Ηταν το μακρινό 1998 όταν δημοσιεύθηκε συνέντευξη της Βάσως Παπανδρέου σε κυριακάτικη εφημερίδα της εποχής με τίτλο «Πώς θα πολεμήσουμε τη μάστιγα των καζίνων». Βρισκόμαστε στον τρίτο χρόνο της πρώτης κυβέρνησης του Κώστα Σημίτη και το θέμα των αδειών λειτουργίας καζίνο σε ιδιώτες έχει κάνει άνω-κάτω το ΠΑΣΟΚ. Αν και εκδίδονται άδειες για διαφορετικές περιοχές της ελληνικής επικράτειας, όλη την προσοχή της κοινής γνώμης συγκεντρώνει το σχέδιο χορήγησης άδειας για το πρώτο καζίνο εντός λεκανοπεδίου, στον Φλοίσβο του Παλαιού Φαλήρου. Τελικά η άδεια ανακαλείται, παρότι είχε ψηφιστεί από τις κοινοβουλευτικές ομάδες τόσο του ΠΑΣΟΚ όσο και της Νέας Δημοκρατίας.
Για περισσότερο από μισό αιώνα η λειτουργία καζίνο εντός του οικιστικού ιστού της πρωτεύουσας υπήρξε ένα διαχρονικό ταμπού για την ελληνική κοινωνία, αλλά και για την πολιτική τάξη της χώρας. Η τελευταία θεωρούσε ότι ένα εύκολα προσιτό καζίνο θα συνιστούσε αχρείαστο πειρασμό για ευάλωτους στον τζόγο Αθηναίους.
Η στροφή
Το «κάστρο» έπεσε τελικά το 2017, παραδόξως επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, όταν μέσω νομοθετικής ρύθμισης θεσμοθετήθηκε η δυνατότητα μεταφοράς του καζίνο από την Πάρνηθα στο λεκανοπέδιο. Στόχος ήταν να αντιμετωπιστούν η συνεχής πτώση της επισκεψιμότητας στο ορεινό συγκρότημα του Μον Παρνές και οι συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού που θα δημιουργούσε η βεβαιότητα έκδοσης άδειας λειτουργίας καζίνο στη νέα εποχή του Ελληνικού.
Κάπως έτσι το ταμπού «καζίνο στην Αθήνα» αναμένεται να καταπέσει με κρότο μέσα στα επόμενα τρία χρόνια. Εως το καλοκαίρι του 2029 προβλέπεται να έχουν ανοίξει τις πόρτες τους και τα δύο τουριστικά και ψυχαγωγικά συγκροτήματα σε Ελληνικό και Μαρούσι, τα μεγέθη των οποίων ξεπερνούν οποιοδήποτε προηγούμενο. Ειδικά το πρότζεκτ της Hard Rock σε συνεργασία με τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στο παλαιό αεροδρόμιο θεωρείται πρωτόγνωρο ακόμη και για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Σκεφτείτε έναν πύργο ύψους 197 μέτρων με ξενοδοχείο πολυτελείας 1.100 δωματίων, συνεδριακό κέντρο 17.110 τ.μ., αρένα κλειστών θεαμάτων χωρητικότητας 9.000 θεατών, 14 εστιατόρια και μπαρ και μία επιχείρηση καζίνο που θα αναπτυχθεί σε επιφάνεια 15.000 τ.μ. Αυτά τα μεγέθη φαίνεται να έχουν επισύρει από πέρυσι την άνοιξη δύο διαφορετικές προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας (την πρώτη υπογράφουν οι Δήμοι Γλυφάδας και Αλίμου) που επικαλούνται πολεοδομικές παραβάσεις και εγείρουν θέματα σοβαρής περιβαλλοντικής και κυκλοφοριακής επιβάρυνσης. Βέβαια ο πύργος κατασκευάζεται από τον Φεβρουάριο του 2025 και σχεδόν έχει ολοκληρωθεί το 20% του έργου.
