Ο ξεναγός Ιωσήφ Σταματίου έχει μεγάλη εμπειρία στη συνοδεία Ευρωπαίων αξιωματούχων όταν αυτοί καταφθάνουν στην Αθήνα για κάποια συνάντηση ή συνέδριο. «Ηταν προς το τέλος Μαΐου και το ραντεβού μας ήταν στα Προπύλαια για μια ξενάγηση στα ίχνη της νεότερης πόλης. Οπως πάντα σε αυτές τις περιπτώσεις βρίσκεσαι εκεί αρκετά νωρίτερα και έψαχνα ένα σημείο χωρίς ήλιο για τα πρώτα λεπτά της συγκέντρωσής μας. Στην αρχή σκέφθηκα να σταθώ δίπλα στον ανδριάντα του Καποδίστρια, αλλά η προτομή ήταν βανδαλισμένη με σπρέι και μετακινήθηκα λίγο πιο πέρα για να μην το προσέξουν. Εκεί που έλεγχα τον χώρο είδα έκπληκτος έναν άστεγο τοξικομανή να κάνει την ανάγκη του πίσω από ένα δέντρο. Δίπλα απλωμένο το βιος του σε μπόγους. Οπως καταλαβαίνετε, μετάνιωσα την ώρα και τη στιγμή για την επιλογή της αφετηρίας της ξενάγησης. Αλλά, διάολε, είναι η Αθηναϊκή Τριλογία, πού να πήγαινα;» αναρωτιέται μιλώντας στην «Κ».
Αλλά τα πράγματα στην Αθήνα έχουν σοβαρέψει. Ολόκληρες γειτονιές, κυρίως εκατέρωθεν του άξονα της οδού Πατησίων αλλά και της Πειραιώς, δίνουν συχνά την αίσθηση ότι επιβιώνουν (μαζί με τους απελπισμένους κατοίκους τους) εκτός ραντάρ και φροντίδας της κεντρικής εξουσίας. Αλυτα ζητήματα καθαριότητας, ευταξίας και ασφάλειας θέτουν ερωτήματα για τα βασικά: είναι το κράτος ακροατής στις αγωνίες αυτών των ανθρώπων; Αποσαθρωμένες υποδομές, βρωμιά παντός είδους που έχει διαποτίσει πλάκες πεζοδρομίων, τοίχους και αστικό εξοπλισμό, και διαχρονική απουσία κοινωνικής πολιτικής για τη διαχείριση βαριά εξαρτημένων από ναρκωτικές ουσίες συνανθρώπων μας συνομολογούν μια συλλογική αποτυχία αλλά και την εκκωφαντική απουσία μιας στιβαρής κρατικής αρχής.
Περισσότερη φροντίδα – «Υπάρχουν σημεία και ώρες όπου η εικόνα δεν είναι αυτή που θέλουμε. Την ίδια στιγμή, όμως, η προσπάθειά μας έχει περάσει σε πιο έντονη και καθημερινή επιχειρησιακή εφαρμογή», λέει η αντιδήμαρχος Καθαριότητας του Δήμου Αθηναίων, Ολγα Δούρου.
Γεύση από το πρόβλημα παίρνουν και οι θεωρητικά λιγότερο «εκτεθειμένες» περιοχές της πόλης: κάδοι που ζέχνουν, λερά πεζοδρόμια, αποκομιδές απορριμμάτων που αφήνουν πίσω τους μικρές χωματερές από διάσπαρτα σκουπίδια, τρωκτικά και κατσαρίδες «εν χορώ», αφρόντιστοι χώροι πρασίνου. Και το καλοκαίρι τα θέματα καθαριότητας γιγαντώνονται. Τουρισμός και ανομβρία είναι ο συνδυασμός του διαβόλου. Η αντιδήμαρχος Καθαριότητας και Ανακύκλωσης του Δήμου Αθηναίων Ολγα Δούρου, μια νέα γυναίκα με ακαδημαϊκό υπόβαθρο στις κοινωνικές επιστήμες και κάτοικος Εξαρχείων, κατανοεί αμέσως για τι πράγμα μιλάω. Μου λέει ότι ο μηχανισμός του δήμου κάνει το καλύτερο δυνατόν, αλλά υπάρχουν αντικειμενικές δυσκολίες.
