να οδηγήσει στη ∆ικαιοσύνη τρία άτομα για τον εμπρησμό της Marfin; Πόσο ισχυρά είναι τα καινούργια ευρήματα και πώς αυτά προέκυψαν 16 χρόνια μετά τα τραγικά επεισόδια της 5ης Μαΐου 2010; Πέτυχαν και εάν ναι πώς την ταυτοποίηση των κατηγορουμένων οι ερευνητές των εγκληματολογικών εργαστηρίων; Πόσο σημαντικό για την υπόθεση είναι το περίφημο ανώνυμο e-mail που επικαλείται η αστυνομία για την αναψηλάφηση της υπόθεσης και ποια η θέση της υπεράσπισης επί του κατηγορητηρίου;
Η «Κ» επιχειρεί σήμερα να απαντήσει στα παραπάνω εύλογα ερωτήματα, που τα τελευταία 24ωρα θέτουν όσοι παρακολουθούν τις εξελίξεις στην υπόθεση.
Το χρονικό
Ο εμπρησμός της Marfin έγινε κατά τη διάρκεια διαδήλωσης ενάντια στο πρώτο μνημόνιο, την 5η Μαΐου 2010. Στις 14.08 μια ομάδα περίπου 12 κουκουλοφόρων χωρίστηκε σε δύο υποομάδες, με τη μία να εξαπολύει επίθεση στο βιβλιοπωλείο Ιανός και τη δεύτερη στη Marfin. Οι μαρτυρίες των αυτοπτών συγκλίνουν ότι στην επίθεση συμμετείχαν πέντε άτομα, με τα τρία απ’ αυτά να έχουν πιο ενεργό συμμετοχή: ένας έσπασε με σφυρί την τζαμαρία και άλλοι δύο πέταξαν μέσα μια βόμβα μολότοφ και ενδεχομένως ένα μπιτόνι με εύφλεκτο υγρό. Για τους εργαζομένους της τράπεζας δεν υπήρχε δίοδος διαφυγής πλην της κεντρικής εισόδου που όμως ήταν αποκλεισμένη λόγω των επεισοδίων. Ορισμένοι κατάφεραν να γλιτώσουν πηδώντας από το μπαλκόνι σε διπλανά κτίσματα, ωστόσο τρεις υπάλληλοι, η Αγγελική Παπαθανασοπούλου 32 ετών, ο Επαμεινώνδας Τσάκαλης 36 και η Παρασκευή Ζούλια 35, εγκλωβίστηκαν στο εσωτερικό του κτιρίου και βρήκαν ασφυκτικό θάνατο από τους καπνούς.
Η πρώτη έρευνα για την υπόθεση ανετέθη στην Υποδιεύθυνση Κρατικής Ασφάλειας. Ενα χρόνο αργότερα η αστυνομία προχώρησε στη σύλληψη τριών νεαρών ως δράστες των επιθέσεων σε Ιανό και Marfin. Τα στοιχεία εις βάρος τους ωστόσο αποδείχθηκαν ανεπαρκή ή και λανθασμένα. Οι δύο από τους τρεις κατηγορουμένους απαλλάχθηκαν με βούλευμα του δικαστικού συμβουλίου κατά το στάδιο της προδικασίας. Ο τρίτος κατηγορούμενος παραπέμφθηκε σε δίκη το 2016 με το Μεικτό Ορκωτό Δικαστήριο να τον κρίνει ομόφωνα αθώο. Οι έως τότε χειρισμοί της ΕΛ.ΑΣ. και η έκβαση της δίκης βάρυναν την ήδη φορτισμένη πολιτικά υπόθεση.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 2020 ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, που σημειωτέον κατείχε τον ίδιο υπουργικό θώκο όταν συνέβη ο εμπρησμός της Marfin, ανακοίνωσε μέσω ενός δημοσιεύματος στον Τύπο της Κυριακής την αναψηλάφηση της υπόθεσης. Ανέθεσε την έρευνα στη Διεύθυνση Ασφάλειας Αττικής και πιο συγκεκριμένα την υποδιεύθυνση Κρατικής Ασφάλειας. Οπως σχολίαζαν στις μεταξύ τους συζητήσεις οι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ., εκείνη ήταν ουσιαστικά η πρώτη συστηματική και οργανωμένη προσπάθεια διαλεύκανσης της πολύκροτης υπόθεσης, καθότι η πρώτη δικογραφία του 2011 ήταν –σύμφωνα πάντα με αστυνομικές πηγές– ιδιαίτερα φτωχή σε ευρήματα και αποδεικτικό υλικό.