Mικρότερης κλίμακας, το Project «Voria», στο κτήμα Δηλαβέρη επί της λεωφόρου Κηφισίας, διαμορφώνεται και αυτό στο πνεύμα μιας επιχείρησης ευρέος φάσματος δραστηριοτήτων εκπροσωπώντας τη νέα εποχή του ιστορικού καζίνο της Αττικής με την υπογραφή της Regency Entertainment A.E. και με κεφάλαια των ομίλων Λασκαρίδη (όμιλος Λάμψα) και Κόκκαλη (Intralot). Με σημείο αναφοράς ένα ξενοδοχείο πέντε αστέρων που θα διαθέτει 170 δωμάτια και σουίτες, πρόκειται να αναπτυχθούν μια σειρά από εγκαταστάσεις ευεξίας και spa 2.000 τ.μ., χώροι εστίασης και αναψυχής, πισίνα, συνεδριακές υποδομές κι ένα πάρκινγκ 800 οχημάτων. Το καζίνο, συνολικού εμβαδού 8.000 τ.μ., θα διαμορφωθεί στο ισόγειο του συγκροτήματος, ενώ το 50% της συνολικής έκτασης του ακινήτου, περισσότερα από 25 στρέμματα, παραχωρούνται στον Δήμο Αμαρουσίου και γίνονται κοινόχρηστο πράσινο.
«Με τις νέες υποδομές στο Ελληνικό σε πλήρη λειτουργία, η εικόνα στην Ποσειδώνος θα είναι σαν να της έχουμε προσθέσει τον φόρτο μιας λεωφόρου Βουλιαγμένης», τονίζει ο συγκοινωνιολόγος Θοδωρής Μαυρογεώργης.
Οι οδικοί άξονες
Αν και δεν αμφισβητείται η οικονομική δυναμική των πρότζεκτ σε Ελληνικό και Μαρούσι (1,8 δισ. ευρώ το ένα, 380 εκατ. το άλλο), προκύπτουν αμέσως δύο θέματα που έχουν να κάνουν με το αποτύπωμά τους στη ζωή μιας πόλης με τα χαρακτηριστικά της Αθήνας: τα καζίνο χωροθετούνται κατά μήκος δύο ήδη επιβαρυμένων οδικών αξόνων, όπως η Κηφισίας και η Ποσειδώνος, αλλά και εντός οικιστικού ιστού, δίπλα σε πυκνοκατοικημένα προάστια, με ό,τι αυτό σημαίνει για τον βαθμό ευκολίας πρόσβασης σε σχέση με το απρόσιτο «Μον Παρνές».
Αν σήμερα ασφυκτιά η Ποσειδώνος, τι θα συμβεί όταν λειτουργήσει ένας από τους βασικούς πόλους του Ελληνικού, όπως το Hard Rock Integrated Resort Complex, του οποίου η καθημερινή επισκεψιμότητα θα μετριέται σε μερικές χιλιάδες ανθρώπους; Ο Γιώργος Στρατηγός, εκτελεστικός διευθυντής της Hard Rock Athens IRC SA, υπενθυμίζει στην «Κ» ότι η υλοποίηση του πρότζεκτ αποτέλεσε αντικείμενο διαγωνιστικής διαδικασίας σε συνέχεια θεσμοθετημένου ολοκληρωμένου χωροταξικού, πολεοδομικού και συγκοινωνιακού σχεδιασμού. «Στο πλαίσιο αυτό, έχουν ολοκληρωθεί όλες οι απαιτούμενες περιβαλλοντικές και κυκλοφοριακές μελέτες επιπτώσεων που προβλέπονται για τη χωροθέτηση και αδειοδότηση του έργου που ορίζει η ελληνική νομοθεσία».