«Δέκα εκατομμύρια τουρίστες»
«Μόνο τον Ιούνιο είχαμε να διαχειριστούμε ένα εκατομμύριο επισκέπτες. Φέτος η Αθήνα θα υποδεχθεί συνολικά δέκα εκατομμύρια τουρίστες, μια ολόκληρη Ελλάδα δηλαδή, όταν η προηγούμενη δημοτική αρχή διαχειριζόταν έξι εκατομμύρια, και αυτό προς το τέλος της θητείας της, καθώς για τρία χρόνια υπήρχε το πλήγμα στις αφίξεις λόγω πανδημίας. Και οι ανθρώπινοι πόροι είναι πεπερασμένοι». Αναφέρεται στην ωρολογιακή βόμβα των μαζικών συνταξιοδοτήσεων υπαλλήλων, οι οποίοι δεν αντικαθίστανται με μόνιμους, αλλά με συμβασιούχους. Μέχρι το τέλος του χρόνου θα αποχωρήσουν 200 εργαζόμενοι – σε σύνολο 2.691 που απασχολεί η Διεύθυνση Καθαριότητας. «Αλλά οι συμβασιούχοι δεν εργάζονται τις αργίες, δεν εργάζονται Σαββατοκύριακα, δεν κάνουν υπερωρίες».
Παρ’ όλα αυτά, υποστηρίζει η κ. Δούρου, οι καταγγελίες για θέματα καθαριότητας στην πλατφόρμα Novoville βαίνουν μειούμενες τα τελευταία χρόνια: 7.415 αναφορές τον Απρίλιο του 2023 (τελευταίο έτος διοίκησης Μπακογιάννη), 8.612 τον ίδιο μήνα το 2024 (πρώτο έτος διοίκησης Δούκα), 4.497 τον περυσινό Απρίλιο και 3.631 φέτος. «Δεν υποτιμούμε την κριτική των πολιτών ή των επισκεπτών· υπάρχουν σημεία και ώρες όπου η εικόνα δεν είναι αυτή που θέλουμε. Την ίδια στιγμή, όμως, η προσπάθειά μας έχει περάσει σε πιο έντονη και καθημερινή επιχειρησιακή εφαρμογή. Μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους καταγράφονται 494 παρεμβάσεις και εξορμήσεις καθαριότητας, 52.923 πλυσίματα και 230.512 σημεία αποκομιδής ογκωδών αντικειμένων».
«Σκληρή» βρωμιά – «Το πρόβλημα της Αθήνας δεν είναι τα σκουπίδια που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο θα μαζευτούν. Είναι ο πόλεμος με τη “σκληρή” βρωμιά, αυτή που επικάθεται σε πεζοδρόμια, πλατείες, αστικό εξοπλισμό, κάδους, οδόστρωμα», αναφέρει ο Νίκος Αβραμίδης, πρώην αντιδήμαρχος Καθαριότητας.
«Η πόλη θέλει πλύσιμο»
Ο Νίκος Αβραμίδης διετέλεσε για τέσσερα χρόνια αντιδήμαρχος Καθαριότητας. Σήμερα είναι δημοτικός σύμβουλος και γραμματέας της παράταξης της μείζονος αντιπολίτευσης «Αθήνα Ψηλά». Συμφωνεί ότι το καλοκαίρι είναι η πιο «απαιτητική» εποχή για θέματα καθαριότητας στην Αθήνα. «Ομως το πρόβλημα της Αθήνας σήμερα δεν είναι οι τουρίστες ή η ζέστη. Αυτά τα ξέρεις και τα περιμένεις. Το θέμα είναι ότι η πόλη τα τελευταία δυόμισι χρόνια δεν έχει σχέδιο στην καθαριότητα, ούτε λειτουργούν όπως θα έπρεπε οι εσωτερικοί μηχανισμοί ελέγχου και επιστασίας. Κατά τη διάρκεια της δικής μας θητείας αξιοποιήσαμε μια πολύ σημαντική επένδυση της προηγούμενης δημοτικής αρχής του Γιώργου Καμίνη σε πλυστικά οχήματα, υδροφόρες και σάρωθρα και πλέναμε καθημερινά σε τρεις βάρδιες όλη την πόλη. Βλέπετε κάτι αντίστοιχο σήμερα; Το πρόβλημα της Αθήνας δεν είναι τα σκουπίδια που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο θα μαζευτούν. Είναι ο πόλεμος με τη “σκληρή” βρωμιά, αυτή που επικάθεται σε πεζοδρόμια, πλατείες, αστικό εξοπλισμό, κάδους, οδόστρωμα. Η πόλη θέλει πλύσιμο νυχθημερόν».