Για την ανάσυρση του φακέλου από το αρχείο και την αναψηλάφηση της υπόθεσης η αστυνομία είχε τότε επικαλεστεί ένα ανώνυμο τηλεφώνημα στα γραφεία της Κρατικής Ασφάλειας. Ως αφετηρία της έρευνάς τους οι αστυνομικοί είχαν τότε όπως και τώρα χρησιμοποιήσει τις φωτογραφίες που είχε τραβήξει ο δημοσιογράφος Ηλίας Προβόπουλος, που τη στιγμή του εμπρησμού βρισκόταν στο βιβλιοπωλείο Ιανός. Με τη φωτογραφική του μηχανή είχε καταγράψει σε πέντε καρέ τους κουκουλοφόρους δράστες δευτερόλεπτα πριν εξαπολύσουν την επίθεση. Οι αστυνομικοί αναζήτησαν ακόμα φωτογραφίες των υπόπτων πριν και μετά τον εμπρησμό, με την προσδοκία ότι θα κατάφερναν να τους εντοπίσουν με ακάλυπτα τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους. Δύο χρόνια αργότερα ωστόσο, το 2022, η υπόθεση επέστρεψε στο αρχείο αγνώστων δραστών.
Η νέα έρευνα
Αρχές του 2025, ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης ανέθεσε στη νεοσύστατη εκείνη την περίοδο Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος (ΔΑΟΕ ή «ελληνικό FBI») και συγκεκριμένα στο τμήμα Δίωξης Ανθρωποκτονιών να ερευνήσει εκ νέου την υπόθεση Marfin. «Είχαμε να κάνουμε με τρεις ανθρωποκτονίες και ίσως έπρεπε από την πρώτη στιγμή να είχαμε αναθέσει στη συγκεκριμένη υπηρεσία την έρευνα», θα πει αργότερα σε συνομιλητές του ο κ. Χρυσοχοΐδης. Κατά το πρώτο στάδιο της έρευνάς τους οι αστυνομικοί του «Ανθρωποκτονιών» έκαναν ό,τι και οι συνάδελφοί τους που είχαν στο παρελθόν ερευνήσει την υπόθεση. Αναζήτησαν φωτογραφίες των υπόπτων από την ημέρα της διαδήλωσης, πριν και μετά τον εμπρησμό της τράπεζας, με την προσδοκία ότι θα κατάφερναν να τους εντοπίσουν χωρίς καλυμμένα χαρακτηριστικά. Μάλιστα, ο επικεφαλής του «Ανθρωποκτονιών» ταξίδεψε στην Κύπρο τον Οκτώβριο 2025 για να συναντήσει διά ζώσης φωτορεπόρτερ που την 5η Μαΐου 2010 βρισκόταν και φωτογράφιζε όσα συνέβαιναν στο κέντρο της Αθήνας. Αντίστοιχα, αναζήτησε επαφή και με δεύτερο φωτογράφο του γαλλικού πρακτορείου ειδήσεων, στο Παρίσι. Η συγκεκριμένη προσπάθεια ωστόσο αποδείχθηκε ατελέσφορη.
Η αναζήτηση ονομάτων – Το τμήμα ψηφιακών πειστηρίων της ΔΕΕ συνέκρινε τις φωτογραφίες των διακοπών με τις εικόνες από το αρχείο ταυτοτήτων της ΕΛ.ΑΣ. Πρώτος στόχος ήταν να δώσει ονοματεπώνυμο στα νεαρά άτομα από τον φάκελο «διακοπές» της περιόδου 2008-2010.