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά –ρωτάω– από τη στιγμή που δεν προβλέπονται νέες υποδομές, σε πρώτη φάση τουλάχιστον; Αν και δεν εκφράζεται ανοιχτά, η ανησυχία για τις ευρύτερες κυκλοφοριακές επιπτώσεις μιας μείζονος αστικής ανάπλασης που θα «κατεβάζει» 100.000 κόσμο στο Ελληνικό, δεν είναι αποκλειστικά δημοσιογραφικό προνόμιο. Συζητείται έντονα πίσω από τις κλειστές πόρτες πολλών υψηλόβαθμων στελεχών που σχετίζονται με τις επιμέρους επενδύσεις. «Ως εταιρεία δεν έχουμε δικαίωμα να παρέμβουμε στην κυκλοφοριακή μελέτη που διέπει το σύνολο της ανάπλασης στο Ελληνικό», σημειώνει ο Γιώργος Στρατηγός. «Σε κάθε περίπτωση, 40 στρέμματα από το οικόπεδό μας αξιοποιούνται για τη δημιουργία νέων οδικών προσβάσεων πέριξ της ανάπτυξής μας έτσι ώστε να διευκολύνεται η τοπική κυκλοφορία. Βεβαίως, οι βασικοί οδικοί άξονες παραμένουν αυτοί που ξέρουμε. Οπότε προφανώς θα βλέπαμε ως μια πιο ολοκληρωμένη και πιο μακροπρόθεσμη λύση την επέκταση της γραμμής 2 του μετρό προς τη Γλυφάδα με σταθμό εντός της έκτασης του παλιού αεροδρομίου». Ομως, ενδεχόμενη επέκταση του μετρό δεν πρόκειται να υλοποιηθεί νωρίτερα από τα μέσα της δεκαετίας του 2030, επισημαίνω στον κ. Στρατηγό. «Αν μπει μπροστά αμέσως, τα μέσα της δεκαετίας του ’30 δεν είναι πολύ μακριά», λέει. Μέχρι τότε το IRC θα εξυπηρετείται από το τραμ και τα λεωφορεία. Ο χώρος στάθμευσης θα είναι δυναμικότητας 2.700 οχημάτων.
Μόνη λύση το μετρό
«Με τις νέες υποδομές στο Ελληνικό σε πλήρη λειτουργία τα επόμενα χρόνια η εικόνα στη λεωφόρο Ποσειδώνος θα είναι σαν να της έχουμε προσθέσει τον φόρτο μιας δεύτερης λεωφόρου Βουλιαγμένης», υποστηρίζει ο συγκοινωνιολόγος Θοδωρής Μαυρογεώργης. «Χωρίς σταθμό μετρό, χιλιάδες εργαζόμενοι και επισκέπτες θα προσέρχονται με τη μηχανή ή το Ι.Χ. τους. Και είναι προφανές ότι θα παρκάρουν όπου βρουν στις όμορες περιοχές. Δυστυχώς, έχουμε καθυστερήσει υπερβολικά με τις επεκτάσεις του μετρό, που είναι η μόνη αξιόπιστη λύση όταν έχουμε επενδύσεις αυτής της κλίμακας», καταλήγει.
Το δόλωμα του τζόγου και το τουριστικό μοντέλo
Ενστάσεις έχουν εκφραστεί και για ενδεχόμενη επιβάρυνση της λεωφόρου Κηφισίας. «Οχι μόνο δεν θα επιβαρύνουμε κυκλοφοριακά την περιοχή, αλλά δίνουμε λύσεις σε χρόνια προβλήματά της», επισημαίνει από την πλευρά του ο Τάσος Χωμενίδης, διευθύνων σύμβουλος της «Ελληνικά Ξενοδοχεία Λάμψα Α.Ε.». Αναφέρεται στο γεγονός ότι σχεδόν η μισή έκταση ανάμεσα στο «Υγεία» (Νέα Φιλοθέη) και στην οδό Σπύρου Λούη ήταν μέχρι σήμερα εκτός σχεδίου. «Τώρα, με δικούς μας πόρους και κεφάλαια, η περιοχή επιτέλους πολεοδομείται και προγραμματίζονται κυκλοφοριακές παρεμβάσεις που θα δώσουν πραγματική ανάσα». Εννοεί, κυρίως, την κατασκευή νέας ανεξάρτητης ανισόπεδης σύνδεσης της δυτικής παράπλευρης οδού με τη λεωφόρο Κηφισίας. «Δεν υποστηρίζω ότι θα λύσουμε εμείς το κυκλοφοριακό της Κηφισίας, αλλά με αφορμή τη δημιουργία ενός νέου πόλου τουρισμού και αναψυχής βάζουμε τις βάσεις για τον εξορθολογισμό της τοπικής κυκλοφορίας προς όφελος των κατοίκων της περιοχής. Και κάτι ακόμη: η συντριπτική πλειονότητα της πελατείας ενός καζίνο προσέρχεται μετά τις 8 το βράδυ, επομένως δεν θα υπάρχει επιβάρυνση της κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια της ημέρας».