Η σημερινή αντιδήμαρχος Καθαριότητας δεν διαφωνεί. «Ναι, η καθαριότητα δεν εξαντλείται στο αν ο κάδος είναι γεμάτος ή άδειος», λέει στην «Κ» η Ολγα Δούρου. «Η εικόνα της πόλης επιβαρύνεται από σκόνη, υγρά, λίπη, οσμές, γκράφιτι, αφισορύπανση, μετακινημένους κάδους και κακή χρήση των σημείων συλλογής. Σήμερα η προσπάθεια ενισχύεται με πολύ μεγαλύτερη επιχειρησιακή πυκνότητα: στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι δράσεις χρωματισμών/αντιγκράφιτι ανήλθαν σε 417 σε σημεία/χώρους, ενώ τα έκτακτα πλυσίματα οδών και πλατειών καταγράφονται επίσης σε 417. Κάθε μέρα πλένουμε περίπου 250 κάδους. Επομένως, ναι, το βάρος μετακινείται από τη μεμονωμένη αποκατάσταση στην επαναλαμβανόμενη φροντίδα του δημόσιου χώρου».
Μπάζα σε ρέματα…
Πού εντοπίζει η ίδια τα σημαντικότερα προβλήματα; «Σε περιοχές όπου συνυπάρχουν κατοικία, τουρισμός, εστίαση, εμπορική δραστηριότητα και έντονη νυχτερινή χρήση. Το ιστορικό και εμπορικό κέντρο, το Παγκράτι, το Κουκάκι, τα Εξάρχεια, η Κυψέλη, οι άξονες γύρω από πλατείες, σταθμούς μέσων μεταφοράς και περιοχές εστίασης δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση». Και τι βαθμό θα έδινε η κ. Δούρου στους συμπολίτες της; Χαμογελάει.
«Δεν είμαστε παιδονόμοι. Και σίγουρα δεν θα έβαζα έναν ενιαίο βαθμό, γιατί η εικόνα είναι μεικτή. Υπάρχουν πολίτες και επιχειρήσεις που συνεργάζονται, τηρούν τους κανόνες, ανακυκλώνουν και βοηθούν ουσιαστικά την προσπάθεια. Υπάρχουν όμως και συμπεριφορές που επιβαρύνουν σοβαρά την πόλη: απορρίμματα εκτός κάδου, ογκώδη χωρίς συνεννόηση, μπάζα, χαρτοκιβώτια χωρίς συμπίεση, σακούλες σε λάθος ώρα και μετακίνηση κάδων».
Η αντιδήμαρχος Καθαριότητας αναφέρει δύο ενδεικτικές συμπεριφορές: «Υπάρχουν εργολάβοι που ανακαινίζουν διαμερίσματα και για να γλιτώσουν τα λίγα ευρώ που κοστίζει το παράβολο για να παραλάβουν δικά μας συνεργεία τα μπάζα, προτιμούν να τα εναποθέτουν παράνομα σε άλλες περιοχές ή τα ρίχνουν σε ρέματα… Και όταν επιχειρούμε να ενημερώσουμε πόρτα πόρτα για τη σωστή ώρα απόθεσης των οικιακών απορριμμάτων μπορεί να δεχθούμε και μπούλινγκ κανονικό…».
Πότε εκτιμά η ίδια ότι οι Αθηναίοι θα δουν διαφορά στην καθημερινότητά τους; «Η διαφορά δεν θα έρθει από μια μεμονωμένη δράση, αλλά από τη συστηματική εφαρμογή πολλών παρεμβάσεων που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη. Οι παρεμβάσεις που ήδη υλοποιούνται λειτουργούν σωρευτικά. Η προσπάθεια είναι να μετατρέψουμε τον εξοπλισμό και τις υποδομές σε πραγματική επιχειρησιακή απόδοση: καλύτερα δρομολόγια, καλύτερη συντήρηση, στοχευμένες παρεμβάσεις, εκπαίδευση προσωπικού και αξιοποίηση δεδομένων. Στα σημεία συλλογής, οι 563 μεταλλικοί οικίσκοι και τα νέα υπογειοποιημένα συστήματα αρχίζουν ήδη να αλλάζουν την εικόνα συγκεκριμένων περιοχών. Ο πολίτης θα δει πρώτα διαφορά στα σημεία όπου συνδυάζονται καθαρότερη υποδομή, συχνότερη παρέμβαση, επιτήρηση και σωστή χρήση από κατοίκους και επιχειρήσεις».