Εχοντας πάντως δημιουργήσει έναν κύκλο περίπου 15 υπόπτων (με βάση παλαιότερο πληροφοριακό υλικό) απευθύνθηκαν εγγράφως στην Κρατική Ασφάλεια και την Αντιτρομοκρατική ζητώντας από τις δύο συγκεκριμένες υπηρεσίες να τους κοινοποιήσουν τις δικογραφίες και τα πληροφοριακά δελτία που είχαν συντάξει εις βάρος των συγκεκριμένων 15 υπόπτων. Σ’ αυτό το υλικό ήταν και ένα φωτογραφικό αρχείο διακοπών της περιόδου 2008-2010 που η Αντιτρομοκρατική είχε κατασχέσει σε σπίτι στη Νέα Ιωνία, στο περιθώριο έρευνας για υπόθεση εκρηκτικών – τρομοκρατίας.
Εν τω μεταξύ, την περίοδο που η ΕΛ.ΑΣ. ερευνούσε τη δράση των τρομοκρατικών οργανώσεων «Επαναστατικός Αγώνας» και «Συνωμοσία Πυρήνων της Φωτιάς», ο σημερινός επικεφαλής του Ανθρωποκτονιών είχε αναλάβει όντας αποσπασμένος –τότε– στην Αντιτρομοκρατική να επεξεργαστεί τις φωτογραφίες διακοπών των μελών της «Συνωμοσίας» στην Ικαρία, αντλώντας χρήσιμα για την έρευνα συμπεράσματα. Με βάση εκείνη την εμπειρία έδωσε εντολή στα στελέχη του Ανθρωποκτονιών να επεξεργαστούν με προσοχή το φωτογραφικό άλμπουμ διακοπών των υπόπτων για τον εμπρησμό της Marfin. Πηγή με γνώση του θέματος περιέγραψε στην «Κ» ότι οι αστυνομικοί κοιτούσαν ξανά και ξανά εκ περιτροπής τις εικόνες και πριν από περίπου ένα χρόνο ο ένας απ’ αυτούς παρατήρησε ένα κόκκινο σημάδι σε μια μαύρη τσάντα πλάτης που είχε ο ένας από τους εικονιζόμενους στις καλοκαιρινές φωτογραφίες της περιόδου 2008-2010. Το ίδιο κόκκινο σημάδι είχε εντοπίσει σε ένα ίδιου τύπου σακίδιο, που έφερε την ημέρα των επεισοδίων στην πλάτη του ο ένας από τους κουκουλοφόρους – δράστες της επίθεσης στην τράπεζα (όπως έχει καταγραφεί στα πέντε καρέ του δημοσιογράφου Ηλία Προβόπουλου). Στο διάστημα που ακολούθησε, οι αστυνομικοί πρόσεξαν ότι ένας δεύτερος από την ομάδα των εμπρηστών είχε στην πλάτη του ένα ανοιχτόχρωμο σακίδιο πλάτης που προσομοίαζε σε τσάντα που είχε μαζί του ο ένας από την παρέα των νεαρών στις φωτογραφίες των διακοπών. Το συγκεκριμένο σακίδιο εξάλλου είχε κάποια ευδιάκριτα, χαρακτηριστικά πορτοκαλί σημάδια από τη σκουριά στην περιοχή του φερμουάρ.
Το ανώνυμο e-mail
Τα ευρήματα τέθηκαν υπόψη του αρμοδίου εισαγγελέα που εποπτεύει το «ελληνικό FBI», ενώ υπήρξε μια άτυπη επικοινωνία τόσο με τα στελέχη της ΔΕΕ όσο και με πραγματογνώμονες για μια πρώτη, άτυπη αξιολόγηση των ευρημάτων. Οταν όλοι συμφώνησαν ότι η έρευνα γεννά αποτελέσματα ο φάκελος της υπόθεσης αποφασίστηκε να ανασυρθεί από το αρχείο. Για να συμβεί και τυπικά αυτό, η αστυνομία χρειάστηκε να επικαλεστεί ένα e-mail που έφτασε στην υπηρεσία με ορισμένες πληροφορίες για την υπόθεση.