Εκτός από το κυκλοφοριακό αποτύπωμα των νέων αναπτύξεων, πάντως, υπάρχει και το κοινωνικό. Ο κ. Χωμενίδης μας παραπέμπει στο μικρό μερίδιο των επίγειων καζίνο στον συνολικό τζίρο της ελληνικής αγοράς τυχερών παιχνιδιών. Tα πονταρίσματα για το σύνολο του 2025 στα τυχερά παιχνίδια ανήλθαν σε 16,7 δισ. ευρώ, με μόλις 1,28 δισ. να αφορά το επίγειο δίκτυο των εννέα καζίνο που λειτουργούν με νόμιμη άδεια στη χώρα μας. «Αν υπάρχει κοινωνικό θέμα, αυτό θα πρέπει να αναζητηθεί στον διαδικτυακό τζόγο, νόμιμο και παράνομο», λέει ο κ. Χωμενίδης.
Παράνομο δίκτυο
Μαζί του συμφωνεί και ο Δημήτρης Ντζανάτος, πρόεδρος της Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων την περίοδο 2021-2025. Ο ίδιος είχε συνταχθεί υπέρ και των δύο επενδύσεων. «Τα καζίνο δεν είναι πια αυτά που ήταν. Είναι χαρακτηριστικό ότι προσελκύουν μόλις το 5% της παικτικής δραστηριότητας. Την ίδια στιγμή, το 70% των εσόδων από συγκροτήματα ψυχαγωγίας που περιλαμβάνουν λειτουργία καζίνο προέρχονται από τις υπόλοιπες χρήσεις. Επίσης, όλες οι έρευνες που έχουμε στη διάθεσή μας, λένε ότι το πραγματικό κοινωνικό πρόβλημα εντοπίζεται στον διαδικτυακό τζόγο και κυρίως σε παράνομα δίκτυα που περνούν κάτω από το ραντάρ. Εκεί βρίσκεις τους πραγματικά εθισμένους. Είχαμε υπολογίσει ότι 900.000 ενήλικοι πολίτες (άνω των 17 ετών), σχεδόν το 10% του πληθυσμού, παίζουν στα παράνομα δίκτυα, κυρίως τα διαδικτυακά».
«Ενα από τα σημαντικότερα τοπόσημα της Αθήνας θα είναι ένα ξενοδοχείο και καζίνο. Αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως μια πολιτισμική δήλωση για την εικόνα της πόλης», επισημαίνει ο αρχιτέκτονας Πάνος Δραγώνας.
Η συζήτηση για τα νέα καζίνο της Αθήνας δεν αφορά πρωτίστως τον τζόγο, υποστηρίζει ο αρχιτέκτονας και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας Πάνος Δραγώνας. «Ο τζόγος πλέον φιλοξενείται στις ψηφιακές πλατφόρμες και στα πρακτορεία της γειτονιάς. Τα σύγχρονα καζίνο αποτελούν σύνθετες τουριστικές και ψυχαγωγικές υποδομές, οι οποίες προσελκύουν ένα συγκεκριμένο προφίλ επισκέπτη και ενισχύουν ένα μοντέλο τουρισμού που βασίζεται περισσότερο στην κατανάλωση, στο θέαμα και στην αναψυχή, παρά στην εμπειρία της ίδιας της πόλης», τονίζει. Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Αθήνα μπορεί να φιλοξενήσει καζίνο, αλλά αν αυτό είναι το είδος του τουριστικού προϊόντος στο οποίο επιθυμεί να επενδύσει. «Η πόλη έγινε διεθνής προορισμός χάρη στην ιστορική της πυκνότητα, στην καθημερινή ζωή των γειτονιών της και σε μια μοναδική πολιτισμική εμπειρία και όχι επειδή ανταγωνίστηκε άλλες μητροπόλεις στο πεδίο της θεματοποιημένης ψυχαγωγίας ή της πολυτελούς κατανάλωσης. Ακόμη και αρχιτεκτονικά, δύσκολα μπορεί να υποστηρίξει κάποιος ότι τα δύο νέα συγκροτήματα διαθέτουν τις σχεδιαστικές ποιότητες που θα τους επέτρεπαν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας νέας αθηναϊκής ταυτότητας. Είναι όμως αξιοσημείωτο ότι ένα από τα σημαντικότερα τοπόσημα της Αθήνας του 21ου αιώνα θα είναι ένα ξενοδοχείο και καζίνο. Το γεγονός αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως μια πολιτισμική δήλωση για την εικόνα της πόλης και τις φιλοδοξίες της για το μέλλον», καταλήγει ο Πάνος Δραγώνας.
Τα υποδείγματα
«Μα δεν φτιάχνουμε καζίνο!», επιμένει ο Γιώργος Στρατηγός, εκτελεστικός διευθυντής της Hard Rock Athens IRC SA. «Αυτή είναι μια τεράστια παρεξήγηση. Δεν μας βοηθούν και οι προσλαμβάνουσες στη χώρα μας. Οταν ο Ελληνας ακούει καζίνο, σκέφτεται κάτι σκοτεινό και απωθητικό, ανθρώπους κατεστραμμένους από τη μανία του τζόγου. Υπάρχει στίγμα. Ομως αυτό που δημιουργούμε στην Αθήνα, στο Ελληνικό, είναι κάτι που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στην Ευρώπη – το συναντάμε συνήθως στην Ασία και στην Αμερική. Το Hard Rock Integrated Resort Complex έχει σχεδιαστεί με ξεκάθαρο προσανατολισμό να τοποθετήσει την Αθήνα στο διεθνές προσκήνιο και το καζίνο θα έχει το μικρότερο μερίδιο σε αυτή τη φιλοδοξία. Μιλάμε για έναν πλήρη προορισμό αναψυχής, φιλοξενίας και πολιτισμού, που απευθύνεται σε όλους και αλλάζει εντελώς το παιχνίδι. Εχεις τουρισμό, έχεις εμπόριο, έχεις εστίαση, έχεις ένα από τα μεγαλύτερα συνεδριακά κέντρα στην Ευρώπη που θα φέρουν στην Αθήνα συνέδρια που μέχρι τώρα δεν μπορούσαν να έρθουν, έχεις μία arena, ένα τεράστιο θέατρο για συναυλίες που θα προσελκύσουν σταρ της μουσικής του θεάματος επειδή τώρα θα υπάρχει η υποδομή κι επειδή είμαστε το Hard Rock. Οπότε, όχι, δεν φτιάχνουμε καζίνο στο Ελληνικό. Φτιάχνουμε κάτι που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στην Ευρώπη και θα βάλει την Αθήνα στον χάρτη των πολύ μεγάλων συνεδρίων και οπτικοακουστικών θεαμάτων, ανάμεσα σε άλλα. Οι μελέτες μας δείχνουν ότι το θέρετρο αναμένεται να συμβάλει στην αύξηση των τουριστικών αφίξεων στην Αττική κατά 10%. Και παρά το γεγονός ότι δεν έχει δημοσιευθεί επίσημη κατανομή μεταξύ Ελλήνων και ξένων επισκεπτών ειδικά για το IRC, η στρατηγική στόχευση παραμένει σαφής: η καθιέρωση της Ελλάδας ως κορυφαίου ευρωπαϊκού προορισμού ψυχαγωγίας και συνεδρίων, με τους εγχώριους επισκέπτες να λειτουργούν συμπληρωματικά σε ένα κατά κύριο λόγο διεθνές κοινό».
Ο διδάκτωρ Κοινωνιολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Δημήτρης Λάλλας αξιολογεί τη δημιουργία των δύο συγκροτημάτων σε Ελληνικό και Μαρούσι ως τμήμα μιας διαδικασίας ριζικού μετασχηματισμού του αστικού χώρου της Αθήνας που έχει ξεκινήσει στα τέλη του προηγούμενου αιώνα. «Να σημειώσουμε ότι ήδη από το 1992, το ΥΠΕΧΩΔΕ είχε προχωρήσει στην αναθεώρηση του Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας του 1985 με την οποία περιοχές όπως το Μαρούσι, μαζί με το Ελληνικό, το Μενίδι και το Χαϊδάρι, ορίστηκαν ως “κέντρα χωροταξικών ενοτήτων”. Δηλαδή έργα υποδομών μεταφοράς, κατασκευής εμπορικών κέντρων, εκθεσιακών, συνεδριακών και πολιτιστικών κέντρων από μεγάλα ιδρύματα γίνονται αντιληπτά και ως διαδικασίες μετατροπής της Αθήνας σε πεδίο επιμέρους πόλων έλξης επενδυτών, τουριστών, καταναλωτών, ψηφιακών νομάδων και επιστημόνων. Και όλα αυτά στο πλαίσιο ενός σκληρού διεθνούς ανταγωνισμού των πόλεων που κορυφώνεται στις μέρες μας».