Στο τελευταίο στάδιο της έρευνας, όλα τα στοιχεία τέθηκαν υπόψη της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών από την οποία ζητήθηκε να συντάξει μια αναλυτική Εκθεση Ανάλυσης. Το τμήμα ψηφιακών πειστηρίων αρχικά συνέκρινε τις φωτογραφίες των διακοπών με τις εικόνες από το αρχείο ταυτοτήτων της ΕΛ.ΑΣ. Πρώτος στόχος ήταν να δώσει ονοματεπώνυμο στα νεαρά άτομα από τον φάκελο «διακοπές» της περιόδου 2008-2010. Στη συνέχεια συνέκρινε τις εικόνες αυτές με τις φωτογραφίες των κουκουλοφόρων που μετείχαν στα επεισόδια. Μέσα από αυτή τη διαδικασία κατέληξε σε συμπεράσματα για τρία άτομα από την ομάδα των πέντε κουκουλοφόρων που πυρπόλησαν τη Marfin. Τους δύο άνδρες 42 ετών που συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν και τη 46χρονη που αναμένεται να εκδοθεί στην Ελλάδα από τη Μ. Βρετανία όπου ζούσε τα τελευταία αρκετά χρόνια.
Το πρωτόκολλο
Πάντως, για κανέναν από τους τρεις διωκόμενους η έρευνα της ∆ΕΕ δεν καταλήγει σε πλήρη ταυτοποίηση με βάση τον σωματότυπο και τα βιομετρικά τους χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με ένα διεθνές πρωτόκολλο με ονομασία ACE-V (Αnalysis Comparison Evaluation Verification) και σε μια κλίμακα από το -3 (που σημαίνει τελείως διαφορετικά άτομα) έως το +3 (που σημαίνει πλήρης ταυτοποίηση, δηλαδή ίδια άτομα), τα ευρήματα για τα τρία πρόσωπα κυμαίνονται από το 0 (που σημαίνει ανάλυση η οποία δεν καταλήγει σε συμπέρασμα) έως το +2 (που σημαίνει ότι τα συγκρινόμενα πρόσωπα προσομοιάζουν). Για κανέναν από τους τρεις η ανάλυση δεν καταλήγει στο +3, δηλαδή σε πλήρη ταυτοποίηση.
Πώς λοιπόν η ΔΕΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τουλάχιστον οι δύο 42χρονοι συνδέονται «άρρηκτα», όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, με τα άτομα που μετείχαν στον εμπρησμό (από τη σχετική αναφορά εξαιρείται η 46χρονη); Η απάντηση είναι ότι καταλήγει με βάση επίκτητα χαρακτηριστικά στα δύο σακίδια που εμφανίζονται να έχουν στην κατοχή τους οι δύο νεαροί από τις φωτογραφίες των διακοπών και οι δύο κουκουλοφόροι από τις εικόνες των επεισοδίων.
Επισημαίνει δηλαδή ότι το κόκκινο σημάδι με το σήμα του πανκ συγκροτήματος των Dead Kennedys στη μαύρη τσάντα όπως επίσης και τα πορτοκαλί ίχνη από σκουριά στην ανοιχτόχρωμη τσάντα καθιστούν τα δύο σακίδια μοναδικά.
Για τη 46χρονη τα ευρήματα είναι πιο περιορισμένα, παρότι έχει καταγραφεί την ημέρα της διαδήλωσης (όχι όμως τη στιγμή του εμπρησμού) να κινείται στο πεζοδρόμιο της οδού Σταδίου φορώντας μόνο μαύρα γυαλιά ηλίου και όχι κουκούλα. Αντιπαραβάλλοντας τη φωτογραφία της από την 5η Μαΐου 2010 με εικόνες έξω από τη Marfin, η ΔΕΕ σημειώνει πως «μεταξύ των δύο ατόμων εντοπίζονται ομοιότητες ως προς τη διάπλαση και αναλογίες σώματος, ενώ ταυτόχρονα δεν παρατηρούνται ικανές διαφορές που να υποδεικνύουν αποκλεισμό συσχέτισης των δύο υπό σύγκριση ατόμων». Για την ταυτότητα των υπολοίπων δύο από την ομάδα των πέντε εμπρηστών οι αστυνομικοί διατυπώνουν υπόνοιες και εκτιμήσεις δίχως πάντως να έχουν πετύχει την ταυτοποίησή τους. Με βάση τις καταθέσεις των αυτοπτών μαρτύρων πρόκειται για τα άτομα που πέταξαν στο εσωτερικό του υποκαταστήματος τη μολότοφ και το μπιτόνι με τη βενζίνη.
